Huyền tích Miếu Xà

0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam
(GLO)- Miếu Xà (thôn Thượng An 2, xã Song An, thị xã An Khê) thuộc Quần thể di tích quốc gia đặc biệt Tây Sơn Thượng đạo. Trải qua bao biến thiên lịch sử, ngôi miếu với nhiều truyền thuyết ly kỳ vẫn được người dân gìn giữ. Hàng năm, vào dịp lễ, Tết, người dân trong vùng tổ chức cúng tế cầu thần linh phù hộ cho cuộc sống bình an, ấm no, hạnh phúc.

Nhiều truyền thuyết ly kỳ

Giữa khoảnh đất rộng, Miếu Xà nằm nép mình dưới tàng cây cổ thụ. Bên trái ngôi miếu có tấm bia ghi: Miếu Xà thuộc Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo, căn cứ địa buổi đầu của phong trào nông dân Tây Sơn (1771-1773); đây là nơi Nguyễn Nhạc đã chém rắn lấy máu tế cờ khi xuất quân xuống đồng bằng. Hơn 250 năm qua, người dân vùng Tây Sơn Thượng vẫn lưu truyền nhiều câu chuyện ly kỳ liên quan đến Miếu Xà, rắn thần.

Tương truyền, sau một thời gian chuẩn bị binh hùng, tướng mạnh ở Tây Sơn Thượng, năm Quý Tỵ (1773), 3 anh em nhà Tây Sơn (Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ) xuất quân tiến xuống đồng bằng. Đoàn quân đi đến đầu đèo Mang (đèo An Khê) thì có con rắn rất to lao từ cây ké xuống chắn ngang đường. Trong số tướng sĩ có người cho rằng đây là điềm xấu, đề nghị thu quân. Nguyễn Nhạc nhất quyết không lui mà tiến lên phía trước, rút gươm chém đầu rắn, lấy máu tế cờ. Xuống đồng bằng, nghĩa quân bao vây, đánh hạ thành Quy Nhơn. Sau chiến thắng này, Nguyễn Nhạc cho quân lính lập miếu thờ rắn thần ở đầu đèo Mang.

Trái với giai thoại chém rắn, trong dân gian còn lưu truyền rằng, năm 1773, Nguyễn Huệ chỉ huy đoàn quân từ Thượng đạo xuống Hạ đạo. Đến đầu đèo An Khê thì gặp cặp rắn mun nằm chặn giữa đường. Thấy vậy, Nguyễn Huệ liền xuống ngựa, chắp tay khấn. Lời khấn của ông vừa dứt, 2 con rắn ngóc đầu, trườn về phía trước. Đi được một đoạn, 1 con rắn bò vào bụi cây ven đường, lúc quay ra miệng ngậm 1 thanh long đao trao cho Nguyễn Huệ. Mỗi khi ra trận, Vua Quang Trung-Nguyễn Huệ thường dùng long đao đánh giặc, giành được nhiều chiến thắng lẫy lừng như Rạch Gầm-Xoài Mút, Ngọc Hồi-Đống Đa. Tưởng nhớ công ơn của rắn thần, nhà vua sai người xây dựng miếu thờ ở đầu đèo Mang.

Huyền tích Miếu Xà  ảnh 1

Các thành viên trong Ban Quản lý Miếu Xà duy trì cúng tế thần linh theo nghi thức truyền thống, cầu cho muôn dân, xã tắc bình an, ấm no, hạnh phúc. Ảnh: An Phát

Ông Võ Cơ-Trưởng ban Quản lý Miếu Xà-cho biết: Trong dân gian luôn song hành 2 giai thoại về sự xuất hiện của rắn thần trong lễ khởi binh của 3 anh em nhà Tây Sơn từ vùng núi Tây Sơn Thượng đạo xuống đồng bằng. Điểm chung của 2 câu chuyện là nhờ sự phù trợ của thần rắn, nghĩa quân Tây Sơn đánh trận nào thắng trận đó, giành nhiều chiến công lẫy lừng. Sau đó, cả 2 ông Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ đều sai người xây miếu thờ xà thần ở đầu đèo An Khê.

Theo ông Cơ, mấy trăm năm qua, việc duy trì, chăm sóc miếu thiêng đã cảm động thần linh, các đấng bề trên luôn phù hộ cho Nhân dân địa phương và người buôn bán đường xa được yên ổn, hanh thông mọi bề. Đồng thời, trừng trị những người có hành động bất kính, phá hoại miếu thờ. “Sau năm 1975, người dân thỉnh thoảng bắt gặp cặp rắn lui về miếu nằm phơi nắng. Gần miếu, có một người đàn ông ở nơi khác mới chuyển đến sinh sống. Một hôm, thấy cặp rắn bò vào miếu, người này đã bắn chết 1 con. Hôm sau, ông đột ngột bị sốt cao. Gia đình đã mua lễ vật đem đến miếu cầu xin rắn thần tha thứ. Thật trùng hợp, sau đó, ông này hết ốm. Tuy nhiên, không tin có thần thánh nên ông tiếp tục thả heo, nhốt gà trong miếu, làm vấy bẩn chốn linh thiêng. Ít lâu sau, ông ấy ốm nặng rồi qua đời”-ông Cơ trầm ngâm kể.

Từ nhỏ, bà Trần Thị Diệu (thôn Thượng An 3, xã Song An) đã được ông bà kể nhiều chuyện về nghĩa quân Tây Sơn, núi Ông Bình, Ông Nhạc, đèo Mang, Miếu Xà... Gần 90 tuổi nhưng bà Diệu còn rất minh mẫn. Khi nhắc đến Miếu Xà linh ứng, bà dẫn chứng ngay chuyện bà Sáu Khương. “Cách đây hơn 60 năm, dân trong vùng thường thấy bà Sáu Khương ở dưới Bình Định lên An Khê mua củi về bán cho các lò gạch. Mỗi lần đi qua Miếu Xà, bà Sáu Khương đều xuống xe, thành kính thắp hương cầu khấn. Từ đó, công việc làm ăn của bà gặp nhiều thuận lợi. Sau khi giàu có, bà Sáu Khương quay lại góp tiền bạc, tu sửa ngôi miếu. Tiếng lành đồn xa, những người buôn bán hễ đi ngang qua Miếu Xà đều dừng lại, đặt lễ, cầu bình an, may mắn”-bà Diệu thủ thỉ kể.

Bảo tồn và phát huy di tích

Cùng chúng tôi xuôi đèo An Khê, đến khu đất đối diện Trạm Kiểm dịch động vật Song An, ông Cơ bảo: Xưa kia, Miếu Xà dựng tại đây. Khi đó, miếu được làm bằng tranh tre nứa lá, xung quanh là rừng già. Năm 1957, người dân làm lễ xin xà thần cho phép di dời miếu về vị trí hiện nay nhằm thuận tiện việc trông nom, hương khói.

“Những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nhiều lần, Miếu Xà bị địch đốt phá. Nhưng sau đó, người dân liền dựng lại để có nơi thờ cúng xà thần. Vào ngày 20 tháng 2 và 20 tháng 8 âm lịch, dân trong vùng cùng Ban Quản lý miếu tổ chức cúng Quý Xuân, Quý Thu theo nghi thức truyền thống; hàng tháng, cúng rằm, mùng 1 cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, đời sống người dân ấm no, kinh tế-xã hội của địa phương ngày càng phát triển”-Trưởng ban Quản lý Miếu Xà chia sẻ.

Huyền tích Miếu Xà  ảnh 2

Miếu Xà (thôn Thượng An 2, xã Song An, thị xã An Khê) thuộc Quần thể di tích quốc gia đặc biệt Tây Sơn Thượng đạo với nhiều truyền thuyết ly kỳ. Ảnh: An Phát

Những năm qua, người dân luôn nỗ lực gìn giữ, đóng góp công sức, bảo vệ di tích; chính quyền địa phương quan tâm đầu tư tôn tạo để Miếu Xà khang trang hơn. Năm 2019, thị xã An Khê đã đầu tư 1,5 tỷ đồng để sửa chữa, tôn tạo cảnh quan, san lấp, mở rộng khuôn viên miếu gần 2.000 m2. Năm 2022, thị xã hỗ trợ Ban Quản lý Miếu Xà 12 triệu đồng để mua lễ vật cúng kính thần linh. Ông Đặng Ngọc Mai-thành viên Ban Quản lý Miếu Xà-chia sẻ: “Trước đây, tôi trông coi, nhang đèn tại An Khê đình. Năm 1999, gia đình chuyển xuống Song An sinh sống, tôi tiếp tục tự nguyện nhận trông nom, hương khói tại Miếu Xà cho đến nay. Ban Quản lý miếu có 15 thành viên làm nhiệm vụ bảo vệ di tích và tổ chức các hoạt động cúng tế. Hàng ngày, các thành viên luân phiên trực, tiếp đón người dân, khách du lịch. Mỗi năm, Miếu Xà đón hàng ngàn lượt người dân, khách thập phương đến thắp hương, tham quan, nghiên cứu”.

Đầu năm 2022, Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo được Thủ tướng Chính phủ công nhận xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt. Đây là niềm vinh dự, tự hào của các địa phương khu vực phía Đông tỉnh nói chung và cán bộ, người dân thị xã An Khê nói riêng. Ông Khưu Doãn Huân-Chủ tịch UBND xã Song An-chia sẻ: Chính quyền và Nhân dân xã Song An rất tự hào trên địa bàn có Hòn Bình (núi Ông Bình), Hòn Nhạc (núi Ông Nhạc), Hòn Tào, Gò Kho, Xóm Ké, Cây Ké, Cây Cầy và Miếu Xà thuộc Quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo. Những năm qua, xã vận động người dân gìn giữ, chung tay bảo vệ các di tích; tuyên truyền, giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống lịch sử dựng nước và giữ nước của ông cha; lan tỏa niềm vinh dự tự hào, truyền thống đạo lý uống nước nhớ nguồn trong cộng đồng.

“Tại Miếu Xà, từ trước đến nay, người dân luôn gìn giữ, duy trì thờ cúng thần linh theo nghi thức truyền thống. Ngôi miếu cũng nhận được sự quan tâm đầu tư của thị xã nhằm đáp ứng nhu cầu đời sống tâm linh của người dân. Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân gắn trách nhiệm gìn giữ với phát huy giá trị các di tích để phát triển du lịch, góp phần thúc đẩy kinh tế của địa phương”-ông Huân thông tin.

Có thể bạn quan tâm

Kbang rộn ràng hội xuân

Kbang rộn ràng hội xuân

(GLO)- Ngày hội xuân được một số xã của huyện Kbang (tỉnh Gia Lai) tổ chức thường niên với nhiều hoạt động văn hóa-văn nghệ đã tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong dịp đầu năm; qua đó, làm phong phú đời sống tinh thần, xây dựng khối đại đoàn kết các dân tộc.
Thơ Nguyễn Thị Đào: Khúc ru mùa

Thơ Nguyễn Thị Đào: Khúc ru mùa

(GLO)- Ngày xuân luôn đem lại một cảm giác tươi mới, phấn khởi. Có lẽ bởi vậy mà những lời thơ trong “Khúc ru mùa” của tác gỉa Nguyễn Thị Đào cũng trở nên nhịp nhàng, tươi vui khi nhắc đến thời khắc xuân về gõ cửa.
Chùa cổ Bửu Minh bị trộm 4 pho tượng quý

Chùa cổ Bửu Minh bị trộm 4 pho tượng quý

(GLO)- Chiều 29-1, Hòa thượng Thích Giác Tâm-Trụ trì chùa Bửu Minh (thôn 1, xã Nghĩa Hưng, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai ) cho biết: Đêm 27-1 (nhằm mùng 6 tháng Giêng Âm lịch), chùa Bửu Minh đã bị kẻ gian đột nhập và đánh cắp 4 pho tượng quý.
Hương Tết xưa qua thư pháp Việt

Hương Tết xưa qua thư pháp Việt

(GLO)- Năm mới, nhiều người Việt vẫn lưu giữ cho mình “phong vị” Tết xưa qua những bức thư pháp chúc xuân ý nghĩa, những câu đối đỏ uyển chuyển, mềm mại, rực rỡ sắc màu… Nhiều gia đình lựa chọn thư pháp làm quà tặng người thân, bạn bè cho một năm mới nghênh đón nhiều tài lộc, bình an.
Du ca trên cánh đồng điện gió

Du ca trên cánh đồng điện gió

(GLO)- Khi nhắc đến Gia Lai, ngoài việc chinh phục những ngọn núi lửa đã tắt hàng triệu năm, ghé thăm Biển Hồ mênh mông sóng nước hay lang thang trên thảo nguyên xanh thì điều mong chờ của không ít trái tim sẽ là được một lần chiêm ngắm hoàng hôn trên những cánh đồng điện gió.
Thơ Lữ Hồng: Bất chợt mùa xuân

Thơ Lữ Hồng: Bất chợt mùa xuân

(GLO)- Nhà thơ Văn Công Hùng từng nhận xét: “Lữ Hồng trải nghiệm cảm xúc của mình từ đá, từ núi, từ phố, từ đêm... từ nhiều thứ và vượt qua bản thân mình”. Lần này, với bài thơ “Bất chợt mùa xuân”, cô trải nghiệm cảm xúc tinh tế, trong trẻo của mình từ mùa xuân.
Thơ Lê Đình Trọng: Nắng xanh

Thơ Lê Đình Trọng: Nắng xanh

(GLO)- Phố núi với thông xanh, nhịp chiêng ngân, vòng xoang chuếnh choáng luôn là chủ đề bất tận đối với thơ, văn. “Nắng xanh” của tác giả Lê Đình Trọng thêm một lần nữa cho thấy sức mê hoặc của vùng đất đầy nắng, gió song cũng rất nên thơ, trữ tình.
Trầm tích nơi ngã ba sông

Trầm tích nơi ngã ba sông

(GLO)- Tọa lạc nơi ngã ba suối Ia Grai hợp lưu với sông Pô Cô, làng Nú (xã Ia Khai, huyện Ia Grai) mang trong mình những trầm tích văn hóa, lịch sử. Những năm qua, đồng bào Jrai nơi đây đoàn kết xây dựng cuộc sống ấm no.
Thơ Nguyễn Thanh Mừng: Một ngày Pleiku

Thơ Nguyễn Thanh Mừng: Một ngày Pleiku

(GLO)- “Một ngày Pleiku” của Nguyễn Thanh Mừng là những cảm nhận đầy tinh tế về tiết trời phố núi trong ngày với đầy đủ biến chuyển xuân, hạ, thu, đông. Ở đó còn có tấm chân tình nối liền duyên hải-cao nguyên để mà “chén vui chạm với chén ngông”, “bạn hiền gọi tiếp bạn hiền”…
Nhịp chày ở Hà Nừng

Nhịp chày ở Hà Nừng

(GLO)- Tiếng chày giã gạo bên hiên nhà cùng với những thanh âm cuộc sống vào buổi chiều muộn đã níu giữ bước chân của chúng tôi ở lại làng Hà Nừng, xã Sơn Lang, huyện Kbang. Bởi lẽ, những hình ảnh sinh hoạt đời thường hết sức dung dị ấy từ lâu đã trở thành miền ký ức không dễ xóa nhòa.
Đặc sản bánh khẩu sli ở làng Kdâu

Đặc sản bánh khẩu sli ở làng Kdâu

(GLO)- Từ nguyên liệu là bỏng gạo nếp, đường phên, mè, lạc qua đôi bàn tay khéo léo của các bà, các mẹ làng Kdâu (xã Kông Lơng Khơng huyện Kbang, tỉnh Gia Lai) đã trở thành bánh khâu sli giòn thơm, ngọt ngào, đậm đà hương vị quê hương.
Thơ Văn Công Hùng: Pleiku chợt tôi…

Thơ Văn Công Hùng: Pleiku chợt tôi…

(GLO)- Vẫn là cái cảm thức đau đáu yêu Tây Nguyên, yêu Pleiku đến như có thể ngơ ngác, đến như phát hiện chiều “như vừa bong vỏ”, Văn Công Hùng “chợt tôi” vừa như một cuộc trở về lại như sắp sửa ra đi. Cái dùng dằng hóa thân ấy để có một bài thơ đầy day dứt...