Nếu như ruộng bậc thang Tây Bắc gây ấn tượng bởi quy mô đồ sộ, uốn lượn theo triền núi cao thì ở Gia Lai, hình thái này mềm mại, nhỏ nhắn và gần gũi hơn. Những thửa ruộng thường nằm trên các triền đồi thoai thoải, thấp thoáng giữa rừng và xen cùng nương rẫy của đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo mùa, cảnh sắc biến chuyển rõ rệt, khi lúa bén rễ là màu xanh non mơn mởn; đến mùa chín, cả không gian được nhuộm vàng, các lớp ruộng xếp tầng như những “con sóng” nối tiếp.
Nổi bật trong đó là cánh đồng ruộng bậc thang Đak Tơ Pê (xã KDang) rộng hơn 50 ha, với hàng trăm thửa ruộng của người Jrai nối nhau liên hoàn, uốn lượn quanh sườn núi. Vào mùa lúa chín, toàn bộ không gian như một dải lụa vàng trải dài.
Ông Ksor Dưn (làng Kol, xã KDang) chia sẻ: “Tôi có 4 sào lúa nước ở đây. Làm ruộng bậc thang cực hơn, nhưng giữ nước tốt, lúa cũng tốt hơn”.
Được đánh giá là đẹp không kém các thửa ruộng ở Tây Bắc, những cánh đồng ruộng bậc thang rộng 42 ha tại xã Chư Sê cũng tạo ấn tượng mạnh và bất ngờ với du khách.
Những bậc ruộng uốn lượn từ thấp lên cao, ôm theo sườn dốc; thảm lúa non xanh rì lay động trong gió, xen giữa là những căn chòi nhỏ của người nông dân.
“Trước đây trồng lúa rẫy rất cực, mùa được mùa mất, lúa không đủ ăn, nhất là thời điểm giáp hạt. Từ khi đập Ia Ring được xây dựng, người dân chuyển sang làm ruộng bậc thang, trồng 2 vụ ổn định hơn.
Làng Greo Sek có khoảng 300 hộ, người Jrai chiếm khoảng 50% và sinh kế chủ yếu dựa vào cây lúa. Riêng gia đình tôi có gần 1 ha ruộng, không giàu nhưng đủ lo cho con cái ăn học” - anh Siu Lanh nhớ lại.
Không chỉ dừng lại ở cảnh quan, ruộng bậc thang Gia Lai còn gắn với giá trị nông nghiệp đặc thù.
Tại xã Kon Chiêng, hơn 400 ha lúa Ba Chăm là giống lúa đã được chứng nhận chỉ dẫn địa lý “Mang Yang”, đạt tiêu chuẩn sản phẩm OCOP 3 sao, được canh tác trên những thửa ruộng bậc thang.
Hạt gạo trắng, dài, cơm dẻo, thơm được xem là “hạt ngọc trời” của vùng núi. Việc sản xuất được tổ chức theo hướng liên kết HTX Nông - Lâm nghiệp và Dịch vụ Đak Trôi bao tiêu sản phẩm, hỗ trợ phân vi sinh và kỹ thuật, tạo vùng nguyên liệu ổn định.
Theo ông Nguyễn Văn Lân - Giám đốc HTX, mô hình liên kết hơn 100 ha đã góp phần nâng cao đời sống người dân, đồng thời định hình hướng sản xuất bền vững.
Từ chỗ là một hình thức canh tác thích ứng địa hình, ruộng bậc thang ở Gia Lai đang dần mở ra một hướng đi mới cho du lịch. Nhiều du khách bày tỏ sự bất ngờ khi chứng kiến cảnh sắc này.
Anh Nguyễn Việt Cường (Hà Nội) chia sẻ sau chuyến tham quan Đak Tơ Pê: “Tôi từng đi Tây Bắc, nhưng không nghĩ Gia Lai cũng có ruộng bậc thang đẹp như vậy!”.
Trong bối cảnh nhiều điểm đến đã bị bê tông hóa, mất dần nét tự nhiên, ruộng bậc thang Gia Lai vẫn giữ được vẻ mộc mạc. Tuy nhiên, đi cùng tiềm năng là những rủi ro thấy rõ bởi nếu phát triển thiếu kiểm soát, nguy cơ phá vỡ cảnh quan, ô nhiễm môi trường và thương mại hóa quá mức là điều khó tránh.
Nhận diện rõ điều đó, chính quyền địa phương đã có những bước đi thận trọng. Bà Lê Thị Huệ - Bí thư Đảng ủy xã KDang - cho biết: Địa phương đang xây dựng kế hoạch phát triển du lịch gắn với ruộng bậc thang và các cảnh quan khác, nhưng đặt yêu cầu quy hoạch bài bản, chuẩn bị kỹ lưỡng và triển khai từng bước để bảo tồn vẻ đẹp vốn có.
Không ồn ào, không hào nhoáng, ruộng bậc thang ở Gia Lai giống như một lời mời gọi lặng lẽ mà bền bỉ. Giữa nhịp sống vội vã, chỉ cần một lần đứng giữa “mùa vàng”, nhìn những lớp ruộng nối nhau dưới nắng chiều, người ta có thể cảm nhận rõ sự chậm lại của thời gian.
Đó không chỉ là một cảnh quan, mà còn là giá trị được tạo nên từ lao động, từ sự thích ứng với tự nhiên và từ khả năng gìn giữ những gì nguyên bản nhất.
