Cuộc trò chuyện với ông bắt đầu bằng những câu hỏi viết trên giấy. Từng dòng chữ như đánh thức ký ức về những năm tháng chiến đấu.
Nhưng điều đáng quý không chỉ nằm ở những ký ức ấy, mà ở cách ông gìn giữ chúng trong cuộc sống hôm nay và trao truyền truyền thống cách mạng cho các thế hệ trong gia đình.
Bức tường ký ức
Câu chuyện về Điện Biên Phủ trong ký ức của ông Quý bắt đầu từ bức tường đối diện bộ bàn trà giữa căn nhà. Đó là nơi ông cẩn thận lưu giữ 24 bức ảnh, gọi là “Ký ức Điện Biên”.
Những bức ảnh ghi lại các dấu mốc của Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954: hầm chỉ huy tập đoàn cứ điểm; những đoàn xe đạp thồ chở lương thực, vũ khí; dân công hỏa tuyến vượt núi băng rừng phục vụ chiến dịch; các chiến sĩ xung kích đánh chiếm cứ điểm A1; những chiếc máy bay địch bị bắn rơi trên bầu trời Điện Biên…
“Mỗi lần trở lại chiến trường xưa, tôi lại mang về vài tấm ảnh. Có tấm do tôi chụp cùng đồng đội, có tấm là chụp lại từ hình ảnh tư liệu” - ông Quý nói.
Đối diện bức tường ấy là những tấm huân chương đã ngả màu theo năm tháng: Huân chương Kháng chiến hạng nhất, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang, Huân chương Chiến thắng hạng ba…
72 năm sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, ký ức về ngày nhập ngũ của ông vẫn nguyên vẹn. Năm 17 tuổi, vì là con một, ông trốn cha mẹ để lên đường nhập ngũ, bởi “nếu xin chắc chắn sẽ bị ngăn cản”.
Những ngày đầu trong quân ngũ, ông là chiến sĩ Đại đội Ký Con - tiền thân của Trung đoàn 66 (Sư đoàn 304). Có một thời gian, ông cùng tiểu đội với cố Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu.
Nhắc về những năm tháng ấy, gương mặt người lính già rạng rỡ: “Anh em sống với nhau vui lắm! Hết đánh giặc thì tắm suối, trò chuyện, động viên nhau. Ăn uống kham khổ, nhưng tình đồng đội thì không bao giờ quên được”.
Rồi ký ức trở về với những ngày chiến đấu khốc liệt. Sư đoàn 304 cùng các Sư đoàn 308, 312 và 316 bao vây, chia cắt phân khu Hồng Cúm với phân khu trung tâm Mường Thanh - 2 phân khu phòng thủ quan trọng của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ - từng bước siết chặt vòng vây quân địch.
Trong dịp thăm hỏi, tặng quà nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026), Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nguyễn Ngọc Lương ghi nhận và trân trọng 78 năm tuổi Đảng của ông Quý, khẳng định đây là chặng đường cống hiến bền bỉ, là tài sản quý báu của Đảng, của địa phương và là tấm gương để các thế hệ noi theo.
Đồng chí Phó Bí thư Tỉnh ủy mong muốn ông Quý cùng gia đình tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, giáo dục, bồi đắp lý tưởng, lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm cho thế hệ trẻ; đồng thời đề nghị cấp ủy, chính quyền địa phương tiếp tục quan tâm, chăm lo các gia đình người có công, thực hiện tốt đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
“Lúc bấy giờ, chúng tôi chỉ có một quyết tâm là tiêu diệt địch. Mưa bom, bão đạn vẫn bám trận địa. Người trước ngã xuống thì người sau lại xông lên” - ông hồi nhớ.
Ông vẫn nhớ những lần chứng kiến đồng đội ngã xuống và những ngày hành quân gian khổ. Có lần, đơn vị dừng chân trong rừng nấu cơm.
Nguồn nước duy nhất lấy từ một vũng nước đọng. Đến khi mở nắp nồi, cả nồi cơm đã đầy nòng nọc. Không còn nguồn nước thay thế, cả đơn vị đành nhịn đói, tiếp tục hành quân và chiến đấu.
Sau Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông tiếp tục chiến đấu ở nhiều chiến trường khác. Mảnh đạn găm vào tai khiến thính lực giảm dần theo năm tháng. Nhắc lại lần phẫu thuật lấy mảnh đạn, ông cười hiền: “Hồi đó tôi không chịu gây mê. Chỉ sợ nếu chết thì không còn gặp mẹ”.
Năm 1960, ông phục viên trở về quê nhà Hải Dương (nay là TP. Hải Phòng), tiếp tục tham gia công tác ở nhiều vị trí. Tháng 10-1980, ông đưa cả gia đình vào Gia Lai xây dựng vùng kinh tế mới.
Tiếp nối truyền thống gia đình
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những gì ông Quý mang theo từ những năm tháng ấy vẫn được gìn giữ trong cuộc sống hôm nay.
Gần tuổi bách niên, ông vẫn giữ nếp sống giản dị, nền nếp. Mỗi ngày, ông dậy sớm, đi bộ chậm rãi quanh sân rồi ghé quán nước quen trước nhà, ngắm nhìn cuộc sống bình dị diễn ra quanh mình. “Cách đây 2 năm, bố vẫn còn tự đạp xe quanh thôn” - anh Lưu Cường Quyền, con trai thứ 3 của ông Quý, kể.
Đi qua chiến tranh, điều ông Quý tự hào không phải những phần thưởng được trao tặng, mà là truyền thống cách mạng của gia đình được vun đắp, trao truyền qua các thế hệ. Với ông, lời thề của người đảng viên được gìn giữ trong thời bình bằng lối sống gương mẫu, tinh thần cống hiến và trách nhiệm giáo dục con cháu.
Ông Quý có 7 người con. Người con gái đầu từng phục vụ trong quân đội, nay đã nghỉ hưu; người con trai thứ hai là liệt sĩ, hy sinh trong quá trình tham gia truy quét FULRO tại Kon Tum (nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi).
Những người con còn lại đều trưởng thành, công tác, lao động và có nhiều đóng góp tại địa phương. Đến nay, gia đình ông có 17 đảng viên, trong đó có người tiếp tục công tác trong lực lượng quân đội, công an.
“Từ tôi đến các con, các cháu đều có người đứng trong hàng ngũ của Đảng; thế hệ sau vẫn có người nhập ngũ, có người công tác trong lực lượng công an. Thấy con cháu tiếp nối truyền thống gia đình như vậy, tôi mừng lắm” - ông Quý tự hào chia sẻ.
Theo anh Quyền, truyền thống cách mạng là niềm tự hào, sợi dây gắn kết các thế hệ trong gia đình. Mỗi dịp con cháu sum họp, ông Quý thường kể về những năm tháng chiến đấu, nhắc nhở thế hệ sau trân trọng sự hy sinh của cha ông, sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.
“Bố tôi căn dặn con, cháu dành riêng một không gian trong nhà để lưu giữ những bức ảnh, kỷ vật gắn với Chiến thắng Điện Biên Phủ. Đó là cách giữ lại ký ức lịch sử, cũng là cách để truyền thống của gia đình không bị lãng quên” - anh Quyền tâm sự.
Giờ đây, người lính Điện Biên năm nào không còn đủ sức trở lại chiến trường xưa. Nhưng bức tường treo 24 bức ảnh, những kỷ vật, huân chương và những câu chuyện được kể lại cho con cháu vẫn lưu giữ ký ức của ông. Từ những ký ức ấy, truyền thống cách mạng tiếp tục được trao truyền trong gia đình, qua các thế hệ.
