Từ ngày 7 - 11.4, đại diện của 175 quốc gia tham dự Hội nghị của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), diễn ra tại thủ đô London (Anh), nhằm thảo luận những chi tiết cuối cùng của dự thảo - cuộc thảo luận vốn kéo dài hơn 10 năm qua - về mức thuế phát thải carbon đối với tàu biển, tiến tới kế hoạch “phi carbon hóa” ngành vận tải biển trong 25 năm tới.
Cùng với ngành hàng không, vận tải biển đã được loại bỏ khỏi Thỏa thuận khí hậu Paris 2015, do vấp phải những khó khăn trong việc xác định mức độ phát thải đối với mỗi quốc gia. Thay vào đó, IMO chịu trách nhiệm cắt giảm phát thải với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào khoảng năm 2050.
Với bản dự thảo đầy tham vọng này, vận tải biển - một ngành gây nhiều ô nhiễm - sẽ chịu mức thuế carbon đầu tiên trên toàn cầu. Theo ước tính, ngành vận tải biển quốc tế chiếm khoảng 3% lượng phát thải khí nhà kính trên thế giới. Con số này có thể tăng lên 10% vào năm 2050 nếu vấn đề này không được giải quyết. Với mức thuế mới, tất cả tàu thuyền sẽ phải trả một khoản phí dựa trên mức độ xả thải khí nhà kính. Phần thu này được xem là nguồn tài chính quan trọng để hỗ trợ các nước nghèo, vốn ngày càng trở nên dễ bị tổn thương trước tác động của thời tiết cực đoan. Ngoài ra, đa số thành viên cũng nhất trí dùng khoản thuế thu được để hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch, thưởng cho các sáng kiến thúc đẩy nhiên liệu sinh học, hay hỗ trợ chương trình huấn luyện thuyền viên trong quá trình chuyển đổi.
 |
| Khí thải từ các tàu vận tải biển quốc tế chiếm khoảng 3% lượng phát thải khí nhà kính trên thế giới. |
Dự thảo này được Quần đảo Marshall và Quần đảo Solomon đưa ra thảo luận lần đầu tiên vào năm 2021, trong đó đề xuất đánh thuế với các tàu thương mại lớn. Hơn 60 quốc gia bày tỏ sự ủng hộ đối với sáng kiến này, như Anh, New Zealand, Kenya, Nhật Bản và Panama. Tuy nhiên nhiều nền kinh tế lớn như: Trung Quốc, Brazil (nước chủ nhà của Hội nghị thượng đỉnh khí hậu COP30 sắp tới), Saudi Arabia lại phản đối khoản thuế này, vì cho rằng điều này sẽ đẩy giá cả hàng hóa lên và người tiêu dùng sẽ phải gánh chịu. EU vốn ủng hộ đề xuất này, hiện cũng có dấu hiệu dao động, còn nhiều quốc gia khác cũng chưa bày tỏ quan điểm.
Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Vận tải Tuvalu, ông Simon Kofe, vận tải biển chỉ chiếm khoảng 1% - 5% giá trị cuối cùng của hàng tiêu dùng, trong khi việc chuyển đổi sang công nghệ carbon thấp cũng được IMO dự báo chỉ khiến chi phí vận tải biển tăng khoảng 1% - 9%. Ông Simon Kofe cho rằng, khoản phí 150 USD/tấn carbon sẽ chỉ có tác động tối thiểu đến giá cả hàng hóa. Ông lấy ví dụ: Nếu vận chuyển 1 đôi giày trị giá 100 USD, trong đó đã bao gồm phí vận tải là 3 USD, thì mức thuế sẽ tăng lên 0,72 USD và giá của đôi giày mới sẽ chỉ là 100,72 USD.
Sự phản đối của một số thành viên phản ánh nỗi lo quen thuộc trong ngành vận tải biển, đó là việc phi carbon hóa có thể khiến lĩnh vực thương mại đường biển giảm sức cạnh tranh. Ngành vận tải biển hiện trung chuyển khoảng 90% lượng hàng hóa qua các vùng biển quốc tế, đóng góp cho sự tăng trưởng kinh tế trên toàn cầu. Nếu không có các khoản đầu tư lớn, việc chuyển đổi sang nhiên liệu “xanh” như ammonia sẽ vẫn rất đắt đỏ, đồng thời cũng sẽ đẩy giá cả hàng hóa lên. Với các nước đang phát triển, mối lo lớn nhất chính là giá của các mặt hàng thiết yếu tăng cao, gây bất ổn cho an ninh lương thực.
Cuộc họp của IMO diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang lo đối phó với quyết định tăng thuế của Tổng thống Mỹ Donald Trump với hàng hóa nhập khẩu vào nước này. Các cuộc họp kỹ thuật diễn ra vào tuần trước đã kết thúc mà không có sự đồng thuận, nhưng Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez tin tưởng rằng hội nghị trong tuần này có kết quả như kỳ vọng về vấn đề này của ngành vận tải biển. Các cuộc đàm phán kết thúc vào ngày 11.4, nhưng phải mất nhiều tháng để triển khai các vấn đề. Theo các quy định phức tạp của IMO, bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải được lãnh đạo và các nước thành viên thẩm tra lại, trước khi diễn ra 1 cuộc họp nữa trong tháng 10.2025, khi đó thỏa thuận mới chính thức được chấp thuận.
LÊ QUẢNG (Theo The Guardian, The Interpreter)
