Rác thải nhựa thành nguyên liệu kinh doanh: 11 mô hình đáng chú ý

Dưới đây là 11 mô hình, cách làm đáng chú ý đang được triển khai hoặc nghiên cứu tại Việt Nam.

Theo Cục Môi trường, Việt Nam phát sinh khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm, trong khi phần lớn vẫn được chôn lấp hoặc xử lý theo cách làm mất đi giá trị vật liệu. Cơ quan quản lý cũng nhấn mạnh, phân loại rác tại nguồn là mắt xích quan trọng để biến rác thành nguyên liệu đầu vào cho ngành tái chế.

1. Chai nhựa cũ thành chai nhựa mới

Duy Tân Recycling đang vận hành mô hình tái chế PET theo hướng “bottle-to-bottle”. Chai nhựa sau sử dụng được thu gom, phân loại, làm sạch và tái chế thành hạt nhựa tái sinh phục vụ sản xuất bao bì.

Cục Môi trường cho biết năm 2025, doanh nghiệp tiếp tục đầu tư nâng chất lượng sản phẩm và quy trình tái chế; quy trình PET “bottle-to-bottle” của nhà máy đã được xác nhận tuân thủ tiêu chuẩn EU 2022/1616 đối với nhựa tái chế dùng trong bao bì thực phẩm.

2. Nhựa giá trị thấp cũng có thể trở thành nguyên liệu

Một hướng khác là thu gom những loại nhựa trước đây thường bị bỏ lại như túi nilon, bao gói, cốc, ống hút, hộp xốp...

Tại Hà Nội, rác nhựa giá trị thấp sau khi được người dân phân loại được chuyển cho VietCycle để tiếp tục phân loại, tái chế thành mảnh nhựa, hạt nhựa, năng lượng hoặc vật liệu xây dựng. Giai đoạn thí điểm tại 6 phường của quận Hoàn Kiếm từng thu gom khoảng 16 tấn loại nhựa này.

3. Trạm phân loại nhựa tự động

Cuối năm 2025, URENCO Hà Nội, Vietcycle, KORA và Deahan ký thỏa thuận hợp tác phát triển hệ sinh thái tái chế nhựa.

Một nội dung trọng tâm là dự án “Trạm phân loại phế liệu nhựa”, hướng tới tự động hóa cao hơn trong khâu phân loại tại nguồn, qua đó tạo nền tảng cho hệ thống thu gom, phân loại và tái chế có khả năng mở rộng tại các đô thị.

4. Phân loại rác rồi đổi thành tiền, quà hoặc điểm thưởng

Mô hình tại Long Sơn, TP. Vũng Tàu cho thấy khâu thu gom có thể gắn với lợi ích trực tiếp cho người dân.

Người dân phân loại rác tại nguồn, đưa rác tái chế tới điểm thu gom để tích điểm đổi quà, trong đó có thể đổi lấy tiền mặt, nhu yếu phẩm hoặc sản phẩm tái chế. Dự án còn ứng dụng nền tảng mGreen để hỗ trợ quản lý và kết nối các bên trong chuỗi thu gom.

Tại chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng giới thiệu mô hình “Gửi rác rút tiền”, với mục tiêu biến hành động bảo vệ môi trường thành giá trị kinh tế và nâng cao nhận thức cộng đồng.

5. Thu gom rác biển, tạo nguyên liệu cho chuỗi tái chế

Một hướng đi khác là đưa rác nhựa thu gom từ cộng đồng và khu vực ven biển vào chuỗi tái chế thay vì để thất thoát ra môi trường.

VietCycle là một trong những doanh nghiệp được Cục Môi trường và các chương trình về kinh tế tuần hoàn nhựa ghi nhận trong việc hợp tác với các đối tác để thu gom, hỗ trợ sinh kế cho lực lượng thu gom phi chính thức và đưa nhựa trở lại chuỗi sản xuất.

6. “Refill” – bán hàng nhưng giảm phát sinh bao bì

Mô hình CyclePacking của VietCycle đi theo hướng khác: thay vì chỉ xử lý rác sau khi sử dụng, doanh nghiệp tìm cách giảm rác ngay từ đầu.

Máy bán hàng tự động cung cấp sản phẩm theo hình thức refill - nạp lại, sử dụng chính bao bì khách hàng mang đến; đồng thời cung cấp bao bì làm từ 100% nhựa tái sinh cho người không có bao bì cũ.

Mô hình này được Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường giới thiệu như một cách kết hợp giữa tiêu dùng, tái sử dụng và giảm rác nhựa.

7. Rác nhựa thành sản phẩm công nghiệp

Không phải toàn bộ nhựa thu hồi đều phải quay lại thành bao bì. Một hướng khác là tái chế thành pallet và các sản phẩm phục vụ sản xuất.

Một số hồ sơ môi trường được công bố trên hệ thống của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy phế liệu nhựa và hạt nhựa tái sinh có thể được sử dụng làm nguyên liệu cho dây chuyền sản xuất pallet nhựa.

Đây là hướng mở rộng đầu ra cho nhựa tái chế, nhất là những dòng nhựa không phù hợp để sản xuất bao bì thực phẩm.

8. Nhựa khó tái chế làm nhiên liệu cho ngành xi măng

Với những loại rác nhựa khó tái chế theo phương pháp thông thường, đồng xử lý trong lò nung xi măng là một hướng được nghiên cứu và thử nghiệm.

Báo Điện tử Chính phủ cho biết phương pháp này cho phép xử lý an toàn nhựa khó tái chế, đồng thời thu hồi năng lượng để thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất xi măng.

Mô hình sử dụng rác nhựa làm đầu vào cho nhà máy xi măng cũng từng được thử nghiệm tại Việt Nam, trong đó có tuyến vận chuyển rác nhựa từ Nhà máy tái chế giấy Lee & Man tới Nhà máy xi măng INSEE Hòn Chông.

9. Từ rác nhựa thành tấm vật liệu

Tại cuộc thi “Giải pháp đổi mới tuần hoàn nhựa 2024”, Cục Môi trường ghi nhận giải pháp “Tấm nhựa Eco - Nơi RTN tìm thấy cuộc sống mới” trong nhóm giải pháp nổi bật.

Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý bởi thay vì chỉ tạo hạt nhựa tái sinh, rác nhựa được định hướng trở thành vật liệu mới, mở rộng khả năng ứng dụng trong xây dựng, nội thất hoặc các lĩnh vực khác tùy tiêu chuẩn sản phẩm.

10. Dùng công nghệ để biến thu gom rác thành một dịch vụ

Grac là một trong những giải pháp được vinh danh tại cuộc thi đổi mới tuần hoàn nhựa 2024 với nội dung ứng dụng công nghệ vào thu gom rác thải nhựa.

Điểm đáng chú ý của hướng tiếp cận này là số hóa khâu thu gom, kết nối người phát sinh rác với đơn vị thu gom và các mắt xích phía sau. Khi dữ liệu về nguồn rác, loại rác và quá trình thu gom được quản lý tốt hơn, chất lượng nguyên liệu đầu vào cho tái chế cũng có thể được cải thiện.

11. Tái chế nhựa thành dầu

Một mô hình mới đang được quan tâm là tái chế nhựa thành dầu.

Tháng 6-2026, City Oil Field - doanh nghiệp công nghệ Hàn Quốc - công bố kế hoạch triển khai hệ thống tái chế nhựa thành RGO - Regenerated Green Oil, trước mắt tại TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Hà Nội. Đây là hướng sử dụng công nghệ để xử lý những dòng nhựa không thuận lợi cho tái chế cơ học, tạo ra nguyên liệu dầu tái sinh.

Tuy nhiên, để hình thành thị trường ổn định, Việt Nam vẫn phải giải quyết bài toán phân loại tại nguồn, chất lượng nguyên liệu, công nghệ tái chế và đầu ra sản phẩm. Cục Môi trường lưu ý hoạt động tái chế nhựa hiện vẫn còn phụ thuộc đáng kể vào khu vực phi chính thức và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm thứ cấp nếu không được kiểm soát tốt.