Khám phá thảo dược Việt: Đi tìm 'Tây vương nữ thuốc'

Chúng tôi lên Sa Pa đi tìm nơi người đồng bào Dao đỏ nắm giữ bài thuốc tắm gia truyền.
Thật lạ lùng, giữa mảnh đất thâm sơn cùng cốc này, người dân hầu như ai cũng biết bà Chảo Sử Mẩy, người phụ nữ nắm giữ “linh hồn” của bài thuốc tắm.
Theo sự chỉ dẫn của người dân địa phương, từ TX.Sa Pa, chúng tôi vượt đoạn đường chừng 12 km để đến thôn Tả Chải, xã Tả Phìn (TX.Sa Pa, Lào Cai). Dọc đoạn đường nằm vắt qua thôn Tả Chải, lô nhô những mái nhà của người Dao đỏ. Hầu như nhà nào cũng có bán thuốc tắm hoặc phục vụ du khách tắm thuốc tại chỗ. Nhưng hôm nay, đích đến của chúng tôi là nhà bà Chảo Sử Mẩy, người phụ nữ được người dân nơi đây phong là “Tây vương nữ thuốc”.
10 tuổi, lên núi Fansipan đi tìm thuốc tắm
Bà Chảo Sử Mẩy niềm nở đón chúng tôi trong ngôi nhà đơn sơ mà ấm áp. Ngoài 60 tuổi, nhưng trông bà rất tươi tắn và tràn đầy năng lượng. Đặc biệt nước da của bà Mẩy rất đẹp. Chúng tôi hỏi: “Có phải sức khỏe tốt và làn da đẹp của bác là nhờ thuốc tắm không?”. Bà Sử Mẩy cười hiền hậu: “Ừ thật đấy. Tôi và phụ nữ làng này khỏe đẹp là nhờ thuốc tắm”.

Bà Mẩy và anh Lở (bìa trái) trong buổi tiếp xúc với các nhà nghiên cứu thảo dược.
Bà Mẩy và anh Lở (bìa trái) trong buổi tiếp xúc với các nhà nghiên cứu thảo dược.
Bà Mẩy cho hay gia đình bà theo nghề thuốc đã ba đời nay. Cha mẹ bà từng là một trong những người đi tìm các loại thảo dược nổi tiếng trước đây tại Sa Pa.
Lần về ký ức, người phụ nữ Dao đỏ này kể hành trình đi lấy thuốc tắm như câu chuyện cổ tích. Còn nhỏ xíu, cha mẹ đã địu cô bé Mẩy vào rừng, lên núi hái cây thuốc tắm và tìm các loại cây có thể làm thuốc. Các loại cây thuốc tốt chỉ có ở những vách đá cheo leo, thậm chí ở độ cao hơn 3.000 m so với mực nước biển như đỉnh Fansipan. “Thuốc tắm mọc trong rừng sâu, núi cao. Có khi phải đi hàng ngày trời mới tới nơi. Bám theo bố mẹ đi lấy thuốc từ nhỏ thành quen. Lên 10 tuổi tôi có thể leo được lên bất cứ ngọn núi cao nào để hái thuốc”, bà Mẩy tự hào nói.
Bà Chảo Sử Mẩy không quên chuyến đi năm 10 tuổi cùng cha leo lên Fansipan tìm cây thuốc. Ngay bây giờ, những phượt thủ kiên cường, dày dạn kinh nghiệm mới có thể leo bộ lên đỉnh Fansipan. Nhưng lúc đó, cô bé Mẩy đã khăn gói theo bố hành trình gần một ngày trời để lên ngọn núi cao nhất Việt Nam, nằm trên dãy Hoàng Liên Sơn này.
“Lúc đó mình thích lắm. Vì mình được lên núi cao nhất tìm thuốc mà. Ở trên ấy nhiều cây thuốc tốt. Được cha động viên và hái được nhiều thuốc, mình quên cả vất vả, hiểm nguy”, bà Mẩy vui vẻ nhớ lại. Chuyến đi lên đỉnh Fansipan như một bước ngoặt trong cuộc đời, từ đó cô gái Chảo Sử Mẩy chính thức trở thành người thừa kế dòng họ tiếp tục hành trình đi tìm thảo dược được coi là “bí truyền” của dân tộc mình để làm thuốc. Tính đến nay, bà Chảo Sử Mẩy đã có thâm niên đi tìm thuốc hơn 50 năm. Nhiều vùng rừng núi ở Lào Cai in dấu chân bà Mẩy.
Bài thuốc tắm lừng danh
Theo bà Chảo Sử Mẩy, thuốc tắm của người Dao đỏ có rất nhiều loại với các công dụng khác nhau, phù hợp với nhiều đối tượng. Còn anh Lý Láo Lở, con trai của bà Sử Mẩy, người chủ homestay có phục vụ thuốc tắm rất nổi tiếng tại xã Tả Phìn, cho biết: “Từ khi tôi mới sinh ra, cha mẹ đã cho vào bồn thuốc tắm để tăng cường sức khỏe. Hầu hết những đứa trẻ của người Dao đỏ cũng được cha mẹ chúng làm như thế. Có lẽ nhờ đó mà những đứa trẻ ở đây chống chọi được thời tiết khắc nghiệt, tránh được nhiều bệnh tật”.

Trồng cây thuốc tắm của người Dao đỏ trong HTX của bà Chảo Sử Mẩy.
Trồng cây thuốc tắm của người Dao đỏ trong HTX của bà Chảo Sử Mẩy.
Tôi hỏi về biệt danh “Tây vương nữ thuốc”, bà Chảo Sử Mẩy thật thà nói: “Đồng bào người Dao đỏ nhiều người biết đến bài thuốc quý chứ không phải riêng tôi. Nhưng có người quý mình nên cho cái danh vậy thôi, chứ mình cũng bình thường mà”. Thật sự, công sức đóng góp của bà Sử Mẩy cho nền y học cổ truyền, cho kho thuốc quý của người Dao đỏ không “bình thường” chút nào. Theo một số người dân địa phương, trong số hơn 10 người biết pha chế các bài thuốc bí truyền của người Dao đỏ ở Tả Phìn thì bà Mẩy là người nắm nhiều cây thuốc và bài thuốc độc đáo nhất.
Khi chúng tôi cùng đoàn dược sĩ từ TP.HCM và Hà Nội đến homestay được thành lập bởi cộng đồng các dân tộc bản địa tại Tả Phìn, do anh Lý Láo Lở làm giám đốc, để lưu trú và trải nghiệm dịch vụ tắm thuốc thì được biết: Một số chuyên gia ngành dược đã từng đến gặp bà Chảo Sử Mẩy để tìm hiểu, sau đó phối hợp nghiên cứu đưa ra thị trường các sản phẩm thuốc được chiết xuất từ các cây thuốc quý với chủng loại đa dạng, nhằm phục vụ cộng đồng rộng rãi hơn.
“Không chỉ có thuốc tắm, ở đây có các loại thuốc trị phong thấp, đau nhức xương, chân tay tê mỏi, ra mồ hôi tay, chân; thuốc chữa bệnh ngoài da, giúp cho làn da hồng hào, sáng trắng và mịn màng; thuốc giúp phụ nữ sau sinh phục hồi sức khỏe nhanh, phòng hậu sản. Nhưng chắc chắn đừng quên bài thuốc tắm nổi tiếng của người Dao đỏ”, tại homestay của mình, người con trai của bà Mẩy hào hứng giới thiệu.

Bà Chảo Sử Mẩy đi hái thuốc tắm. Ảnh: NVCC
Bà Chảo Sử Mẩy đi hái thuốc tắm. Ảnh: NVCC
Câu chuyện bảo tồn và phát triển các cây thuốc quý, trong đó có bài thuốc tắm danh tiếng của người Dao đỏ của bà Chảo Sử Mẩy đáng ngưỡng mộ. Nhận thấy nguồn tri thức truyền thống, cùng tài nguyên cây thuốc quý mà dân tộc Dao đỏ đang bị người ngoài chiếm dụng với mục đích thương mại và trục lợi cá nhân, thậm chí bị làm giả, bà Mẩy quyết tâm tạo dựng “thương hiệu” bền vững cho bài thuốc tắm. Bà lặn lội đến từng hộ dân vận động họ chung tay để hình thành một cộng đồng bảo tồn, gìn giữ và tạo sinh kế từ bài thuốc tắm cho cả đồng bào vốn là chủ sở hữu của nguồn tài nguyên đó. “Mình được các nhà khoa học giúp sức, anh con trai Lý Láo Lở chịu trách nhiệm điều hành, được bà con nhiệt tình ủng hộ nên vui lắm”, bà Mẩy bộc bạch.
Mối lo tài nguyên cây thuốc tự nhiên sẽ bị khai thác cạn kiệt cũng được bà Mẩy và người con trai giải quyết một cách bài bản. Các cây thuốc quý giờ đây đã được nhân giống trồng tại vườn. Các cổ đông trực tiếp cung cấp nguyên liệu đầu vào để chế biến thuốc tắm. Mỗi ngày, luân phiên một gia đình đưa thảo dược làm thuốc tắm khai thác từ vườn của họ đem về cho công ty.
“Các cổ đông được quyền làm chủ và bàn bạc trong các hoạt động của công ty, được quyết định giá nguyên liệu đầu vào, được phân chia lợi nhuận theo hướng công bằng thương mại, đảm bảo hài hòa lợi ích của công ty và của cộng đồng”, bà Chảo Sử Mẩy chia sẻ.
(còn tiếp)

Năm 2005, Viện Dược liệu (thuộc Bộ Y tế) xác định được 134 loài cây thuốc có nguy cơ tuyệt chủng, trong đó có nhiều loại thuộc hàng biệt dược do bà Chảo Sử Mẩy tìm trên đỉnh Fansipan. Từ đó, Viện Dược liệu đã quy hoạch và cho bảo tồn 65 loài thuốc quý ở các vườn dược liệu trên toàn quốc.

Theo Quang Viên (TNO)

Có thể bạn quan tâm

Về lại "thủ đô kháng chiến"

Về lại "thủ đô kháng chiến"

(GLO)- Tôi đã nhiều lần về thủ đô cách mạng một thời ở Tân Trào, mỗi lần về tuy thời gian lưu lại không lâu, nhưng với người hay “khám phá”, tôi đã cố gắng tìm hiểu thêm những điều có thể mà trước đó chỉ nghe hoặc đọc ở đâu đó từ người khác, từ sách báo… 
Đầu xuân Quý Mão 2023, nghe "sát ngư" kể chuyện kỳ công săn "thủy quái" trên sông Sêrêpốk

Đầu xuân Quý Mão 2023, nghe "sát ngư" kể chuyện kỳ công săn "thủy quái" trên sông Sêrêpốk

Nhắc đến đặc sản Tây Nguyên, nhiều người sẽ nhớ đến và trầm trồ với các món ăn được chế biến từ cá lăng đuôi đỏ - loài đặc trưng của dòng sông chảy ngược duy nhất trên Tây Nguyên: Sông Sêrêpốk. Trên dòng sông này, nhiều “sát ngư” từng săn được thủy quái khủng, nặng gần 100kg...
Kon Ka Kinh: Vững vàng tới tương lai

Kon Ka Kinh: Vững vàng tới tương lai

(GLO)- Với lợi thế là vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới cao nguyên Kon Hà Nừng, Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh tích cực quảng bá, giới thiệu với bạn bè thế giới những giá trị về đa dạng sinh học cũng như nỗ lực bảo tồn thiên nhiên.
“Gieo chữ ” ở Biển Hồ

“Gieo chữ ” ở Biển Hồ

Nhân dịp tham dự Đại hội đồng liên nghị viện Đông Nam Á - AIPA lần thứ 43 vào tháng 11/2022, Chủ tịch Quốc hội Việt Nam Vương Đình Huệ đã có cuộc hội kiến với Thủ tướng Campuchia Hun Sen tại Cung Hòa Bình.
"Người rừng" Nguyễn Ái Tâm

"Người rừng" Nguyễn Ái Tâm

(GLO)- Gọi anh là "người rừng" cũng không ngoa, bởi hơn 15 năm qua, Thạc sĩ Nguyễn Ái Tâm-điều phối viên Hội Động vật học Frankfurt (Đức) tại Việt Nam ở rừng nhiều hơn ở nhà. Suốt từng ấy năm, anh gắn bó với Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh để nghiên cứu voọc chà vá chân xám-loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, đồng thời chung tay bảo tồn đa dạng sinh học nơi này.
Chuyện phạm nhân nước ngoài ăn Tết Việt

Chuyện phạm nhân nước ngoài ăn Tết Việt

Gần 400 phạm nhân nước ngoài đang thi hành án ở Trại giam Vĩnh Quang, Bộ Công an sẽ đón Tết Quý Mão ở trong trại giam (tại huyện Tam Đảo, Vĩnh Phúc). Có người đã đón hàng chục Tết nhưng có những người lần đầu tiên đón Tết cổ truyền của người Việt trong môi trường đặc biệt như vậy. Để họ yên tâm cải tạo, Cán bộ chiến sĩ Trại giam Vĩnh Quang đã dành thời gian, công sức động viên, giáo dục, giúp họ sớm được trở về.
Và xuân vượt sóng...

Và xuân vượt sóng...

Vượt qua những cơn sóng quăng quật, những món quà tết gói bằng yêu thương từ đất liền được đưa đến những hòn đảo tiền tiêu. Bao khắc khoải ngóng vọng của mùa biển động trong mắt chiến sĩ và những cư dân đảo hẳn đã nguôi đi nhiều sau tiếng còi tàu báo tin xuân sớm đang về.
Làng mai khởi sắc giữa chốn bưng biền

Làng mai khởi sắc giữa chốn bưng biền

Làng mai xã Tân Tây (huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An) đang khoác lên mình “tấm áo mới“ với những ngôi nhà tiền tỷ kiểu dáng hiện đại, khang trang. Hết thảy là nhờ mai, một loại cây không chỉ rực sắc vàng, mà còn cho “vị ngọt“ ở chốn bưng biền này.