Ngày 20-7, tại Di tích Chiến thắng Chợ Cát, Đảng ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Hoài Nhơn Tây thành kính dâng hương, dâng hoa tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ.
Dưới tán cây bàng lịch sử - nơi ngọn cờ Đảng tung bay từ năm 1930 để hiệu triệu quần chúng đứng lên làm cách mạng, ký ức về trận chống càn oanh liệt ngày 20-7-1949 được nhắc lại với niềm tự hào.
Chiến công còn mãi
Năm 1949, xã Hoài Hảo (nay là phường Hoài Nhơn Tây) hoàn toàn là vùng tự do. Địa phương có tổ chức Đảng, chính quyền vững mạnh với 468 đảng viên, là nơi đặt nhiều cơ quan trọng yếu của Liên khu V như xưởng giấy, xưởng quân khí, hội trường Liên khu và trại giam tù binh. Lực lượng vũ trang của xã tuy đông nhưng được trang bị rất hạn chế, chỉ có 8 khẩu súng trường, 2 trung liên; mỗi thôn được cấp 2 thùng lựu đạn tự tạo.
Sau thất bại trong Chiến dịch Thu Đông 1947, thực dân Pháp chuyển sang chiến lược “bình định vùng chiếm đóng, lấn chiếm vùng tự do”; đồng thời tăng cường lực lượng ngụy quân nhằm đánh phá các căn cứ kháng chiến.
Rạng sáng 20-7-1949, quân Pháp dùng tàu chiến đổ bộ 3 mũi tiến công vào khu vực Tam Quan - Hoài Hảo, lấy ga Tam Quan làm hợp điểm với mục tiêu đánh sâu vào vùng tự do và thăm dò hệ thống phòng thủ của ta.
Nắm chắc ý đồ của địch, lực lượng du kích Tam Quan cùng Đại đội 8 độc lập (Trung đoàn 120), đại đội địa phương Hoài Nhơn và dân quân du kích các xã Hoài Hảo, Hoài Thanh, Hoài Châu lập tức triển khai thế trận, chia thành nhiều phân đội nhỏ bám làng, bám địa hình, liên tục tiêu hao sinh lực đối phương.
Bước ngoặt của trận đánh diễn ra khi Tiểu đoàn 50 thuộc Trung đoàn chủ lực 210 vừa từ Bắc Tây Nguyên hành quân về Hoài Xuân đã cấp tốc chi viện.
Đại đội quyết tử 51B tiến thẳng vào Chợ Cát, đối đầu trực diện với một tiểu đoàn địch có hỏa lực mạnh và đã bố trí công sự sẵn. Cuộc chiến diễn ra quyết liệt từ 13 giờ đến 16 giờ chiều 20-7-1949.
Với tinh thần quyết chiến quyết thắng, các chiến sĩ liên tiếp xung phong buộc quân Pháp phải rút chạy về ga Tam Quan. Đại đội trưởng của đơn vị đã anh dũng hy sinh ngay trên trận địa. Tối cùng ngày, quân ta tiếp tục pháo kích. Sáng hôm sau, địch phải rút khỏi khu vực dưới sự yểm trợ của pháo hạm.
Chiến thắng Chợ Cát - Tam Quan kết thúc thắng lợi, tiêu diệt khoảng 200 tên địch, đập tan cuộc càn quét quy mô lớn của địch vào vùng tự do ven biển Bình Định.
Đây không chỉ là thắng lợi quân sự mà còn là minh chứng cho sức mạnh của thế trận chiến tranh nhân dân với sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích và nhân dân.
Chiến thắng góp phần bảo vệ các cơ quan đầu não của Liên khu V, làm thất bại âm mưu chia cắt lực lượng ta ở chiến trường Tây Nguyên và củng cố niềm tin của nhân dân vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Ngày 16-12-1998, Di tích lịch sử cách mạng Chiến thắng Chợ Cát được UBND tỉnh Bình Định công nhận là Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh. Từ ngày 1-7-2025, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phường Hoài Hảo sáp nhập với xã Hoài Phú và mang tên mới là phường Hoài Nhơn Tây thuộc tỉnh Gia Lai nhưng tên đất, tên làng và chiến công năm ấy vẫn vẹn nguyên trong ký ức bao thế hệ.
Tự hào tiếp bước cha anh
Kỷ niệm 77 năm Chiến thắng Chợ Cát (20/7/1949 - 20/7/2026) và hướng tới 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), phường Hoài Nhơn Tây tổ chức nhiều hoạt động tri ân thiết thực.
Đoàn phường cùng các đơn vị thiện nguyện xây dựng công trình thanh niên tại Di tích Trạm Bác Ái 2. Các đoàn viên tham gia làm 20 m đường bê tông; phối hợp khám bệnh, cấp thuốc cho 60 gia đình chính sách; thăm, tặng quà, tổ chức bữa cơm tri ân cho các mẹ Việt Nam anh hùng, thắp nến tri ân tại hai nghĩa trang liệt sĩ của phường...
Những việc làm nghĩa tình ấy góp phần khẳng định đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” trên chính mảnh đất từng thấm đẫm máu xương của cha ông.
Bí thư Đoàn phường Nguyễn Thị Thúy Ái chia sẻ: “Mỗi lần tìm hiểu về Chiến thắng Chợ Cát, tôi càng thấm thía giá trị của hòa bình và nhận thấy rõ trách nhiệm của tuổi trẻ hôm nay. Chúng tôi tiếp nối truyền thống cách mạng của cha ông không chỉ bằng lòng biết ơn mà còn bằng những việc làm cụ thể, những công trình thanh niên và tinh thần xung kích vì cộng đồng”.
Phát huy truyền thống cách mạng, sau hơn 1 năm thực hiện sáp nhập, Đảng bộ và nhân dân phường Hoài Nhơn Tây đã đạt nhiều kết quả ấn tượng. Kinh tế tiếp tục tăng trưởng, văn hóa - xã hội có nhiều chuyển biến; công tác giải quyết thủ tục hành chính thường xuyên nằm trong nhóm dẫn đầu toàn tỉnh (top 1 đến 7/135 xã, phường), thu ngân sách luôn đạt và vượt chỉ tiêu.
Nhiều công trình hạ tầng được triển khai, tổ công nghệ số cộng đồng hoạt động hiệu quả, góp phần giảm đơn thư, củng cố niềm tin của nhân dân đối với hệ thống chính trị.
Ông Nguyễn Văn Phượng - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Hoài Nhơn Tây - khẳng định: Chiến thắng Chợ Cát luôn là nguồn sức mạnh để địa phương vượt qua khó khăn, đoàn kết xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu đẹp.
“Địa phương sẽ tiếp tục đầu tư tôn tạo, gìn giữ Di tích Chiến thắng Chợ Cát, góp phần xây dựng nơi đây thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống, để các thế hệ khi trở về đều thêm tự hào về quê hương, vùng đất của những chiến công và phẩm chất anh hùng cách mạng” - ông Phượng tự hào cho biết.
Chiến tranh đã lùi xa nhưng Chiến thắng Chợ Cát 77 năm trước vẫn còn lưu danh sử sách. Từ chiến trường năm xưa đến một Hoài Nhơn Tây đang từng ngày đổi mới, mạch nguồn yêu nước, ý chí tự lực, tự cường vẫn tiếp tục được gìn giữ và bồi đắp, trở thành nền tảng để quê hương vững vàng bước vào chặng đường phát triển mới.
