Đông Ky sốt K'nia

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Tôi có dăm bài viết về cây K’nia, cũng như viết về xà nu, về B’lang... như những “đặc sản” Tây Nguyên. Nhiều người đọc và lan tỏa. Nhiều người ồ à, té ra giờ mình mới biết, nhất là cây xà nu.
 100 cây K’nia được anh Nguyễn Quang Huy tặng thị xã An Khê (tỉnh Gia Lai)
100 cây K’nia được anh Nguyễn Quang Huy tặng thị xã An Khê (tỉnh Gia Lai)
Dạy miết Rừng xà nu, giờ mới biết nó là cây... thông. Các loại cây ấy đang ngày càng thưa vắng, có những loại cây gần như bị xóa sổ, muốn tìm phải vào tận rừng sâu. Mà rừng thì giờ cũng... hiếm như các loại cây ấy.
Lâu rồi, đâu như dăm năm trước, một hôm Bí thư Thị xã ủy Ayun Pa, Gia Lai, điện cho tôi, hỏi là thấy anh viết nhiều về K’nia, còn đề nghị có một đường toàn cây K’nia ở thành phố Pleiku. Giờ thị xã Ayun Pa muốn làm thế, tức là trồng K’nia ở công viên và một con đường, nhưng không biết kiếm cây giống ở đâu, anh nhờ tôi có biết thì chỉ giúp. Xin nói luôn, Ayun Pa tức là Phú Bổn cũ, ngày xưa vùng này cũng nhiều K’nia lắm, mà giờ ông bí thư phải điện tứ tung đi xin thế thì cũng... “gì” lắm rồi.
Tôi đã vận dụng hết mối quen biết để hỏi cho anh, cũng tức là cho tôi, vì tôi có chút duyên nợ với đất này - gia đình nhà vợ tôi đang ở đấy. Nhưng cuối cùng là con số không. Tôi khuyên anh thuê “lâm tặc” vào rừng tìm rồi di thực về. Như thế sẽ rất tốn kém và chỉ được một vài cây, và chưa chắc nó đã sống vì K’nia rễ cọc, rất sâu, đứt rễ cọc là cây sẽ chết, còn đào nguyên rễ cọc thì rất khó di chuyển vì rễ cây này thường dài gấp 3 chiều dài của thân. Hồi tỉnh Gia Lai vận chuyển một cây ra trồng ở Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, một xe chở nó phải có thêm mấy xe bảo vệ kiểu xe siêu trường siêu trọng. Theo như một chuyên gia về cây, ươm đại trà giống K’nia khá khó. Gia Lai đã có một kỹ sư lâm nghiệp tên Nhử Văn Vẻ từng ươm, nhưng rồi vì nhiều lý do đã bỏ cuộc, dù ông này cũng rất yêu K’nia, từng có biệt danh là Vẻ K’nia.
Tôi có viết chuyện Ayun Pa xin K’nia này lên trang Facebook của tôi. Nói thêm ngoại đề tí, dù có người này người kia dè bỉu, nhưng Facebook là một trang rất hay, nếu anh biết chơi nó, chủ động với nó, điều hành được nó. Như tôi, có việc gì bí thì hỏi... “phây búc”. Thì y rằng, tuần vừa rồi, có người viết một status về K’nia và tag tôi vào, nhờ tôi làm mối để... biếu cây giống K’nia. Đấy là lý do để tôi gọi anh là Đông Ky sốt K’nia.
Làm giám đốc chi nhánh HDbank Gia Lai, Nguyễn Quang Huy, quê Thái Bình, lại rất mê cây. Sểnh ra là xuống làng, xuống vườn, mê mẩn với cây. Cái ngõ nhà anh ở, dài mấy trăm mét. Như nhiều con phố khác ở Pleiku, nó... trống trơn. Anh mang cây về trồng, cây to, giá mấy chục triệu đồng một cây. Đầu tiên là trồng gần nhà mình. Có một ông giáo về hưu sát nhà anh phản đối, bảo khi làm đường người ta tính cả rồi, nên người ta mới không trồng cây, giờ anh mang cây về trồng là vi phạm. Anh trồng dịch ra chỗ khác, tránh cái nhà kiện kia ra, nhưng ông kia vẫn chống, làm đơn lên phường. Thế là anh cũng phải... lên phường, rồi họp cư dân khu phố, hầu như tất cả đồng ý để anh trồng. Giống anh mua, công anh thuê, từ đào hố, bỏ phân bón, xe bứng cây hạ cây, rồi chăm sóc... tất cả mọi thứ mình anh bỏ ra làm cho công cộng, lẽ ra được cảm ơn, được khen, nhưng cái nhà ông kia vẫn... kiện.
Hôm anh trồng cây cho toàn tuyến đường, bà con cả khu ra mỗi người một tay, hân hoan như hội; mỗi ông kia chắp tay sau đít đi qua đi lại, hỏi giấy phép đâu, ai cho... vân vân...
Thì giờ, anh lại thông báo tặng K’nia giống, loại cây mà anh gọi là “linh mộc” Tây Nguyên. Có lẽ cũng cần nhắc lại một tí về loài cây này. Nó nổi lên nhờ nhà thơ Ngọc Anh và nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu. Cặp nhà thơ - nhạc sĩ này đã cùng nhau thổi hồn để cây K’nia trở nên bất tử với thời gian, trở thành đặc sản Tây Nguyên, qua bài hát Bóng cây K’nia, chứ bản thân cây K’nia đơn giản là loại cây nhiều nơi có chứ không chỉ ở Tây Nguyên, không phải là “đặc sản” Tây Nguyên, bởi nó chính là cây... cầy, hoặc có nơi gọi là cậy, khá nhiều ở đồng bằng.
Qua tay nhà thơ Ngọc Anh, cây K’nia trở thành một biểu tượng bất tử của Tây Nguyên. Tôi là người chấp bút cho ông Ksor Krơn, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai Kon Tum, kể về những ngày cuối cùng của nhà thơ Ngọc Anh ở chiến khu Kon Tum, để in trong một cuốn sách mỏng về Ngọc Anh, do nhà văn Thanh Quế chủ biên, in cách đây gần 30 năm. Những ngày cuối đời của nhà thơ Ngọc Anh rất bi tráng, và việc tìm được mộ ông cũng ly kỳ không kém. 
Việc dùng cây K’nia làm hình tượng văn học cho bài thơ là một phát hiện rất đắt của Ngọc Anh. Chúng ta đến bây giờ, không nhiều người tường tận về K’nia đâu. Đấy là một loại cây rất ngạo nghễ, chỉ đứng một mình, cô đơn, tán hình trứng, rễ cọc rất dài và hạt ăn được. Trong chiến tranh, nhiều cán bộ, chiến sĩ của ta đã dùng hạt K’nia thay lương thực. Người Tây Nguyên để hạt K’nia trong gùi và đi, bao giờ mệt ngồi nghỉ, lấy hạt K’nia đập ăn. Một vài hạt văng ra và mọc thành cây, vì thế, khi đi bộ, cứ khi nào mệt và đói ta lại gặp một cây K’nia hiện ra, rợp bóng mát như một đặc ân của trời thả xuống ban cho con người...
Thì K’nia nó vừa là ký ức lại vừa hiện hữu như thế, vừa nổi tiếng trong văn chương nghệ thuật, lại khát khao giữa đời thường như thế. Trồng lại nó là việc nhiều người thích, nhưng giống ở đâu lại cứ lúng túng như múa tay trong bị.
Đúng thời điểm ấy thì Nguyễn Quang Huy thông báo trên Facebook: Đương có cây K’nia giống, sẽ tặng mỗi trường học trong tỉnh Gia Lai 2 cây để trồng trong sân, vừa lấy bóng mát vừa cho học trò biết thế nào là cây K’nia, khỏi tưởng tượng. Nguyễn Quang Huy cũng nhờ tôi kết nối để tặng đều cho khắp. Khổ, tặng cây mà sợ... ế, dù là sẽ chở cây tận nơi, mang phân bón tới tận nơi, chỉ yêu cầu đào hố trước, 60x60. Trường trong nội ô Pleiku thì anh trực tiếp chở tới rồi chỉ huy trồng; ở các huyện thì nhận tại các chi nhánh của HDbank, anh gửi xuống đấy.
Tất nhiên là tôi hân hoan thông báo trên Facebook của tôi. Và ngay lập tức có 2 ban thường vụ của 2 thị xã thuộc tỉnh Gia Lai họp, là thị xã An Khê và Ayun Pa. Thị xã Ayun Pa xin 60 cây, trồng ở trường, công viên và đường. An Khê xin... 100 cây, kèm kế hoạch rất chi tiết về trồng ở đâu ở đâu, cụ thể đến từng gốc, và chăm như thế nào, ai chỉ đạo chuyên môn, ai trực tiếp chăm... Té ra An Khê xưa, thời là Tây Sơn thượng đạo ấy, đã là nơi mà K’nia (cây cầy) cùng cây ké từng là linh mộc gắn với cuộc khởi nghĩa Tây Sơn, còn truyền miệng đến bây giờ “Cây ké phất cờ, cây cầy nổi trống” trong lễ xuất binh khởi nghĩa Tây Sơn. Và trồng lại K’nia là đau đáu lâu nay của nữ bí thư thị xã ủy này. Và không chỉ bí thư, mà của nhân dân ở đây, vì thế, ngay lập tức nội dung cuộc họp được hưởng ứng ngay...
Nhà báo Nguyễn Hồng Hải, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Phát thanh cơ sở 2 ở TPHCM, cũng nhắn tin xin 2 cây để trồng trong khuôn viên trường. Giám đốc Khu du lịch Một Thoáng Việt Nam ở Củ Chi cũng đăng ký 2 cây. Nguyễn Quang Huy hứa là ngay khi hết giãn cách, có xe đò chạy lại, anh sẽ đóng gói cây rồi gửi xuống ngay. Bên nhận chỉ việc ra Bến xe miền Đông chở về trồng.
Điều thú vị là, trừ các trường học, do... nghèo nên chỉ nhận và cảm ơn. Mấy cơ quan lớn, có thị xã An Khê và Ayun Pa, xin được... trả tiền nhưng Nguyễn Quang Huy từ chối. Anh bảo có người trồng là quý rồi, tiền nong anh... bao được. “Ở Ayun Pa, em chở xuống tận nơi, 90 cây số chứ mấy. An Khê thì cho xe lên nhận chứ không thì em cũng chở xuống luôn”, anh Huy bảo thế.
Hôm qua gặp, nói chuyện, anh bảo, ban đầu tính sẽ tặng 200 cây, nhưng giờ thành... 500 rồi. Và cũng hết rồi. Hỏi anh tổng chi phí cho cuộc tặng cây này “thiệt hại” bao nhiêu, anh cười cười, thôi nói làm gì, tặng thì ai tính toán làm gì cho nó... mất hứng.
À quên, nói thêm, anh yêu cầu không cảm ơn, không ghi tên người tặng lên cây. Thế thì nó là Đông Ky sốt K’nia chứ còn gì nữa, phải không ạ? 
Theo VĂN CÔNG HÙNG (SGGPO)

Có thể bạn quan tâm

Ngày mới bên sông Pô Cô

E-magazine Ngày mới bên sông Pô Cô

(GLO)- Sớm mai ở Ia Krái, dòng Pô Cô uốn lượn như dải lụa bạc giữa mênh mông cây cối. Nước sông lăn tăn, gợn sóng nhỏ vỗ vào bãi cát vàng, len qua vườn rẫy, tạo thành một bản hòa ca của thiên nhiên và con người.

Giữ cây thuốc quý giữa đại ngàn An Toàn

Giữ cây thuốc quý giữa đại ngàn An Toàn

(GLO)- Tự xa xưa người Bahnar ở đại ngàn An Toàn (tỉnh Gia Lai) đã biết sử dụng nhiều loài cây rừng để làm thuốc chữa bệnh. Kinh nghiệm được chắt lọc qua nhiều thế hệ, không chỉ chăm sóc sức khỏe cộng đồng mà còn thể hiện sự am hiểu sâu sắc về tự nhiên, góp phần gìn giữ giá trị y học dân gian.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ cuối: Xây dựng thế trận lòng dân- tường lửa ngăn tà đạo

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ cuối: Xây dựng thế trận lòng dân- tường lửa ngăn tà đạo

(GLO)- Ba đối tượng cốt cán cuối cùng của tà đạo “Hà Mòn” bị bắt giữ tại khu vực núi Jơ Mông (giáp ranh xã Hra và xã Lơ Pang) vào ngày 19-3-2020 đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng, khép lại hành trình đấu tranh kéo dài hơn một thập kỷ.

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

Ở đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), lão ngư Dương Minh Thạnh được nhiều ngư dân gọi là “lão ngư Hoàng Sa” bởi có công “nối biển” Lý Sơn ra quần đảo Hoàng Sa. Ông còn được mệnh danh là “sói biển” Lý Sơn, bởi sức vươn khơi dẻo dai, từng 5 lần thoát chết thần kỳ giữa bão biển.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

(GLO)- Khi tà đạo “Hà Mòn” tan biến, trên những buôn làng ở xã Hra, xã Đak Pơ, niềm tin làm giàu đang được gieo lại từ chính mảnh đất cũ. Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng cùng ý chí vươn lên của người dân, những vùng đất này đang chuyển mình mạnh mẽ. 

Xây thế trận lòng dân từ sâu rễ bền gốc nơi tà đạo Hà Mòn đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo Hà Mòn đi qua - Kỳ 2: Tỉnh ngộ sau chuỗi ngày tối tăm

(GLO)- Phía sau những lời hứa hẹn mơ hồ về một cuộc sống sung túc không cần lao động. Ở một số buôn làng, những mái nhà vốn yên ấm bị xáo trộn. Chỉ khi cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng kiên trì vận động, nhiều người mới dần nhận ra sự thật, tỉnh ngộ và quay về với cuộc sống bình thường.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

(GLO)- Có một thời, ở những ngôi làng Bahnar như Kret Krot (xã Hra), Kuk Kôn, Kuk Đak (xã Đak Pơ), nhịp sống bình yên bỗng chùng xuống. Tà đạo Hà Mòn như một “cơn gió độc” quét qua, để lại phía sau sự im ắng nặng nề, len lỏi vào từng mái nhà, khiến buôn làng trở nên khép kín, u ám.

Thúng chai lên phố

Thúng chai lên phố

Nghề đan thuyền thúng bằng tre (thúng chai) dùng để đi biển đánh bắt hải sản sau hàng trăm năm giờ đang dần mai một. Những ngư dân miền Trung vẫn âm thầm bám nghề bằng tình yêu mưa nắng đời người, và ngày càng nhiều những chiếc thúng chai rời biển về phố làm du lịch.

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

(GLO)- Trên vùng biên Ia O (tỉnh Gia Lai), dòng Pô Cô vừa là ranh giới tự nhiên, vừa là nhịp cầu kết nối lương duyên. Từ những lần qua lại thăm thân, dự lễ hội, nhiều mối tình nảy nở, hình thành nên những mái ấm xuyên biên giới bình dị, bền bỉ, góp phần dệt nên diện mạo riêng nơi phên giậu Tổ quốc.

Bấp bênh xóm chài vùng biên

Bấp bênh xóm chài vùng biên

(GLO)- Xóm chài trên mặt hồ thủy điện Sê San (làng Tăng, xã Ia O) hiện có 17 hộ với 58 nhân khẩu, đến từ các tỉnh ở miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ. Không đất ở, thiếu giấy tờ tùy thân, họ tự dựng nhà bè, bám lấy con nước để mưu sinh.

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

(GLO)- Ẩn giữa rừng sâu xã Krong (tỉnh Gia Lai), những căn lán nhỏ được dựng ngay dưới gốc giáng hương cổ thụ. Đó là nơi lực lượng bảo vệ rừng ăn ngủ, thay nhau canh giữ từng cây hương quý - những “báu vật” của đại ngàn.

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí bầu cử nơi biên giới

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí ngày hội lớn của toàn dân nơi biên giới

(GLO)- Những ngày cận kề cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Ia Mơ (tỉnh Gia Lai) phối hợp với chính quyền, già làng, người uy tín đến từng làng tuyên truyền, vận động bà con sẵn sàng tham gia ngày hội lớn của toàn dân.

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Khi phố xá đã lên đèn và nhiều gia đình yên giấc, trên những tuyến đường thuộc xã Long Hải (TPHCM) vẫn có những ánh đèn xe lặng lẽ di chuyển. Đó là ánh đèn của Đội SOS Long Hải - nhóm thanh niên tình nguyện đã suốt 7 năm qua hỗ trợ người dân gặp sự cố giao thông trong đêm.

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Giữa vùng lõi của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nơi núi đá vôi dựng đứng như những bức tường thành và rừng già nối tiếp đến tận biên Việt - Lào, có một lễ hội mà mỗi nhịp trống vang lên dường như làm nghiêng ngả cả đại ngàn: Lễ hội Đập trống của người Ma Coong.

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

(GLO)- “Chuyện giặc Pháp xâm lăng ngang ngược, xin ra lịnh cho người có đạo giúp nước lập công, ai phản nghịch sẽ giết cả họ. Kẻ có đạo dù có thịt nát xương tan cũng cố báo đền ơn nước, quyết chẳng hai lòng”.

“Thần y trị điểu”

“Thần y trị điểu” ở An Khê

(GLO)- Hàng chục năm qua, căn nhà của anh Hoàng Huy (SN 1992, ở tổ 1, phường An Khê, tỉnh Gia Lai) luôn ríu rít tiếng chim. Ở đó, anh Huy âm thầm cứu chữa cho hàng trăm chú chào mào mắc bệnh từ khắp nơi gửi về.

null