Lắng nghe để thấu hiểu học sinh
Lứa tuổi 11-15 là giai đoạn học sinh có nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý và nhận thức. Áp lực học tập, những biến động trong các mối quan hệ với bạn bè, gia đình cùng nhu cầu khẳng định bản thân có thể khiến các em dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, tự ti hoặc gặp khó khăn trong kiểm soát cảm xúc. Vì vậy, sự quan tâm, lắng nghe và hỗ trợ kịp thời từ gia đình, nhà trường có ý nghĩa quan trọng, giúp học sinh ổn định tâm lý, từng bước hình thành kỹ năng ứng phó với những tình huống trong cuộc sống.
Tại Trường THCS Trần Phú (phường Hội Phú), công tác tư vấn tâm lý học đường được triển khai ngay từ đầu năm học. Bên cạnh tư vấn trực tiếp, nhà trường còn tổ chức các hoạt động ngoại khóa, giáo dục kỹ năng ứng phó với những tình huống phát sinh trong học tập, giao tiếp và sử dụng không gian mạng. Qua đó, học sinh được trang bị kiến thức về sức khỏe tâm thần, kỹ năng điều tiết cảm xúc và giải quyết những khó khăn thường gặp ở lứa tuổi học đường.
Cô Bùi Thị Lệ Huyền - Phó Hiệu trưởng kiêm Tổ trưởng Tổ tư vấn tâm lý Trường THCS Trần Phú - cho biết: Nhà trường xây dựng nhiều kênh tư vấn để học sinh chủ động chia sẻ những khó khăn, vướng mắc trong học tập và rèn luyện. Trong đó, phòng tư vấn tâm lý và hòm thư “Điều em muốn nói” tạo không gian để các em bày tỏ tâm tư, nguyện vọng. Từ những chia sẻ này, giáo viên có thể nắm bắt tình hình, nhận diện vấn đề học sinh đang gặp phải và lựa chọn phương án hỗ trợ phù hợp.
Việc được trang bị kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe tâm thần cũng giúp học sinh chủ động hơn trong học tập, sinh hoạt và xây dựng các mối quan hệ.
Em Trần Anh Tài (lớp 9, Trường THCS Trần Phú) chia sẻ: “Qua các buổi ngoại khóa về chăm sóc sức khỏe tinh thần, phòng, chống bạo lực học đường và những giờ học kỹ năng sống, em hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của sức khỏe tinh thần. Năm học này, do phải chuẩn bị nhiều hơn cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 nên đôi lúc em cũng cảm thấy căng thẳng và áp lực. Tuy nhiên, em đã biết cách điều chỉnh cảm xúc, sắp xếp thời gian học tập và nghỉ ngơi hợp lý để giữ tinh thần thoải mái. Khi gặp khó khăn vượt quá khả năng tự giải quyết, em sẽ chủ động chia sẻ với thầy cô, gia đình để được lắng nghe và hỗ trợ kịp thời”.
Không chỉ triển khai các hoạt động tư vấn riêng biệt, Trường THCS Phạm Hồng Thái (phường Pleiku) còn lồng ghép nội dung chăm sóc sức khỏe tâm thần trong các tiết học chính khóa, sinh hoạt dưới cờ và hoạt động ngoại khóa. Các tổ chuyên môn phối hợp với Tổ tư vấn tâm lý xây dựng, triển khai nội dung giáo dục phù hợp, giúp học sinh nâng cao nhận thức, từng bước hình thành thói quen ứng xử tích cực và biết cách tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
Cùng với đó, nhà trường tăng cường phối hợp với phụ huynh trong việc theo dõi, nhận diện những thay đổi về cảm xúc và hành vi của con em. Sự trao đổi thường xuyên giữa giáo viên và gia đình giúp các dấu hiệu bất thường được phát hiện sớm, từ đó có biện pháp hỗ trợ phù hợp, hạn chế nguy cơ để những khó khăn tâm lý kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.
Tại Trường THCS Lương Thế Vinh (phường Quy Nhơn), Tổ tư vấn tâm lý được thành lập từ năm học 2023-2024, trở thành địa chỉ hỗ trợ học sinh khi gặp vướng mắc trong học tập và cuộc sống. Thầy Ngô Văn Thuyền - Thành viên Tổ tư vấn tâm lý nhà trường - chia sẻ: “Tổ tư vấn hoạt động trên nguyên tắc bảo mật và hỗ trợ kịp thời. Sau khi tiếp nhận thông tin từ học sinh, các thành viên sẽ trao đổi, phân tích để có hướng xử lý phù hợp; đồng thời phối hợp với phụ huynh nhằm nâng cao hiệu quả tư vấn”.
Thực tế tại các trường cho thấy, khi có môi trường chia sẻ an toàn và được người lớn lắng nghe, các em học sinh sẽ có thêm cơ hội bày tỏ những khó khăn của bản thân thay vì âm thầm chịu đựng. Đây cũng là cơ sở để nhà trường chủ động đồng hành, hỗ trợ các em vượt qua áp lực và phát triển lành mạnh.
Tăng cường giải pháp chăm sóc sức khỏe tâm thần học đường
Để công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần học đường đạt hiệu quả bền vững, bên cạnh duy trì hoạt động tư vấn, các trường cần chú trọng trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện cảm xúc, kiểm soát căng thẳng và ứng phó với áp lực. Đặc biệt, việc phát hiện sớm những thay đổi bất thường về tâm lý, hành vi, kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và các đơn vị chuyên môn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hỗ trợ.
Tại Trường THCS Trần Phú, bên cạnh duy trì hoạt động tư vấn và giáo dục tâm lý, nhà trường dự kiến đẩy mạnh tuyên truyền thông qua các video ngắn nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh. Hình thức truyền thông này được kỳ vọng sẽ giúp các em tiếp cận thông tin gần gũi, dễ hiểu, từ đó nâng cao khả năng nhận diện và chủ động ứng phó với những vấn đề tâm lý thường gặp.
Cô Bùi Thị Lệ Huyền cho biết: Nhà trường mong muốn có thêm điều kiện kết nối với các chuyên gia tâm lý để tổ chức những buổi chia sẻ trực tiếp. Qua đó, học sinh có cơ hội hiểu rõ hơn về những vấn đề tâm lý thường gặp ở lứa tuổi THCS, đồng thời được hướng dẫn cách ứng phó và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
Trong khi đó, Trường THCS Phạm Hồng Thái chú trọng nâng cao kỹ năng nhận diện, ứng phó với các vấn đề tâm lý, đồng thời tăng cường phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh. Theo cô Trịnh Thị Hạnh - Phó Hiệu trưởng nhà trường, việc chủ động nắm bắt những thay đổi về tâm lý, hành vi của học sinh là cơ sở để nhà trường và gia đình có biện pháp giáo dục, hỗ trợ phù hợp với từng trường hợp, tránh áp dụng cách xử lý chung cho những khó khăn khác nhau.
Ở góc độ chuyên môn, bà Trần Thị Hương - Trưởng ban Kết nối yêu thương, Trung tâm Tâm lý và Phát triển con người (chi nhánh Quan Hoa, thành phố Hà Nội) - cho rằng: Công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần học đường cần được triển khai chủ động từ sớm, trong đó chú trọng trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện cảm xúc và ứng phó với khó khăn.
Theo ông Đinh Hà Nam - Phó Giám đốc Sở Y tế Gia Lai, áp lực từ học tập, gia đình, xã hội cùng những tác động tiêu cực của không gian mạng khiến cho tình trạng căng thẳng tâm lý ở lứa tuổi học đường có xu hướng gia tăng. Nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập, khả năng giao tiếp và sự phát triển toàn diện của học sinh.
Đối với những địa phương còn hạn chế về điều kiện tiếp cận chuyên gia tâm lý, việc chủ động kết nối, tổ chức tư vấn từ xa là một giải pháp cần được quan tâm. Thông qua hình thức này, giáo viên và học sinh có thể tiếp cận sự hỗ trợ chuyên môn, đồng thời được hướng dẫn những kiến thức, kỹ năng cần thiết để nhận diện và xử lý các tình huống phát sinh. Tuy nhiên, với những trường hợp có biểu hiện tâm lý phức tạp, nhà trường cần phối hợp với gia đình và cơ sở chuyên môn để có phương án hỗ trợ phù hợp.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh không chỉ là nhiệm vụ của riêng nhà trường mà cần sự chung tay của gia đình, chuyên gia và toàn xã hội. Khi được lắng nghe, thấu hiểu và hỗ trợ đúng lúc, các em sẽ có thêm điểm tựa để vượt qua áp lực, từng bước hoàn thiện kỹ năng sống và phát triển hài hòa cả về thể chất lẫn tinh thần. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện, nơi mỗi học sinh đều được quan tâm và có cơ hội phát triển toàn diện.
