Tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, chiều 9-8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Tham gia thảo luận, đại biểu (ĐB) Trường Trung Tuyến thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi luật và định hướng đổi mới tư duy: Chuyển từ chủ yếu cung cấp thông tin pháp luật sang tạo môi trường thuận lợi để người dân chủ động tìm hiểu, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.
Từ thực tiễn cơ sở cấp xã, ĐB Tuyến đóng góp nhiều nội dung thiết thực. Cụ thể, về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã, đại biểu đề xuất cần thể hiện rõ Hội đồng là thiết chế phối hợp, tư vấn, không phải là một tầng nấc hành chính mới. Thành phần nên tinh gọn, hoạt động kiêm nhiệm. Cần cho phép địa phương linh hoạt xác định thành phần phù hợp với đặc điểm địa bàn.
Đáng chú ý, đối với các xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nên có sự tham gia phù hợp của MTTQ, Công an, lực lượng tư pháp, các đoàn thể và những người am hiểu phong tục, tập quán, ngôn ngữ cộng đồng.
Về trách nhiệm của UBND cấp xã (khoản 4 Điều 24), điểm bất cập là giao trách nhiệm quá rộng cho cấp xã tổ chức phổ biến đầy đủ toàn bộ hệ thống pháp luật là không khả thi, dễ dẫn đến tình trạng “cấp trên ban hành chính sách nhưng trách nhiệm phổ biến cuối cùng dồn hết xuống cơ sở”.
Do đó, ĐB Tuyến đề nghị phân định rõ trách nhiệm: Cơ quan nào chủ trì xây dựng, quản lý và tổ chức thi hành pháp luật trong lĩnh vực nào thì phải chịu trách nhiệm cung cấp nội dung, tài liệu, hướng dẫn. UBND cấp xã chịu trách nhiệm lựa chọn và tổ chức phổ biến những nội dung thiết thực, liên quan trực tiếp đến người dân địa phương.
Cùng với đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã phải gắn với các nhiệm vụ chính quyền thường xuyên như giải quyết thủ tục hành chính, tiếp công dân, hòa giải ở cơ sở, xử lý vi phạm hành chính, giải quyết khiếu nại tố cáo và đối thoại với nhân dân. Nhờ đó, phổ biến pháp luật trở thành một phần của quá trình phục vụ nhân dân thay vì là một hoạt động hội nghị tách riêng, nặng nề.
Về đối tượng đặc thù và đánh giá hiệu quả, theo ĐB Tuyến, đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nếu luật chỉ dừng ở nguyên tắc ưu tiên chung chung thì rất dễ lặp lại hạn chế của luật hiện hành. Do đó, cần định hướng rõ 3 vấn đề: Tài liệu phải phù hợp với ngôn ngữ, khả năng tiếp nhận; Đa dạng hóa hình thức bằng âm thanh, hình ảnh, video và phương thức trực tiếp tại cộng đồng; Phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, người biết tiếng dân tộc và tuyên truyền viên pháp luật tại cơ sở.
Về tiêu chí đánh giá hiệu quả (Điều 37), ĐB Tuyến đồng tình với Bộ Tư pháp về việc bổ sung tiêu chí đánh giá dựa trên kết quả đầu ra và ý thức chấp hành pháp luật. “Thước đo cuối cùng phải là: Người dân có tiếp cận được pháp luật hay không, có hiểu đúng không, có biết sử dụng pháp luật để giải quyết vấn đề của mình hay không và mức độ tuân thủ ra sao”, ĐB Tuyến nhấn mạnh.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết Cơ quan soạn thảo ghi nhận ý kiến phát biểu tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội trong các phiên thảo luận tổ (114 lượt ý kiến) và phiên thảo luận hội trường (31 lượt ý kiến).
Bộ Tư pháp đã gửi Báo cáo số 674 giải trình bước đầu; đồng thời sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để rà soát, hoàn thiện dự thảo trình Quốc hội xem xét thông qua tại đợt 2 của kỳ họp.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng khẳng định đổi mới tư duy và phương thức tiếp cận là quan điểm chủ đạo xuyên suốt quá trình xây dựng dự án luật: Chuyển từ việc cơ quan nhà nước cung cấp thông tin một chiều sang tạo lập môi trường số, hệ sinh thái thuận lợi để người dân, doanh nghiệp chủ động tìm hiểu và tự giác tuân thủ pháp luật.
Tiếp thu ý kiến của các đại biểu, dự thảo sẽ bổ sung quy định giao trách nhiệm cho Chính phủ xây dựng, vận hành hạ tầng dữ liệu pháp luật mở, chia sẻ dữ liệu chính thống miễn phí/chi phí thấp. Cho phép kết nối API (giao diện lập trình ứng dụng) để phát triển các ứng dụng trợ lý pháp lý số và dịch vụ tra cứu chuyên sâu.
Liên quan đến ý kiến của ĐB Trường Trung Tuyến về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng tiếp thu đa số ý kiến đại biểu ủng hộ việc quy định cứng về việc thành lập Hội đồng cấp xã trong luật để bảo đảm tính thống nhất toàn quốc.
Cơ quan soạn thảo cũng nhấn mạnh tiêu chí: Thành lập phải tinh gọn, không làm tăng bộ máy/biên chế, thành phần linh hoạt phù hợp với thực tiễn địa phương và sẽ được cụ thể hóa trong Nghị định của Chính phủ.
Về chuyển đổi số, Cơ quan soạn thảo tiếp thu các ý kiến về cơ chế kiểm soát rủi ro khi ứng dụng AI; quy định định danh tài khoản nhằm quản lý đối tượng cung cấp thông tin chính thức, tránh lạm dụng, vi phạm pháp luật.
Về đối tượng đặc thù, quán triệt nguyên tắc “lấy người dân làm trung tâm”, “không ai bị bỏ lại phía sau” để rà soát, xác định rõ phạm vi đối tượng đặc thù một cách chặt chẽ, khả thi.
