Những hư hỏng ngày càng rõ hơn, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sớm có giải pháp bảo đảm an toàn công trình.
Theo ông Vũ Ngọc An - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, đập dâng Bảy Yển được xây dựng từ năm 1959, nâng cấp, sửa chữa năm 2002. Hiện nay, đập do Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bình Định quản lý, vận hành.
Đập có nhiệm vụ dâng, điều tiết nước tưới cho khoảng 13.700 ha thuộc hệ thống Tân An - Đập Đá. Sau thời gian dài vận hành và liên tục chịu tác động của lũ trên sông Côn, nhiều hạng mục công trình đã xuống cấp, tập trung tại 2 vai đập, sân sau, chân khay và đoạn nối tiếp hạ lưu.
Đáng lo ngại, những hư hỏng được phát hiện rõ hơn trong năm 2026 khi mực nước sông Côn rút thấp. Lớp bê tông sân sau hạ lưu bị bong tróc sâu, tạo nhiều lỗ rỗng lớn trong nền.
Lớp đá thả rối bảo vệ hạ lưu bị dòng chảy cuốn trôi. Trong khi đó, chân khay dốc nước hạ lưu bị xói sâu, mất ổn định, đe dọa trực tiếp đến kết cấu công trình.
Trước đó, các vị trí xói sập tại 2 vai hạ lưu do đợt lũ tháng 11-2025 đã được gia cố khẩn cấp. Tuy nhiên, qua khảo sát, khu vực lòng dẫn chính phía hạ lưu tiếp tục xuất hiện những điểm xói nghiêm trọng.
Ông Ngô Vĩnh Khánh - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, một trong những nguyên nhân chính là công trình chưa có hệ thống tiêu năng hạ lưu hoàn chỉnh để giảm năng lượng dòng chảy.
Khi lũ lớn, dòng nước từ sau tràn đổ mạnh xuống hạ lưu, tác động trực tiếp vào nền và chân khay, gây xói sâu.
Kết quả đo đạc qua các năm cho thấy, lòng sông khu vực hạ lưu đập bị hạ thấp từ cao trình 7,92 m xuống còn 3,01 m, tương đương mức xói sâu 4,91 m. Lưu lượng lớn nhất qua tràn năm 2025 lên tới 1.839 m³/s, năm 2021 đạt 2.517 m³/s, tạo áp lực lớn lên công trình.
Theo ông Khánh, hoạt động khai thác cát trên sông Côn những năm gần đây cũng làm thay đổi địa hình đáy sông, dẫn đến hạ thấp lòng dẫn khu vực hạ lưu và làm gia tăng phạm vi, chiều sâu hố xói.
Không chỉ hạ lưu, phần thân đập cũng đang xuống cấp nghiêm trọng. Theo ông Hồ Nguyên Sĩ - Chủ tịch, Giám đốc Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bình Định, sau đợt lũ cuối năm 2025 gây sạt lở 2 bên vai đập, đơn vị đã ưu tiên gia cố khẩn cấp khu vực này với kinh phí hơn 1,5 tỷ đồng từ nguồn khắc phục hậu quả thiên tai.
Tuy nhiên, khi ngăn dòng, đóng nước phục vụ thi công, bề mặt và thân đập ở đoạn giữa lộ ra nhiều vết hư hỏng, xuống cấp nghiêm trọng trên diện rộng.
“Khi tháo khô nước để thi công 2 bên, chúng tôi mới phát hiện phần lòng đập ở giữa bị hư hỏng khá nặng. Do đoạn giữa kéo dài nên chi phí khắc phục, sửa chữa sẽ lớn hơn rất nhiều” - ông Sĩ chia sẻ.
Dự kiến, tổng mức đầu tư đề xuất cho giai đoạn sửa chữa, gia cố phần lòng đập ở giữa khoảng 20 tỷ đồng.
Từ thực trạng trên, UBND tỉnh yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương lập hồ sơ đề xuất chủ trương đầu tư sửa chữa, gia cố khẩn cấp hạ lưu đập Bảy Yển.
Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi Bình Định được yêu cầu khảo sát, đánh giá hiện trạng, nguyên nhân, mức độ hư hỏng; xác định phạm vi, quy mô và giải pháp kỹ thuật để công trình an toàn, ổn định lâu dài.
Theo ông Sĩ, đơn vị đang khẩn trương lập đề xuất chủ trương đầu tư, hoàn thiện thủ tục pháp lý để trình UBND tỉnh cùng các sở, ngành liên quan xem xét, bố trí nguồn vốn.
Trong thời gian chưa thể sửa chữa, đơn vị quản lý được yêu cầu tăng cường theo dõi diễn biến xói lở, an toàn đập; chuẩn bị vật tư, thiết bị, nhân lực và phương án ứng phó, không để bị động khi có lũ lớn.
“Với hiện trạng xói mòn và phá hoại cấu trúc hạ lưu như hiện nay, nếu không được sửa chữa, gia cố kịp thời trước mùa mưa lũ năm 2026, khi xuất hiện các đợt lũ lớn, khu vực hạ lưu và chân khay sẽ tiếp tục bị xói sâu, có nguy cơ trượt, đổ dốc nước, thậm chí sập, vỡ đập” - ông Ngô Vĩnh Khánh cảnh báo.
