Dịch vụ công vượt sông
8 giờ sáng một ngày đầu tháng 8, tôi theo chân 3 cán bộ, chuyên viên của Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai (Nghệ An) vào bản Piêng Luống. Đây là chuyến "hành quân" hằng tuần, mang con dấu đến tận bản để phục vụ dân.
Piêng Luống nằm cách trung tâm xã biên giới Nhôn Mai tầm 7 km, nhưng phải qua sông. Ông Lô Văn Phượng, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Nhôn Mai, cùng 2 chuyên viên Cụt Thị Hương và Lô Thị Pá mang theo lỉnh kỉnh máy tính, con dấu, giấy in. Còn may, ban quản lý bản này đã tự sắm được máy in nên không phải mang theo. Chiếc xuồng máy chạy ngược dòng, vượt sông chừng 700 m thì cập bờ bên kia. Mỗi lần qua sông, 1 người kèm 1 chiếc xe máy mất phí 50.000 đồng. Nếu những ngày nước cạn, đi lại khó khăn, phí còn cao hơn, có khi gấp rưỡi, gấp đôi. Đây là chi phí không nhỏ với người vùng cao, nên việc mang dịch vụ công vào bản, người dân vừa đỡ tốn công đi lại vừa đỡ mất tiền qua sông, chưa kể người dân còn được miễn phí khi làm các thủ tục.
Rất đông người dân đã tập trung đến nhà văn hóa Piêng Luống, mang theo nhiều thứ giấy tờ để được cấp mới, sao y. Lần này, đúng dịp cô giáo Kha Thị Mơ, Trường mầm non Nhôn Mai, và một đồng nghiệp khác cũng vào bản để vận động người dân cho trẻ 3 tuổi đến trường. "Bản có 19 cháu đến tuổi vào mầm non, học tại điểm trường ở bản, nhưng chỉ có 9 cháu được bố mẹ đăng ký học. Nhiều cháu chưa được khai sinh. Chúng tôi phải đi vận động từng nhà, rất may có các anh chị trung tâm hành chính công vào nên thuận lợi hơn", cô Mơ thở phào.
Cầm cái giấy chứng sinh đã cũ, chị Moong Thị Xoa cứ rón rén trước cửa nhà văn hóa bản. Được cán bộ động viên, chị Xoa mới dám bước vào. Sinh con từ tháng 1.2025, nhưng đến nay chị Xoa mới đi làm thủ tục khai sinh cho con. "Vợ chồng em bận đi làm nên chưa khai sinh được", chị Xoa lý giải. Tương tự, anh Seo Văn Hải cũng mang giấy chứng sinh đi làm khai sinh cho con thứ 3 khi con đã 18 tháng. "Em bận quá, lần trước có ra xã làm nhưng quên mang giấy chứng sinh nên phải về không", anh Hải nói.
Nhiều trường hợp làm khai sinh muộn đã được giải quyết. Anh Moong Văn Phong và vợ ra đây rất sớm để làm khai sinh cho 2 con đã 15 và 13 tuổi. Anh Phong quê ở xã Hữu Dương. 20 năm trước, cả xã này phải di dời để xây thủy điện Bản Vẽ, anh Phong và một số ít hộ dân không tái định cư tập trung cách đó hơn 120 km, mà tự tìm chỗ ở mới. Do không có chỗ cư trú ổn định nên anh chưa được cấp căn cước công dân. May vợ anh quê ở bản này, nên vẫn còn giữ được giấy tờ tùy thân để làm giấy khai sinh cho 2 con. Sống biệt lập trong lòng hồ thủy điện nên các con của vợ chồng anh Phong chưa từng được đến trường. "Tôi muốn khai sinh cho con và rất muốn cho con đi học", anh Phong ấp úng nói.
Cùng cảnh ngộ, vợ chồng anh Kha Văn Hiền có 3 con đã trên 17 tuổi, nhưng đều chưa được làm thủ tục khai sinh. Việc làm khai sinh bây giờ lại vướng vì cả vợ chồng anh không còn giấy tờ tùy thân nào và xã cũ của vợ chồng anh đã xóa sổ từ gần 20 năm trước do phải di dân khỏi lòng hồ thủy điện. Để gỡ khó, ông Lô Văn Phượng kiên nhẫn hướng dẫn cho trưởng bản, đề nghị hỗ trợ vợ chồng anh Hiền xác nhận nhân thân để làm căn cước công dân rồi khai sinh cho con.
Vừa làm vừa "hứng" sóng điện thoại
Piêng Luống có 96 hộ dân, trong đó có 18 hộ sống ở cụm Con Tọc, nằm cách nhà văn hóa bản chừng 30 phút đi bộ. Anh Và Bá Chìa và vợ địu theo con đến đăng ký kết hôn sau gần 2 năm chung sống.
Tưởng rằng chỉ ít phút là xong nhưng không ngờ lại kéo rất lâu vì sóng điện thoại quá yếu. Ở Con Tọc sóng điện thoại mạnh, nhưng xuống nhà văn hóa bản thì sóng gần như biến mất. Chị Lô Thị Pá phải hỗ trợ cài đặt lại tài khoản VNeID. Anh Chìa nhiều lần mang điện thoại chạy ra ngoài khoảng đất trống hứng sóng chờ tin nhắn mã OTP. Nhận được tin, quay vào thì mã OTP đã hết hạn, phải làm lại từ đầu. Sau 5 lần nhập sai, tài khoản bị khóa. Chị Pá phải hướng dẫn cho anh Chìa hôm sau tài khoản mở, gọi điện để chị Pá hướng dẫn thực hiện các bước còn lại.
Sống trong rừng, địa hình chia cắt, cách trở núi sông nên lâu nay người dân ở đây ít quan tâm đến làm các thủ tục hộ tịch. "Ban quản lý bản cũng đã vận động rất nhiều, nhưng nhiều hộ vẫn không quan tâm. Bây giờ hành chính công vào tận bản phục vụ, dân thấy thuận lợi nên đã đi làm đông đủ", Trưởng bản Piêng Luống Lương Văn Việt phấn khởi.
Không chỉ khó khăn do đường sá cách trở, sóng viễn thông chập chờn, nhân sự trung tâm này hiện chỉ có 5 người (đang thiếu 3). Chưa kể, các thủ tục hộ tịch hiện nay người dân đều phải thực hiện trên VNeID, nhưng hầu hết người dân ở đây chưa thể tự thực hiện trên điện thoại di động thông minh, các chuyên viên phải hỗ trợ từng bước một.
Ông Lô Văn Phượng cho biết chính sách an sinh của nhà nước dành cho đồng bào dân tộc miền núi là khá nhiều, như: cấp bảo hiểm y tế, hỗ trợ tiền ăn hàng tháng cho học sinh, cấp phát gạo cho hộ nghèo, hỗ trợ giống chăn nuôi… Nếu không có các giấy tờ tùy thân sẽ rất khó thực hiện. "Chúng tôi mang dịch vụ công đến không chỉ để giải quyết thủ tục mà còn giúp bà con hiểu rõ vì sao các giấy tờ ấy lại cần thiết như vậy", ông Phượng nói.
Quá trưa, chiếc xuồng máy rời Piêng Luống khi cơn mưa chiều bắt đầu nặng hạt. Tập giấy A4 dày cộm do các chuyên viên mang theo không còn dư tờ nào. Nhiều đứa trẻ ở đây sẽ được trả giấy khai sinh trong vài ngày tới. Với nhiều người, đó chỉ là một tờ giấy, nhưng với những đứa trẻ vùng cao, đó là tấm "giấy thông hành" đầu tiên để được đến trường, được khám chữa bệnh, được hưởng chính sách an sinh dành riêng cho đồng bào dân tộc vùng cao. Và với những cán bộ, chuyên viên hành chính công xã Nhôn Mai, hành trình mang con dấu vượt sông, băng rừng sẽ vẫn tiếp tục.
Xã Nhôn Mai gồm 2 xã cũ sáp nhập, có 21 bản nằm cách trở (nay còn 13 bản). Sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, để người dân được tiếp cận dịch vụ công thuận lợi nhất, xã đã bố trí Trung tâm Phục vụ hành chính công làm việc ở 2 địa điểm cố định là trụ sở UBND xã và trụ sở Đảng ủy, đoàn thể xã (2 trụ sở cách nhau 22 km), mỗi nơi 2 - 3 ngày/tuần. Ngoài ra, trung tâm còn làm việc di động, vào tận các bản mỗi tuần 1 lần vào các ngày thường và 1 tháng 1 - 2 lần vào các ngày thứ bảy, chủ nhật để phục vụ người dân.
Theo Khánh Hoan (TNO)
