Ong ruồi

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam
(GLO)- Chính xác thì chúng là ong mật, nhưng người quê tôi quen gọi thế. Thực tình cũng không sai mấy, bởi bộ dạng chúng giống y… con ruồi. Hơn nữa, cung cách chúng xúm xít quanh bánh tổ lại càng giống. Đó là một trong số các loài sâu bọ hiếm hoi được con người chấp nhận nuôi nấng, thuần dưỡng (cho dù lâu lâu vẫn bị chúng nổi giận đốt cho… sưng mắt!).

Cũng phải, bởi ong ruồi làm lợi cho người nhiều lắm. Từ mật ong, sữa chúa, phấn hoa cho đến sáp ong, thậm chí cả… nọc ong cũng đều được sử dụng để làm thực phẩm, dược liệu, mỹ phẩm. Câu chuyện thần thoại Hy Lạp về chàng Icarus mưu toan vượt ngục bằng đôi cánh gắn… sáp ong đã minh chứng lịch sử gắn bó lâu đời giữa hai sinh thể người-ong!

Minh họa: Huyền Trang

Minh họa: Huyền Trang

Tuy có nọc độc nhưng ong ruồi lại khá hiền lành, thân thiện. Do đó, chúng mới dễ bị con người “dụ khị” về ở chung mà… thu lợi. Con người chỉ cần tìm hiểu “tánh ý” chúng để nương theo, để kích thích, phát huy những tập tính có lợi và dè chừng, tránh né những điểm bất lợi có nguy cơ làm tổn thương mối quan hệ. Có thể ví von rằng, đây là mối quan hệ chủ-khách, con người là chủ, ong là khách. Đương nhiên chủ phải tôn trọng, tạo điều kiện để khách vui vẻ, tự nguyện mà lưu trú; không được… cưỡng bức, ép uổng hoặc trấn lột khách nếu muốn giữ gìn mối quan hệ được bền lâu.

Đã vậy thì ta cũng có thể ví von thêm: nuôi ong không khác mấy với chuyện làm… du lịch; yêu cầu của những “du khách” ong thực ra cũng không khác mấy với khách Tây, khách Hàn, khách Nhật…; đó là an ninh, môi trường, cảnh quan thiên nhiên và giá cả! Ai đã từng nuôi ong hẳn đều biết có ngàn lẻ một lý do để ong bỏ tổ, bốc bay chỉ nằm quanh quẩn trong 4 vấn đề trên: khu vực tổ bị ô nhiễm (môi trường); bị người khuấy phá, thiên địch tấn công (an ninh); nguồn thức ăn khan hiếm, kém chất lượng (thiên nhiên); bị khai thác, thu lợi quá mức (giá cả).

Tuy vậy, cũng có một lý do khiến ong bỏ tổ đi (bớt) mà không phải lỗi do con người, đó là hiện tượng ong chia đàn. Đây là phản xạ bản năng để phát triển nòi giống khi đàn ong quá đông-ong chúa cũ (với sự trợ giúp của ong thợ) sẽ tạo ra trong bánh tổ vài nụ ong chúa mới, sau đó dẫn phân nửa đàn ong rời tổ bay đi nơi khác mà sinh cơ lập nghiệp. Đàn ong còn lại lo chăm sóc các nụ chúa để ong chúa mới nở ra thay chúa cũ mà tiếp quản đàn ong. Đàn đông lên lại chia tiếp.

Vào mùa làm mật, nếu đàn ong sung sức, chúng có thể chia đàn đến vài ba bận; cứ mỗi lần chia, quân số lại hao hụt mất nửa. Chủ mà không cảnh giác theo dõi, có khi thấy khách vẫn vào ra, nhưng thực chất đến 3/4 số khách đã âm thầm… “lên phi cơ sang xứ khác” từ lâu. Xem như mùa ấy xôi hỏng bỏng không vì doanh thu sao có được khi khách không còn? Thế nhưng, nếu phát hiện, can thiệp kịp thời, hiện tượng ong chia đàn sẽ là lợi điểm rất lớn; bởi mỗi lần chia là xem như số đàn ong được nhân đôi. Đó là phương thức cực kỳ hữu hiệu để phát triển nghề nuôi ong theo xu hướng tự nhiên thay cho cách lùng bắt ong dại về nuôi, nhất là trong tình trạng nguồn ong dại trong thiên nhiên ngày càng khan hiếm do môi trường bị xâm hại nặng bởi lòng tham và sự vô ý thức của con người.

Ngày nay, người ta chọn giải pháp nhập giống ong ngoại (gốc gác từ Italia, thường gọi ong Ý) về nuôi. Ong Ý hiền lành, sản lượng mật dồi dào nên cho hiệu quả kinh tế cao. Tuy nhiên, người đã “biết mùi” sản phẩm mật khai thác từ những con ong ruồi bản địa (ong rừng hay ong nuôi cũng thế) mới biết: Mật ong nội thơm ngon ăn đứt mật ong ngoại. Đó là một thực tế không thể phủ nhận.

Chả trách, mật ong ruồi bản địa (thật) bán đắt tới đâu vẫn có người tìm mua. Người nuôi giống ong này luôn trong tình trạng “cháy hàng”, cung không đủ cầu bởi số lượng mật thu hoạch ít mà người đặt hàng lại đông. Ít nên quý cũng có phần, nhưng yếu tố quyết định vẫn là ngon. Của ngon có đâu nhiều. Chắc do cái “luật trời” ấy nên ong ruồi “nội” tự nhiên vẫn chỉ lác đác được nuôi với quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ như một hình thức tăng gia kiếm thêm thu nhập. Hỏi vì sao không phát triển lớn, sẽ được trả lời: khó nuôi khó quản nếu số lượng lớn; mất nhiều công sức; sản lượng mật không cao... Đương nhiên rồi, phải có khó khăn, nếu không, sao nói người nuôi phải trân trọng những con ong ruồi như… khách quý.

Có thể bạn quan tâm

Giao thừa năm ấy

Giao thừa năm ấy

(GLO)- Hồi nhỏ, vào đêm 30 Tết, trước khi đi ngủ, tôi dặn mẹ: “Giao thừa nhớ kêu con dậy”. Mẹ bảo: “Con nít con nôi, ngủ sớm cho mau lớn, giao thừa giao thung cái gì”.
Nét xưa hồn Việt từ giỏ quà mây tre đan

Nét xưa hồn Việt từ giỏ quà mây tre đan

(GLO)- Dịp Tết Nguyên đán năm nay, xu hướng lựa chọn giỏ quà Tết từ mây tre đan được nhiều người dân phố núi Pleiku ưa chuộng bởi chất liệu mây tre rất gần gũi với đời sống, sinh hoạt của người dân Việt.
Cành mai rừng ngày Tết

Cành mai rừng ngày Tết

Nhiều năm về trước, lúc ba còn là giáo viên đi dạy ở miền cao, cứ hôm nào thấy ba đi làm về, cột theo phía sau xe một cành mai to, là anh em chúng tôi biết đã vào những ngày sắp tết.
Bếp lửa đêm cuối năm

Bếp lửa đêm cuối năm

(GLO)- Mẹ ngồi gói đòn bánh tét cuối cùng sắp đầy trên mặt nia do ba tôi mới đan. Thấy còn dư chút gạo nếp, mẹ ráng gói thêm vài xâu bánh ú để kịp nấu chín cúng Giao thừa.

Tết bên ông

Tết bên ông

Năm ấy, tết đến sát rạt mà mình vẫn cứ lo lo. Nhà cửa thì ổn hết rồi, sắm sanh cũng tàm tạm. Duy chỉ còn một nỗi băn khoăn là ông cụ cùng xóm.
Nhớ nhịp chày Plei Rbai

Nhớ nhịp chày Plei Rbai

(GLO)- Nhịp chày giã gạo của phụ nữ Jrai ở vùng đất Plei Rbai (xã Ia Piar, huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai) luôn khiến mọi người nhắc nhớ. Giữa nhịp sống hối hả, mỗi nếp nhà của người Jrai vẫn vang vọng tiếng chày giã gạo vào những đêm trăng sáng hay lúc mặt trời bắt đầu ló rạng.
Mùa xuân quê ngoại

Mùa xuân quê ngoại

Mùa xuân dễ khiến lòng người “cựa quậy, đâm chồi” những ký ức xưa cũ. Những ký ức tưởng như nằm sâu trong những lớp băng tuyết của thời gian, bỗng dưng thức dậy dưới những làn mưa phùn như đã nằm phục sẵn trên bầu trời đêm trước. Thế mới biết sức mạnh vô biên của thiên nhiên trời đất.
Mùa hoài niệm

Mùa hoài niệm

(GLO)- Những ngày cuối năm thường đem đến cho tôi sự nôn nao khó tả. Một chút gì như tiếc nuối. Một chút gì như mong chờ. Nhìn ra cây mai vàng trước sân, lại thấy Tết đang đến thật gần rồi.
Xuân về bên núi

Xuân về bên núi

(GLO)- Một buổi chiều cuối tháng Chạp, tôi tha thẩn đạp xe đi dọc con đường quanh thị xã nhỏ xinh. Ánh hoàng hôn từ phía Tây tim tím của trời chiều mùa khô thật đẹp và lãng mạn.
Nhớ nồi cá khoai làng biển

Nhớ nồi cá khoai làng biển

(GLO)- Tự nhiên ngồi ước: Trời lạnh vầy mà có nồi cá khoai kho khô thì ngon biết bao nhiêu! Mà phải là cá khoai tươi đem ngoài biển về mới được. Vậy là, nhớ những ngày giáp Tết ở quê, cả nhà quây quần ăn cơm nóng với cá khoai kho bên bếp lửa.
Phép trừ lặng lẽ

Phép trừ lặng lẽ

(GLO)- Tết nhiều khi là một cái cớ để người ta xếp đặt lại cuộc sống của mình, từ việc dọn dẹp phòng ốc, sửa sang nhà cửa, điều chỉnh thời gian biểu cho đến chuyện nhìn nhận bản thân trong suốt năm qua.
Mâm cúng tất niên của mẹ

Mâm cúng tất niên của mẹ

(GLO)- Từ khi tôi 5-7 tuổi và suốt mấy chục năm sau đó, tôi chưa thấy bao giờ mẹ lo một mâm cơm tất niên sung túc và thoải mái. Để có được mâm cơm cúng ông bà ngày cuối năm, mẹ tôi vất vả nhiều lắm.
Chợ quê

Chợ quê

(GLO)- Lâu rồi, tôi ít đi chợ. Thường thì mỗi sáng cũng chỉ ghé vào một sạp hàng gần nhà mua thực phẩm đủ dùng trong ngày, còn lại là đồ mua từ siêu thị.