Ngày 19.8, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lần đầu tiên chính thức thừa nhận dàn xếp âm mưu đảo chính năm 1953 nhằm lật đổ Thủ tướng Iran Mohammad Mossadegh, sau khi ông Mossadegh nỗ lực quốc hữu hóa ngành dầu mỏ của Iran khỏi tay người Anh.
 |
| Thủ tướng Iran Mohammad Mossadegh bị lật đổ do những nỗ lực quốc hữu hóa ngành dầu mỏ của Iran khỏi tay người Anh. |
Theo tập tài liệu mới được Cơ quan lưu trữ an ninh quốc gia công bố, âm mưu đảo chính quân sự được tiến hành theo chính sách đối ngoại của Mỹ và do CIA trực tiếp chỉ đạo.
Đây là lần đầu tiên CIA chính thức thừa nhận vai trò của mình cùng phối hợp với Cơ quan tình báo Anh (MI6) trong âm mưu đảo chính tại quốc gia Trung Đông này.
Theo tác giả của tập tài liệu, ông Malcolm Byrne, tài liệu rất quan trọng, nó "cung cấp các chi tiết mới cũng như cái nhìn rõ hơn về những hoạt động của cơ quan tình báo trước và sau âm mưu đảo chính".
Thủ tướng Mossadeq trúng cử trong cuộc bầu cử năm 1951 ở Iran. Ngay sau khi trúng cử, ông Mossadeq đã nhanh chóng bắt tay vào việc tái quốc hữu hóa ngành dầu mỏ của Iran vốn đang nằm dưới sự kiểm soát của Anh thông qua công ty dầu mỏ Anglo-Persian, sau này trở thành Tập đoàn dầu mỏ BP của Anh.
Lập tức, CIA đã tung ra những bài báo chống đối ông Mossadeq ở tại Iran và Mỹ. Cơ quan tình báo Mỹ, Anh cũng hỗ trợ lực lượng thân ông Shah Mohammad Reza Pahlavi và giúp tổ chức các cuộc biểu tình chống Thủ tướng Mossadeq.
Ông Shah là người bị Thủ tướng Mossadeq đánh bại trong cuộc bầu cử, sau đó rời khỏi Iran. Ông này đã quay trở lại Iran sau âm mưu đảo chính và trở thành một đồng minh thân cận của Mỹ. Ông Shah chỉ từ bỏ quyền lực khi bị lật đổ trong cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Hồng Hà (Theo BBC)
