Theo dấu trà Shan: Lên miền trà cổ thời Covid-19

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Theo dấu trà Shan là hành trình khám phá những vùng trà cổ thụ khắp chiều dài Đông - Tây Bắc, từ Hà Giang, Yên Bái, Lào Cai, Sơn La, Điện Biên.
 
Thôn nữ H’Mông hái trà vụ xuân trong nắng sớm Giàng Pằng. ẢNH: NGUYỄN ĐÌNH
Theo dấu trà Shan là hành trình khám phá những vùng trà cổ thụ khắp chiều dài Đông - Tây Bắc, từ Hà Giang, Yên Bái, Lào Cai, Sơn La, Điện Biên, khơi lại sản phẩm đặc sản danh tiếng trong ngành trà thế giới, đã và đang bị lãng quên ngay trên quê hương mình.
Đất lạ Giàng Pằng
Đến thôn Giàng Pằng (xã Sùng Đô, H.Văn Chấn, Yên Bái) lúc trời sụp tối, ngồi trong Hợp tác xã (HTX) trà Sùng Đô chưa ấm chỗ đã thấy trưởng thôn cùng công an kéo đến. Dân bản nhốn nháo, loa phát thanh tiếng H’Mông inh ỏi, yêu cầu khách rời Giàng Pằng ngay trong đêm.
Với người làm trà cổ thụ, vụ xuân bao giờ cũng được mong đợi nhất, bởi sau hơn 5 tháng ngủ đông, trà Shan lại đơm chồi, cho những búp non ví là “vàng xanh” núi rừng. Mùa “vàng xanh” rộ, đúng lúc dịch Covid-19 hoành hành. Trên non cao Giàng Pằng, người H’Mông bản địa vừa thu hái vụ trà xuân vừa nghiêm ngặt chống dịch theo lời kêu gọi của Thủ tướng.
Tách biệt với thế giới văn minh, chưa có đường điện, gặp ngày mưa chỉ đi bộ mới có thể tiếp cận 74 hộ dân người H’Mông bản Giàng Pằng, nhưng miền đất heo hút ấy lại là vùng trà nguyên sinh 70 ha, với những cây đại thụ tuổi đời hơn 600 năm, thân to hai người ôm (100 cây trà từ 100 năm tuổi trở lên tại đây mới được công nhận là quần thể Cây di sản Việt Nam).
Nghe tả nhiều về khắc nghiệt, hiểm nguy của cung đường Văn Chấn - Giàng Pằng, nhưng khi chạm mặt mới thực sự nản. Đường không ra đường, ngồi xe lắc lư điên cuồng, chậm như đi bộ. Trời tối dần, cung đường núi vắt vẻo qua vách núi nhiều phen nhìn cửa kính phải thót tim vì lằn xe cách mép vực sâu hoắm chừng gang tay. Anh lái xe cho biết đây là ngày hiếm hoi trời đẹp, đường khô ráo, người điều khiển xe chứ không phải đường.
 
Trà cổ thụ mọc khắp nơi quanh làng Mảnh thuộc xã Sùng Đô, Yên Bái
Thấy khách ngạc nhiên, anh Ninh bảo thêm: “Trời mưa chút thôi, đường trơn như mỡ, xe tự trôi, muốn điều khiển cũng không theo ý mình. Ngày trước, cán bộ trên bản xuống huyện họp, đi - về mất hai ngày đường, toàn đi bộ. Còn nếu đi xe máy, phải có tí men say mới đủ can đảm cầm lái”.
Gần 4 giờ đồng hồ gồng mình cùng dằn xóc, thôn Giàng Pằng mở ra nơi sườn núi, từng nóc mái chen trong vạt rừng. Vào lán Dũng - Hương ngay đầu bản, cũng là xưởng trà của HTX Sùng Đô, chỉ loáng cái, cán bộ công an địa phương gọi điện thoại đến nhà Dũng - Hương, yêu cầu khách rời bản lập tức vì sợ bị lây dịch. Loa phát thanh tiếng H’Mông vang vọng thông báo có người lạ đến bản, cả bản xôn xao, đèn đóm lập lòe, chó sủa khắp nơi. Một công an viên và cán bộ xã có mặt, lấy thông tin lịch trình di chuyển và yêu cầu khách thông cảm, phải rời bản để đảm bảo an toàn cho bà con.
Cuối cùng phải nhờ đến anh chủ nhiệm HTX bảo lãnh và Chủ tịch H.Văn Chấn can thiệp bằng cách liên lạc về xã Sùng Đô, đảm bảo cho khách ở lại Giàng Pằng mới êm xuôi.
 
Búp non phủ lông tơ trắng muốt, một đặc điểm nhận dạng của trà Shan cổ thụ. ẢNH: NGUYỄN ĐÌNH
Miền trà di sản
Giấc đêm qua nhanh ở Giàng Pằng, trời tinh mơ sáng, mây vờn quanh khắp thôn bản, nhìn trên vạt núi, đâu cũng thấy cây trà xanh um.
Giàng Pằng nằm ở độ cao 1.700 m cách mực nước biển, một vị trí lý tưởng cho trà Shan cổ thụ phát triển. Vụ xuân năm nay HTX sản xuất trà Sùng Đô, với thành viên là cư dân Giàng Pằng đã đi vào hoạt động, có sản phẩm ra thị trường, đảm bảo việc bao tiêu nguyên liệu khi thu hái cho bà con, không lo ngại bị thương lái nước ngoài đến phá giá, khai thác bừa bãi, tận thu gây hại cây như những năm trước.
Đa dạng hương vị trà Shan
Nguyên liệu trà Shan ở Việt Nam có thể khoanh thành ba vùng. Trà Shan Điện Biên có độ chát cao nhất trong trà Việt, bởi đây là vùng chịu ảnh hưởng nhiều của gió Lào, khí hậu đêm lạnh, ngày nắng gắt trực tiếp, đẩy mạnh quá trình quang hợp, chuyển hóa axit amin thành polyphenol, tạo cho trà có độ tannin (chất chát) cao.
Hà Giang có các vùng trà Shan dọc theo dãy Hoàng Su Phì, Tây Côn Lĩnh, tất cả đều mây mù che phủ quanh năm, hạn chế quang hợp. Khi thiếu ánh sáng, axit amin được giữ nguyên, trà có vị ngọt cao hơn tất cả các vùng trà khác.

Khu vực còn lại nằm giữa Đông - Tây Bắc, mây mù và nắng khá đồng đều, trà mọc ở những vùng núi đá khắc nghiệt, cao độ như ở Tà Xùa (Sơn La), Sùng Đô (Yên Bái)… có nội chất cân bằng, ngọt - chát đồng đều, địa chất nhiều đá, khoáng, tạo cho trà hương vị nổi trội.

Vũ Thị Hương, một người dân bản Giàng Pằng, cho biết: “Cách đây hai tuần, lái buôn Trung Quốc thuê bốn, năm thanh niên bản khác vào Giàng Pằng, đến tận gốc thu mua trà, nhưng dân bản không bán vì biết kiểu làm ăn của họ không lâu bền. HTX bây giờ đảm bảo mua giá thị trường, lại ổn định, ai hái đủ chỉ tiêu được thưởng nữa nên bà con bây giờ chỉ làm cho HTX thôi”.
Trà ở Giàng Pằng được hái theo quy chuẩn loại một tôm một lá, hoặc một tôm hai lá. Năm nay, vụ trà xuân trễ hơn thường lệ khoảng nửa tháng, mùa đông tiết rét buốt, đầu vụ trà lại có mưa đá, giông lốc. Tìm đến cây trà cổ thụ cao tuổi nhất Giàng Pằng (hơn 600 năm tuổi), cành xác xơ, lá trụi lủi, cây chưa kịp hồi phục sau cơn mưa đá đầu mùa. Theo kinh nghiệm người làm, uống tràlâu năm, những khi thời tiết cực đoan, vụ trà năm ấy bao giờ cũng cho ra chất lượng tuyệt hảo.
Sùng Đô còn một vùng trà cổ thụ trứ danh khác là làng Mảnh, cách Giàng Pằng gần hai giờ cưỡi xe máy cho cung đường chưa đầy chục cây số. Làng Mảnh có 38 hộ dân còn nghèo hơn Giàng Pằng.
 
Vùng trà làng Mảnh có rất nhiều cây kích cỡ khủng, sinh trưởng trong tán rừng rậm rạp, thân to hơn hai người ôm. Nếu tận dụng, khai thác hợp lý, đây sẽ là nguồn nguyên liệu giá trị để sản xuất ra những dòng sản phẩm đặc sản từ trà Shan cổ thụ.
Theo dân bản vào rừng trà, sau đợt hái chao (hái sơ qua), các búp non đã vươn lên đều đặn, chắc khỏe, lớp tuyết dày, đây là nguyên liệu giá trị tạo nên các sản phẩm trà có nội chất mạnh như trà xanh, trà ép bánh. Dân bản cho biết, hằng năm vào vụ xuân, thương lái nước ngoài được các tay cò giới thiệu, dắt đến, thu gom trà tận gốc, mua với bất kỳ giá nào.
(còn tiếp)
Ma túy hoành hành làng trà
Các tay buôn miền xuôi, theo chân người buôn nhu yếu phẩm mang ma túy và gọi là “thuốc sức khỏe” để bán cho dân bản, cho thiếu nợ rồi cấn trừ dần tài sản trong nhà, khi thì bao ngô, thóc, trà, khi thì con gà, con heo, thịt thú rừng… khiến dân cứ nghèo mãi, không ngóc đầu lên được.  
Anh Dũng, người dẫn đường vào vùng trà, cho biết: “Dân ở đây khổ lắm, nghiện nhiều, hầu như thanh niên nhà nào cũng có người nghiện. Bọn bán ma túy còn dùng nợ gây sức ép, bắt dân bản phải chặt gỗ rừng, đốn trà để hái cho nhanh, cho đủ số lượng trả nợ, làm vậy hại cây trà lắm”.
Nguyễn Đình (Thanh Niên)

Có thể bạn quan tâm

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng

(GLO)- Một ngôi làng Bahnar không người ở, bị "bỏ quên" giữa núi rừng Tây Nguyên nhưng vẫn hấp dẫn nhiều du khách ghé thăm nhờ vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và kiến trúc nhà truyền thống. Đó là làng Kon Sơ Lăl cũ (xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai).

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Vân Anh năm nay 40 tuổi, sống cách Hoàn Kiếm của Hà Nội chỉ hơn chục cây số. Chị từng là giám đốc điều hành của một công ty có hàng trăm nhân viên, quen với áp lực, nhịp sống gấp gáp và những quyết định lớn nhỏ mỗi ngày.

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

Tỷ phú nuôi bò ở Chư A Thai

(GLO)- Sáng nào cũng vậy, khi mặt trời vừa lên khỏi dãy núi Chư A Thai, ông Nguyễn Kim Tống (thôn Thanh Thượng, xã Chư A Thai) lại tự lái ô tô vượt quãng đường gần 40 km sang xã Pờ Tó để kiểm tra từng khu chuồng trại, từng đàn bò.

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Từng đoàn khách dập dìu men theo con đường nhỏ dẫn vào làng gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng). Ngôi làng nhỏ gần 500 năm tuổi bên dòng Thu Bồn, nơi các thế hệ truyền nhau gìn giữ làng nghề nổi danh xứ Quảng.

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

(GLO)- Trên vùng đất cát trắng bạc màu, “khỉ ho cò gáy”, nông dân Nguyễn Xuân Ánh (SN 1972, thôn Thuận Phong, xã Hội Sơn) đã bền bỉ dựng nên một trang trại tổng hợp gần 10 ha, bình quân lợi nhuận 500 - 700 triệu đồng/năm.

Bình yên sau những ngày lạc lối

Trở về con đường sáng sau những ngày lạc lối

(GLO)- Thời gian qua, lực lượng Công an tỉnh Gia Lai đã kiên trì bám cơ sở, cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, người có uy tín cảm hóa, thức tỉnh những đối tượng từng nghe theo tổ chức phản động FULRO. Nhờ đó, nhiều người đã từ bỏ những việc làm sai trái, quay về với con đường sáng và vòng tay yêu thương của buôn làng.

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

(GLO)- Càng gần đến Tết Nguyên đán, những căn nhà mới của người dân vùng bão lũ càng hiện rõ hình hài. Khi những mái ấm được dựng lên từ mồ hôi, công sức của bộ đội và sự chung tay của cộng đồng, mùa xuân cũng kịp về sớm hơn với những gia đình lam lũ từng chịu nhiều mất mát do thiên tai.

Bo bo vào mùa đẫy hạt

Bo bo vào mùa đẫy hạt

(GLO)- Cuối năm, trên những nương rẫy vùng cao xã Krong (tỉnh Gia Lai), bo bo (còn có tên gọi khác là cao lương, lúa miến, mộc mạch) bước vào thời điểm chín rộ, hạt căng tròn, báo hiệu mùa thu hoạch đã đến.

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

Pơtao Apui: Vua Lửa của người Jrai

(GLO)- Ở khu vực phía Tây tỉnh, trên vùng đất Chư A Thai, truyền thuyết về Pơtao Apui - Vua Lửa của người Jrai đến nay vẫn còn vang vọng. Điều này không chỉ lưu giữ một di sản độc đáo của Tây Nguyên, mà đang trở thành không gian văn hóa - du lịch.

Ký ức lúa nương thiêng

Ký ức lúa nương thiêng

(GLO)- Trên những triền núi ở xã Vân Canh (tỉnh Gia Lai), đồng bào người Chăm H’roi và Bahnar vẫn gieo trồng lúa nương. Với họ, đây không chỉ là vụ mùa mà quan trọng hơn là cách gìn giữ ký ức của cha ông, hương vị thiêng quý của núi rừng.

Tìm lại mình từ bóng tối

Tìm lại mình từ bóng tối

Những cơn “phê” chớp nhoáng, những phút ngông cuồng tuổi trẻ, nông nổi đã đẩy nhiều thanh niên ở Quảng Ngãi lao vào vòng xoáy ma túy. Khi tỉnh lại, trước mắt họ chỉ còn là gia đình tan tác, sức khỏe tàn phá và tương lai bị bóng tối nghiện ngập nuốt chửng.

Vào rốn lũ cứu người

Vào rốn lũ cứu người

Giữa lúc thiên nhiên thử thách, họ đã chọn hành động; giữa hiểm nguy, họ chọn dấn thân và giữa bao nỗi lo, họ mang đến hy vọng. Những chàng trai từ Đà Lạt, Phan Thiết đã vượt hàng trăm kilomet giữa mưa lũ, sạt lở để đến với người dân vùng lũ Khánh Hòa, Phú Yên (cũ).

Trở về nẻo thiện

Trở về nẻo thiện

Hiểu được không nơi nào bằng, yên bình như buôn làng, những già làng, người có uy tín ở Gia Lai kiên trì đêm ngày vận động, giải thích cho người dân không nghe theo lời dụ dỗ của “Tin lành Đê Ga”.

null