Từ kết nối dữ liệu, chuẩn hóa quy trình đến tự động hóa khâu kiểm soát, mô hình mới hướng tới rút ngắn thời gian làm thủ tục, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý cửa khẩu.
Vận hành thử nghiệm hệ thống
Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh là đầu mối giao thương chiến lược giữa Gia Lai và khu vực Đông Bắc Campuchia. Thời gian qua, các lực lượng biên phòng, hải quan, kiểm dịch và Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động chuyên môn. Việc triển khai mô hình cửa khẩu số nhằm hình thành hạ tầng và phương thức vận hành thống nhất, kết nối dữ liệu giữa các lực lượng, DN.
Theo ông Nguyễn Như Trình - Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, Trưởng Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh: Trước đây, các lực lượng sử dụng những hệ thống riêng, đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ nhưng chưa có sự kết nối dữ liệu tổng thể, từ đó phát sinh những điểm nghẽn trong quá trình xử lý thủ tục và giám sát liên ngành. Mô hình cửa khẩu số sẽ tạo nền tảng để các khâu quản lý, giám sát được liên thông, thống nhất hơn.
Thực hiện Kế hoạch số 38/KH-UBND ngày 29-1-2026 của UBND tỉnh, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh được giao chủ trì triển khai mô hình cửa khẩu số với tổng kinh phí hơn 6,2 tỷ đồng. Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) là đơn vị đảm nhận thi công các gói thầu công nghệ thông tin và hạ tầng kỹ thuật. Đến nay, nền tảng ứng dụng đã hoàn thành cài đặt, cấu hình danh mục, chức năng, phân quyền người dùng và các quy trình xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu.
Cùng với phần mềm, hạ tầng kỹ thuật cũng đang được hoàn thiện với hệ thống cáp quang từ Trạm Kiểm soát liên hợp đến các barie số 1 và số 2, mạng LAN, thiết bị đầu cuối và hệ thống camera giám sát tập trung. Các lực lượng chức năng và DN đã được tập huấn, tham gia góp ý hoàn thiện quy trình; hệ thống đang bước vào giai đoạn vận hành thử nghiệm.
“Cửa khẩu số không chỉ đơn thuần là đầu tư thêm máy móc, phần mềm mà quan trọng là hình thành phương thức vận hành thống nhất, trong đó, dữ liệu được chia sẻ giữa các lực lượng và DN theo quy trình được chuẩn hóa” - ông Trình nhấn mạnh.
Theo ông Tạ Mạnh Hùng - Phó Giám đốc Trung tâm Kinh doanh giải pháp, Viễn thông Gia Lai (VNPT Gia Lai), cốt lõi của mô hình là xây dựng trục liên thông để tích hợp, chia sẻ dữ liệu tập trung giữa các cơ quan, qua đó giảm thao tác thủ công, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và nâng cao hiệu quả giám sát.
Nhiều kỳ vọng
Giá trị của mô hình cửa khẩu số được thể hiện rõ nhất ở những thay đổi trong quá trình làm thủ tục của DN, người dân. Khi hệ thống vận hành hoàn chỉnh, các khâu khai báo, theo dõi hồ sơ được thực hiện trên môi trường số; thông tin phương tiện tại khu vực barie được tích hợp với hệ thống quản lý để xác thực nhanh chóng.
Ông Cao Đăng Quế - Đội trưởng Đội Hải quan Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh - cho rằng: Việc số hóa cần tạo thành chuỗi liên thông giữa cơ quan quản lý và DN. Các quy trình kiểm tra, giám sát cần được chuẩn hóa để DN không phải khai báo trùng lặp nhiều lần tại nhiều cơ quan khác nhau.
Trong khi đó, ông Nguyễn Thanh Bình - Phó Trưởng Khoa Kiểm dịch y tế Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh - cho biết: Các quy trình kiểm dịch chuyên ngành cũng cần được tích hợp, đồng thời có phương án dự phòng để hệ thống hoạt động ổn định trong các tình huống phát sinh, bảo đảm vừa thông quan nhanh chóng, vừa giữ vững an toàn dịch tễ biên giới.
Từ góc nhìn thực tiễn DN, ông Phạm Anh Dũng - Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Xuất nhập khẩu Phương Thùy (Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh) kỳ vọng: “Việc đưa cửa khẩu số vào hoạt động sẽ giúp DN tiết giảm đáng kể thời gian và chi phí lưu kho bãi. Chúng tôi mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện khâu xác nhận tự động tại barie và đồng bộ hóa dữ liệu để việc khai báo ngày càng thuận lợi hơn”.
Theo ông Nguyễn Như Trình, thời gian qua, việc ứng dụng công nghệ đã giúp các lực lượng chức năng tại cửa khẩu rút ngắn thời gian làm thủ tục cho mỗi hành khách từ 1 phút xuống còn 30 giây. Khi cửa khẩu số và hệ thống Autogate (cổng kiểm soát xuất nhập cảnh tự động) vận hành ổn định, thời gian làm thủ tục được kỳ vọng tiếp tục giảm xuống chỉ còn 7 - 12 giây. Việc sớm đưa cửa khẩu số vào vận hành cũng có ý nghĩa trong bối cảnh hoạt động giao thương qua Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh đang tăng.
Tính đến giữa tháng 9-2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua cửa khẩu đạt 264,362 triệu USD, tăng 69% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó, xuất khẩu đạt 101,196 triệu USD, nhập khẩu 163,166 triệu USD. Cửa khẩu đã làm thủ tục cho 25.466 lượt phương tiện, 112.664 lượt hành khách và 4.565 tờ khai hải quan, tăng 22% so với cùng kỳ năm ngoái. Hoạt động thông quan hàng hóa được duy trì 24/7, không để xảy ra ách tắc phương tiện. Những con số này cho thấy yêu cầu về một phương thức quản lý, giám sát đồng bộ và thuận tiện hơn ngày càng rõ trong quá trình vận hành cửa khẩu.
Không chỉ ở phạm vi nội địa, tỉnh Gia Lai đang trao đổi với tỉnh Ratanakiri (Campuchia) để nghiên cứu triển khai mô hình cửa khẩu số tại cặp cửa khẩu Lệ Thanh - Oyadav. Phía Campuchia cơ bản thống nhất chủ trương và đang chờ phê duyệt của cấp có thẩm quyền.
Theo kế hoạch, UBND tỉnh dự kiến tổ chức lễ khánh thành hệ thống cửa khẩu số vào tháng 11-2026, gắn với sự kiện bấm nút vận hành thông quan tự động qua các trạm barie thông minh. Việc hoàn thiện các hạng mục, đưa hệ thống vào vận hành ổn định sẽ tạo thêm điều kiện để Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh nâng cao hiệu quả quản lý, rút ngắn thời gian làm thủ tục và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động giao thương qua biên giới.
