Tảng đá khắc 10 dòng chữ Chăm cổ bên bờ biển Quảng Ngãi

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Văn bia cổ bên bờ biển Sa Huỳnh được khắc ở khu vực có hơn 10 giếng Chăm, có giá trị trong nghiên cứu lịch sử.
Bên bờ biển Vũng Bàng, thôn Thạnh Đức 1, xã Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ (Quảng Ngãi) có nhiều tảng đá bazan lớn. Lẫn trong đó có tảng đá ngang 1,2 m, dọc 1,5 m, với một mặt phẳng hướng về phía Nam, khắc mười dòng chữ Chăm cổ (chữ Phạn).
Tảng đá bazan được khắc 10 dòng chữ Chăm ở Sa Huỳnh. Ảnh: Phạm Linh.
Tảng đá bazan được khắc 10 dòng chữ Chăm ở Sa Huỳnh. Ảnh: Phạm Linh.
Từ lâu, người dân địa phương đã biết tảng đá này, song không biết những dòng chữ khắc trên đó có nội dung gì. Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi - Phó giám đốc Bảo tàng tổng hợp Quảng Ngãi phỏng đoán, đây là văn bia ngoài trời của người Chăm, phổ biến ở những thế kỷ đầu công nguyên. "Ở giai đoạn muộn hơn, người Chăm có những bia đặt trong đền tháp", ông Khôi nói. 
Bảo tàng tỉnh đang phối hợp với viện Viễn Đông Bác cổ dịch nội dung văn bia và xác định chính xác niên đại.
Ông Khôi cho hay một số bia đá tương tự đã được tìm thấy ở các tỉnh khác. Trong đó, giá trị nhất là bia Võ Cạnh ở Nha Trang (Khánh Hòa), niên đại thế kỷ 2-3, được đưa về viện Viễn Đông Bác cổ năm 1910 và đang lưu trữ tại Bảo tàng Lịch sử - đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. Nội dung nói về sự hình thành của Vương quốc Chăm Pa.
"Bia ở Sa Huỳnh có 10 dòng chữ là tương đối hiếm", ông Khôi nhận định và cho biết chữ khắc trên đá cho thấy kỹ thuật cao của người Chăm. "Chữ sắc nét trên mặt phẳng đá bazan, nếu bút không tốt thì sẽ không được như vậy vì đá này dễ vỡ. Bia được đặt ở vị trí này chứng tỏ đây là vùng biển nổi tiếng", ông nói.
 Chữ Chăm cổ khắc trên đá. Ảnh: Phạm Linh.
Chữ Chăm cổ khắc trên đá. Ảnh: Phạm Linh.
Ngoài ra, ở ngọn núi phía Tây Bắc văn bia, các nhà khoa học còn tìm thấy dấu tích cư trú của người Chăm. Từ trên núi có con đường đá xuống biển, dẫn đến bia đá. Xung quanh khu vực có hơn 10 giếng cổ. "Qua vị trí, độ sâu, chúng tôi xác định đây là giếng người Chăm đào để cung cấp nước ngọt cho các thương thuyền neo gần bờ", tiến sĩ nói và cho biết các giếng này vốn hình vuông, nhưng được người Việt sửa thành giếng tròn.
Những dấu tích này cho hình dung về cộng đồng người Chăm sống trên các núi đồi gần biển để tránh triều dâng, sống bằng nghề đánh bắt cá và săn bắn thú nhỏ. Ông Khôi cho rằng những dấu tích Chăm Pa ở Sa Huỳnh thể hiện sự hòa hợp, nối tiếp của hai nền văn hóa Sa Huỳnh và Chăm Pa.
"Hiện chữ không còn sắc nét như 30 năm trước tôi đến chụp hình, chân đá bị bong tróc. Sau khi dịch nội dung trên văn bia, ngành văn hóa có thể lập hồ sơ Bảo vật Quốc gia, xây dựng mái che để bảo vệ di tích", lãnh đạo bảo tàng tỉnh cho biết.
Giếng cổ hiện không còn được dùng. Ảnh: Phạm Linh.
Giếng cổ hiện không còn được dùng. Ảnh: Phạm Linh.
Sa Huỳnh là địa danh không có địa giới hành chính ở xã Phổ Thạnh và Phổ Châu, huyện Đức Phổ. Đây là nơi tìm thấy dấu vết của một trong ba cái nôi văn minh cổ trên lãnh thổ Việt Nam. Tỉnh Quảng Ngãi đang lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận vùng Lý Sơn - Sa Huỳnh là Công viên địa chất toàn cầu, với các đặc điểm nổi bật về địa chất và di sản văn hóa.
Phạm Linh (VNE)

Có thể bạn quan tâm

Sáp nhập đơn vị hành chính gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa

Sáp nhập đơn vị hành chính gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa

(GLO)- Thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị là yêu cầu mang tính sống còn của đất nước trước vận hội phát triển mới. Trong đó, sắp xếp các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã để xây dựng mô hình chính quyền 2 cấp đang được dư luận hết sức quan tâm.

Tục thờ thần Bạch Mã ở vùng Tây Sơn Thượng đạo

Tục thờ thần Bạch Mã ở vùng Tây Sơn Thượng đạo

(GLO)- Thần Bạch Mã (hay còn gọi là Thái giám Bạch Mã, Bạch Mã Thái giám) là vị thần có ảnh hưởng lớn trong đời sống tín ngưỡng dân gian ở vùng Tây Sơn Thượng đạo. Hiện nay, một số đình tại thị xã An Khê còn duy trì việc thờ cúng và gìn giữ sắc phong vua ban cho vị thần này.

'Bảo hiểm' cho di sản

'Bảo hiểm' cho di sản

Tại lễ công bố các di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và quyết định xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố tại TPHCM vào cuối tháng 3 vừa qua, Công ty CP Tư vấn Cảng - kỹ thuật biển (Portcoast) đã trao tặng toàn bộ sản phẩm số hóa của Nhà hát Thành phố cho Trung tâm Nghệ thuật TPHCM.

Vua Lửa: Huyền thoại và hiện thực

Vua Lửa: Huyền thoại và hiện thực

(GLO)- Chuyện về các Pơtao Apui (Vua Lửa) sở hữu gươm thần có quyền năng hô mưa gọi gió không chỉ là huyền thoại mà gắn với dòng chảy văn hóa, lịch sử của người Jrai ở thung lũng Ayun Hạ (huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai) suốt nhiều thế kỷ qua.

Những người thầm lặng chăm lo việc làng

Những người thầm lặng chăm lo việc làng

(GLO)- Không chế độ phụ cấp, bổng lộc nhưng nhiều năm qua, các cụ từ, bà vãi trong đội hậu cần, ban nghi lễ tại các đình, miếu trên địa bàn thị xã An Khê vẫn thầm lặng, miệt mài với công việc. Sự tự nguyện ấy xuất phát từ tâm huyết dành cho văn hóa, di sản của cha ông.

Tùy theo điều kiện của từng gia đình để chuẩn bị quy mô lễ cúng lớn hay nhỏ

Gia Lai: Độc đáo lễ thổi tai của người Jrai

(GLO)- Nằm trong chuỗi các hoạt động Lễ cầu mưa Yang Pơtao Apui huyện Phú Thiện năm 2025, sáng 27-3, tại xã Ia Yeng đã diễn ra lễ thổi tai của người Jrai. Nghi lễ được tái hiện rõ nét giúp du khách hiểu được ý nghĩa văn hóa tâm linh trong đời sống của người Jrai nơi đây.

Lễ cầu mưa trên đỉnh núi thần: Di sản đặc biệt

Lễ cầu mưa trên đỉnh núi thần: Di sản đặc biệt

(GLO)- Trên đời có thực sự tồn tại những con người có quyền năng hô mưa gọi gió? Chính hiện thực và truyền thuyết hư ảo đan cài vào nhau khiến lễ cầu mưa của Yang Pơtao Apui ở thung lũng Ayun Hạ trở thành một hiện tượng đặc biệt, hấp dẫn bởi sự linh thiêng, huyền bí.

Tự hào con cháu Hai Bà Trưng

Tự hào con cháu Hai Bà Trưng

(GLO)- Đền thờ Hai Bà Trưng là di tích quốc gia đặc biệt, tọa lạc tại thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, huyện Mê Linh, TP. Hà Nội. Đây cũng là quê hương của Hai Bà Trưng-những nữ tướng anh hùng đã nổi dậy chống quân xâm lược nhà Hán.

Lễ Tế Xuân tại đình làng An Mỹ

Lễ Tế Xuân tại đình làng An Mỹ

(GLO)- Ngày 9-3, tại đình làng An Mỹ (thôn 2, xã An Phú, TP. Pleiku, tỉnh Gia Lai) diễn ra lễ cúng đình với các nghi thức long trọng tưởng nhớ công ơn của các vị tiền hiền có công khai hoang mở đất, lập làng và cầu quốc thái dân an.