Mùa cá ra sông

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Những mùa cá ra sông đã chỉ cho tôi sự hào phóng của thiên nhiên tại xứ sở trên cơm dưới cá, song cũng dạy tôi bài học về việc cho và nhận của con người với thiên nhiên
Mỗi năm một lần, cứ độ tháng 10 âm lịch, gió từ sông lại thổi vào nhà lồng lộng, báo hiệu mùa gió chướng đã về, không mấy chốc nữa thì đến Tết. Nghĩa là anh chị Hai của tôi đang vào vụ tất bật đón cá ra sông, rồi ít bữa sau khi so đũa đã trổ hết bông, anh chị sẽ về nhà cùng với mớ cá khô ngon nhất, chia cho bà con dòng họ dành ăn Tết.
Những câu chuyện hấp dẫn
Riêng tôi, ắt sẽ được kể cho nghe bao chuyện hay ho. Ví như năm đầu tiên làm rể xứ Tha La biên giới, về nhà sau mùa nước nổi, anh Hai khoe chiếc khâu vàng 18 k trên tay. Đó thành quả anh chị có được nhờ "bà cậu" đãi, cho trúng mấy luồng cá linh, chở 3-4 xuồng không hết…
Chị Hai quê ở tận đầu nguồn Cửu Long, nhà sàn cao lút đầu người đứng chân bên bờ kinh Vĩnh Tế. Đứng phía sau nhà phóng tầm mắt qua cánh đồng nước là thấy ngọn núi Tà Lơn của nước bạn Campuchia nhập nhòa trong khói tỏa. Cứ tháng 7, khi con nước nhảy khỏi bờ, nước từ sông Hậu đổ vào kinh Vĩnh Tế rồi len lỏi qua các con rạch mà tràn vào khỏa lấp mặt cánh đồng, có nơi nước như biển, trải dài "mút chỉ cà tha". Những cá, tôm hồi nào còn nhỏ xíu như bọt sông, giờ theo dòng nước vào đồng, ăn côn trùng, bùn đất, sinh sôi và lớn nhanh như thổi.
Theo nghề quê vợ, cứ ăn Tết Đoan Ngọ vừa xong, anh Hai lại lục đục lôi chiếc xuồng cui ra trét dầu chai, dặm vá lại những chỗ hư, mục. Trong lúc ấy, chị cũng sắm sửa thêm mớ lưới, chuẩn bị khô mắm, cà ràng đồ đạc xuống xuồng. Mồng 1 tháng 7, anh chị từ giã tôi, quá giang ghe lớn, kéo chiếc xuồng theo về những cánh đồng nước lớn. Có khi anh chị Hai qua vùng Đồng Tháp Mười, có khi lại sang tứ giác Long Xuyên nhưng thường nhất vẫn là vùng đầu nguồn Tha La xứ chị.
Anh Hai đi từ tháng 7, đến tận cuối tháng 10 khi mùa cá ra sông đã dứt thì mới về. Lần nào về, anh cũng đem nhiều khô mắm, những tấm lưới rách toang, chiếc xuồng cũng có mấy chỗ rò nước đắp tạm lại nhưng thường trực nhất là những câu chuyện về mùa nước nổi ở vùng đất thượng nguồn. Những câu chuyện của anh Hai bao giờ cũng đem lại cho tôi nhiều cảm xúc, như anh chính là dòng sông mang phù sa đắp bồi tâm hồn thơ bé của tôi lớn lên theo năm tháng.
Năm tôi 15 tuổi, ngay dịp nghỉ hè, ba má cho quá giang ghe gạo lên thăm anh chị Hai. Tôi năn nỉ anh Hai cho tôi theo lên đồng một bữa, thay vì ở nhà ba má của chị chơi với mấy đứa nhỏ ngồi câu cá linh rìa bên hông nhà sàn. Năn nỉ mấy ngày anh mới cho nhưng vẫn dặn rằng "cực lắm". Tôi ham chơi nhiều nên không lường trước được việc cực ra sao.
 
Gỡ lưới cá linh trong mùa nước nổi
Gỡ lưới cá linh trong mùa nước nổi
Đêm trên đồng nước nổi
Sáng sớm sau buổi "chợ Âm phủ" - nhóm từ hồi trời còn nhá nhem tối ở đập Tha La, chị Hai về nhà nghỉ lưng. Đến xế trưa, chị lại lục đục dặm vá lại lưới; mấy cái lợp, đăng cũng được chuẩn bị chất lên xuồng.
Trong cái góc nhỏ của xuồng được che bằng hai mái lá, tôi ngồi nhìn nồi cơm còn nóng hổi với con khô cá lóc mới nướng xong. Gió đồng lồng lộng, chẳng mấy chốc nồi cơm đã nguội đi. Trên đồng hiện ra khung cảnh leo nheo đầy những ánh đèn. Đó là đèn lưới của bạn câu, đèn của những chiếc xuồng đậu lại thành một xóm như nhà bè.
Anh Hai thả những tấm lưới ra đồng nước. Đăng, lợp cũng được đặt vào những chỗ ngay luồng cá. Anh nói, nghề này không phải ai làm cũng được, thấy dễ vậy mà khó. Có xuồng có lưới nhưng phải có kinh nghiệm, đặt đúng chỗ cá đi thì mới trúng cá được. Không sách vở nào dạy, chỉ có dân nghề tự đúc kết kinh nghiệm, chia sẻ cho nhau. Họ không giấu giếm, cũng không xí phần dành khu vực làm ăn. Họ hào sảng, gặp nhau nói cười vui vẻ.
Đêm đó, sau khi những tấm lưới đã được thả xong, mấy chiếc xuồng túm lại cùng nhau giữa đồng nước nổi. Nướng con chuột leo cây vừa bắt được hồi chiều và mấy con cá lóc cũng kho quéo trong nồi đất, họ rủ nhau nhâm nhi vài ly rượu thuốc cho ấm bụng, tôi thì được một bữa ăn ngon lành. Có lẽ mãi đến sau này, đó là bữa ăn trong không gian đặc biệt và ngon nhất mà tôi từng được thưởng thức trong đời.
Tôi nằm chập chờn một giấc đến quá khuya thì anh Hai lục đục xuồng ra bãi cá. Tôi thức soi đèn cho anh gỡ lưới. Những con cá dính lưới hiện ra, vảy lấp lánh trong ánh đèn bắt mắt. Thấy cá, tự dưng tôi mừng, gỡ lưới mải miết quên cả trời cũng vừa sắp sáng. Đó là lúc mớ lưới đã gỡ xong, anh Hai và dân vạn chài cho xuồng về "chợ Âm phủ". Chị Hai và những người đàn bà có chồng đánh lưới đêm qua đã đón sẵn. Họ cũng mang nỗi buồn vui theo số cá có được.
Bán cá xong, nắng sắp nở ở bờ đông, chợ cũng dần tan theo những chuyến xe thồ cá hai bên hông bằng những thùng nhựa lớn. Tôi mang về cho thằng cháu một con tôm càng cỡ nửa cùm tay, đang bắn càng dưới lòng xuồng xoi xói. Đứa nhỏ nhìn qua rồi cười: "Con ăn tôm càng hoài, mắc ngán!".
 
 
Ghe cào cá trên sông Hậu
Ghe cào cá trên sông Hậu
Vật dưỡng nhân thì nhân cũng dưỡng vật
Đó là chuyến lên đồng nhớ đời, bởi khi tôi lại quá giang ghe gạo trở về nhà, mùa cá ra sông vẫn chưa dứt. Tôi mang lủ khủ nào là cá tươi rọng trong cái thùng nhựa lớn, nào là mấy con khô cá lóc một nắng, vậy mà anh Hai vẫn còn hẹn cuối tháng sẽ mang cá về nhiều hơn. Mớ cá mang về ấy sẽ là một cái Tết ấm no và là cơm áo gạo tiền cho anh chị suốt nửa năm, từ cuối tháng 10 cho đến tháng 7 năm sau…
Theo ghe gạo từ Tha La, dọc kinh Vĩnh Tế ra sông Hậu, tôi thấy người ta nô nức như trẩy hội. Những chiếc dớn, lọp, vó, chà được đặt đầy hai bên con kinh để đón mùa cá ra sông. Phía đồng, người ta còn kéo bò, câu lỡ, lưới giăng, đăng mé… Phía sông Hậu, những đóng đáy, đóng chà có chỗ đã bắt đầu kéo lên để thu hoạch sau mấy tháng làm nhà cho cá ở. Những chiếc ghe cào của người Chăm, người Kinh chạy xình xịch dưới sông. Mỗi lưới cá kéo lên như kéo theo bao hy vọng cho con người.
Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh người đàn bà múc mớ cá con trong lưới thả về sông, hay người đàn ông cúi lạy một con rùa to bằng cái thúng, trên mai có khắc dòng chữ "Phóng sinh" rồi thả nó xuống nước. Ông già chủ ghe gạo nói với tôi rằng, đời có cho thì mới có nhận, vật dưỡng nhân thì nhân cũng phải dưỡng vật. Trên đoạn đường dọc sông Hậu trở về nhà, những mùa cá ra sông đã chỉ cho tôi sự hào phóng của thiên nhiên tại xứ sở trên cơm dưới cá, song cũng dạy tôi bài học về việc cho và nhận của con người với thiên nhiên.
Bao mùa cá ra sông đã nuôi anh chị Hai tôi và bao gia đình khác ăn nên làm ra trên xứ sở đồng nước mênh mông rộng mở. Để rồi bây giờ, mùa cá ra sông lại đắp bồi cho tâm hồn tôi một tình yêu, nỗi nhớ về dòng sông quê, như nhớ chính dòng máu của tim mình. 
Mua nhanh bán lẹ
Chợ ở gần đập Tha La nhưng dân quen gọi là "chợ ma", có lẽ do nhóm họp khi trời nhá nhem tối và ai cũng nhìn nhau qua những ánh đèn câu leo lét ở trên đầu. Chợ do dân đi câu tự nhóm họp với nhau, thương lái khắp nơi kéo đến mua nhanh bán lẹ, có khi bán "mão" nguyên một xuồng, không cân đo làm chi.
Chị Hai tôi lựa cá lớn chừa lại làm khô, một vài kg cá ngon thì mang ra chợ xã bán. Mớ còn lại, anh Hai bán "mão" nguyên một xuồng, chừng hơn chục kg cá mè vinh, cá chốt, cá lăng, nhiều nhất là cá linh rìa, linh ống...
Theo Bài và ảnh: LÊ QUANG TRẠNG (NLĐO)

Có thể bạn quan tâm

“Thần y trị điểu”

“Thần y trị điểu” ở An Khê

(GLO)- Hàng chục năm qua, căn nhà của anh Hoàng Huy (SN 1992, ở tổ 1, phường An Khê, tỉnh Gia Lai) luôn ríu rít tiếng chim. Ở đó, anh Huy âm thầm cứu chữa cho hàng trăm chú chào mào mắc bệnh từ khắp nơi gửi về.

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

(GLO)- Về thăm những khu tái định cư vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Gia Lai, chúng tôi cảm nhận được mùa xuân ấm áp đang về cùng với sắc hoa tươi thắm, khung cảnh sản xuất, sinh hoạt nhộn nhịp đang định hình trên vùng đất mới.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng

(GLO)- Một ngôi làng Bahnar không người ở, bị "bỏ quên" giữa núi rừng Tây Nguyên nhưng vẫn hấp dẫn nhiều du khách ghé thăm nhờ vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và kiến trúc nhà truyền thống. Đó là làng Kon Sơ Lăl cũ (xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai).

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

(GLO)- Sáng nào cũng vậy, khi mặt trời vừa lên khỏi dãy núi Chư A Thai, ông Nguyễn Kim Tống (thôn Thanh Thượng, xã Chư A Thai) lại tự lái ô tô vượt quãng đường gần 40 km sang xã Pờ Tó để kiểm tra từng khu chuồng trại, từng đàn bò.

Rẫy chung ở Đak Đoa

Rẫy chung ở Đak Đoa

(GLO)- Giữa những đồi cà phê vào độ chín rộ ở xã Đak Đoa, có những khu rẫy không thuộc về riêng một hộ nào. Đó là rẫy chung - mảnh đất “không chia phần” của cộng đồng, nơi bà con cùng góp công vun trồng, chăm sóc qua từng mùa, lặng lẽ tích lũy thành nguồn lực chung để lo việc thôn, việc làng.

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Từng đoàn khách dập dìu men theo con đường nhỏ dẫn vào làng gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng). Ngôi làng nhỏ gần 500 năm tuổi bên dòng Thu Bồn, nơi các thế hệ truyền nhau gìn giữ làng nghề nổi danh xứ Quảng.

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

(GLO)- Trên vùng đất cát trắng bạc màu, “khỉ ho cò gáy”, nông dân Nguyễn Xuân Ánh (SN 1972, thôn Thuận Phong, xã Hội Sơn) đã bền bỉ dựng nên một trang trại tổng hợp gần 10 ha, bình quân lợi nhuận 500 - 700 triệu đồng/năm.

Bình yên sau những ngày lạc lối

Trở về con đường sáng sau những ngày lạc lối

(GLO)- Thời gian qua, lực lượng Công an tỉnh Gia Lai đã kiên trì bám cơ sở, cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, người có uy tín cảm hóa, thức tỉnh những đối tượng từng nghe theo tổ chức phản động FULRO. Nhờ đó, nhiều người đã từ bỏ những việc làm sai trái, quay về với con đường sáng và vòng tay yêu thương của buôn làng.

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

(GLO)- Càng gần đến Tết Nguyên đán, những căn nhà mới của người dân vùng bão lũ càng hiện rõ hình hài. Khi những mái ấm được dựng lên từ mồ hôi, công sức của bộ đội và sự chung tay của cộng đồng, mùa xuân cũng kịp về sớm hơn với những gia đình lam lũ từng chịu nhiều mất mát do thiên tai.

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

(GLO)- Ở khu vực phía Tây tỉnh, trên vùng đất Chư A Thai, truyền thuyết về Pơtao Apui - Vua Lửa của người Jrai đến nay vẫn còn vang vọng. Điều này không chỉ lưu giữ một di sản độc đáo của Tây Nguyên, mà đang trở thành không gian văn hóa - du lịch.

Mưu sinh bên miệng 'tử thần'

Mưu sinh bên miệng 'tử thần'

Khi màn đêm còn phủ đặc sương mặn, cũng là lúc những chiếc thuyền thúng nhỏ bé bắt đầu nghiêng mình lao vào biển động. Ở các làng chài bãi ngang Quảng Ngãi, mùa mưa bão không phải thời điểm trú ẩn, mà trái lại là “mùa vàng” hiếm hoi.

Ký ức lúa nương thiêng

Ký ức lúa nương thiêng

(GLO)- Trên những triền núi ở xã Vân Canh (tỉnh Gia Lai), đồng bào người Chăm H’roi và Bahnar vẫn gieo trồng lúa nương. Với họ, đây không chỉ là vụ mùa mà quan trọng hơn là cách gìn giữ ký ức của cha ông, hương vị thiêng quý của núi rừng.

null