Tuy nhiên, yêu cầu giáo viên đảm nhiệm kiến thức ở nhiều lĩnh vực trong khi họ được đào tạo theo từng chuyên ngành vẫn là thách thức cần tháo gỡ để nâng cao hiệu quả giảng dạy.
Đưa “kết nối kiến thức” vào thực tiễn
Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý là 2 môn học tích hợp ở bậc THCS. Môn Khoa học tự nhiên kết nối kiến thức Vật lý, Hóa học, Sinh học và Khoa học Trái Đất; môn Lịch sử và Địa lý gồm các mạch kiến thức riêng cùng những chủ đề chung. Chương trình hướng đến khả năng kết nối, vận dụng kiến thức của học sinh vào thực tiễn.
Sau thời gian triển khai, nhiều giáo viên đã đổi mới cách dạy, tăng cường thực hành, trải nghiệm. Việc kết nối kiến thức không chỉ diễn ra trong giờ học mà còn được mở rộng qua bài học STEM, hoạt động trải nghiệm STEM và nghiên cứu KHKT, giúp học sinh vận dụng kiến thức nhiều lĩnh vực để giải quyết vấn đề thực tiễn.
Tại Trường THCS Nguyễn Đình Thụ (xã Tuy Phước), thầy Nguyễn Anh Nhật - giáo viên Khoa học tự nhiên, chuyên ngành Hóa học chú trọng hướng dẫn học sinh tham gia các hoạt động STEM, robotics.
Thông qua việc thiết kế, lập trình và thử nghiệm các mô hình, học sinh có cơ hội kết hợp kiến thức KHCN với kỹ năng thực hành. Năm 2026, đội Chợ Gò-B4 do thầy hướng dẫn giành giải nhất cấp tỉnh và giải khuyến khích toàn quốc tại cuộc thi ROBOTACON WRO.
Các em còn thực hiện sản phẩm “Trạm trải nghiệm bài chòi tự động hóa Matrix”, ứng dụng công nghệ robot và trí tuệ nhân tạo vào mô hình trải nghiệm nghệ thuật bài chòi truyền thống. Đây là một ví dụ về việc vận dụng kiến thức liên môn thông qua hoạt động STEM, mở rộng cơ hội học tập ngoài giờ học chính khóa.
Ở môn Lịch sử và Địa lý, sự kết nối thể hiện qua các chủ đề chung giữa 2 phân môn. Chẳng hạn, khi tìm hiểu một vùng đất, học sinh có thể tiếp cận đồng thời điều kiện tự nhiên, lịch sử hình thành và đời sống cư dân.
Theo cô Đỗ Thị Nga - giáo viên Trường THCS và THPT Y Đôn (xã Đak Pơ), việc giảng dạy các chủ đề chung đòi hỏi giáo viên kết nối kiến thức 2 lĩnh vực phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh.
Bên cạnh đó, thiết bị thí nghiệm, bản đồ, học liệu số và các phương tiện hỗ trợ cũng góp phần nâng cao hiệu quả dạy học tích hợp. Tuy nhiên, điều quan trọng vẫn là cách giáo viên tổ chức hoạt động để học sinh chủ động tìm hiểu, kết nối và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Phát huy chuyên môn sâu, tăng cường phối hợp
Dạy học tích hợp đặt ra không ít thách thức khi nhiều giáo viên THCS vốn được đào tạo chuyên sâu theo từng môn như Vật lý, Hóa học, Sinh học, Lịch sử hoặc Địa lý. Khi giảng dạy các môn tích hợp, giáo viên phải bổ sung kiến thức ngoài chuyên ngành, nhất là những chủ đề kết nối nhiều lĩnh vực.
Có hơn 20 năm đứng lớp, cô Đỗ Thị Nga gặp khó khăn ở những chủ đề chung đòi hỏi kiến thức của cả 2 phân môn Lịch sử và Địa lý. Sau nhiều năm chủ yếu dạy Địa lý, một số kiến thức Lịch sử không còn được nắm sâu, dù đã tham gia tập huấn, cô vẫn phải nghiên cứu lại, tìm tài liệu và trao đổi với đồng nghiệp.
Thầy Lương Tấn Đạt - Tổ trưởng Tổ Khoa học tự nhiên, Trường THCS Phù Mỹ Đông (xã Phù Mỹ Đông) cho biết, nhà trường phân công nội dung giảng dạy theo thế mạnh chuyên môn của từng giáo viên, đồng thời tạo điều kiện để thầy cô trao đổi, hỗ trợ lẫn nhau. Bên cạnh tham gia tập huấn, giáo viên chủ động nghiên cứu tài liệu, bổ sung kiến thức ngoài lĩnh vực được đào tạo.
Theo thầy Đạt, sự phối hợp giữa giáo viên có chuyên môn Vật lý, Hóa học, Sinh học đặc biệt cần thiết khi giảng dạy những nội dung liên quan đến nhiều lĩnh vực. Đây cũng là cơ sở để giáo viên hỗ trợ học sinh kết nối kiến thức, vận dụng trong các hoạt động thực hành, trải nghiệm và giáo dục STEM.
Ở góc độ quản lý, thầy Nguyễn Xuân Thành, Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Y Đôn, cho biết: Đối với 2 môn tích hợp Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý, nhà trường chú trọng phân công giảng dạy phù hợp với chuyên môn đào tạo.
Giáo viên đồng thời phải chủ động liên hệ kiến thức, phối hợp trong quá trình thực hiện chương trình. Cách tổ chức này vừa phát huy thế mạnh của đội ngũ hiện có, vừa đáp ứng yêu cầu tích hợp trong giảng dạy.
Cùng với bồi dưỡng đội ngũ hiện có, đào tạo giáo viên theo định hướng tích hợp là giải pháp lâu dài. Tại Trường Đại học Quy Nhơn, 2 ngành Sư phạm Khoa học tự nhiên, Sư phạm Lịch sử và Địa lý đã được triển khai; đến năm 2026 bước sang khóa sinh viên tốt nghiệp thứ 2.
TS. Nguyễn Lê Tuấn - Trưởng Khoa Sư phạm, Trường Đại học Quy Nhơn - cho biết, nhà trường định kỳ rà soát, cải tiến chương trình đào tạo theo hướng tăng cường thực hành, rèn luyện nghiệp vụ.
Quá trình đào tạo có sự phối hợp giữa Khoa Sư phạm và các khoa chuyên môn, kết hợp kiến thức chuyên ngành với phương pháp giảng dạy. Sinh viên được tham gia ít nhất 2 đợt thực tập sư phạm tại trường phổ thông, làm quen môi trường giáo dục và trực tiếp đứng lớp.