(GLO)- Tam biên là cách gọi về vùng ba biên giới Việt Nam-Campuchia-Lào; nơi được Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên chọn để đóng đại bản doanh trong suốt thời gian đánh Mỹ. Ngày nay, tam biên thuộc địa phận xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum, giáp tỉnh Attapeu (Lào) và tỉnh Ratanakiri (Vương quốc Campuchia).
1. Đây là nơi mà Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên-nguyên Tư lệnh Đoàn 559 (Bộ đội Trường Sơn thời đánh Mỹ), viết một cách trang trọng trong hồi ký: “Xong việc ở tuyến ngoài, chúng tôi vào kiểm tra khu vực ba biên giới. Kể từ khi ở cương vị Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn, đây là lần thứ năm tôi vào thị sát “Thánh địa” này. Và cứ mỗi lần đến đây, tôi lại có thêm những cảm nhận mới, những ý tưởng mới về vùng đất thiêng liêng có tên là “ngã ba biên giới”(…). Là cán bộ quân sự, không riêng gì tôi, mà ai cũng phải lưu tâm về vị thế chiến lược của vùng đất ấy. Và thực tế, khu vực ba biên giới từ lâu đã trở thành căn cứ chiến lược chung của các chiến trường Nam Đông Dương”. Và, sách “Rừng người Thượng” của Henri Maitre cũng viết cách đặc biệt: “Kon Tum (lúc này Kon Tum là gồm cả Gia Lai-N.V) như người lính gác nhô lên phía trước… đứng đối diện với tiền đồn Attapeu của người Xiêm. Chính pháo đài này là chỗ dựa cho các nỗ lực trong cuộc chiến đấu chống lại người Xiêm, để giành quyền sở hữu hinterland”(hinterland: thuật ngữ chỉ vùng đất ở sâu trong đất liền, cách xa biển, có nền văn hóa riêng biệt; đây chỉ khu vực Tây Nguyên).
| Chiến sĩ biên phòng 3 nước Việt Nam-Lào-Campuchia tại cột mốc 3 biên giới. Ảnh: Trần Phong |
Gọi nơi đây là “pháo đài”, là “người lính gác nhô lên phía trước”, là “vùng đất thiêng liêng”, là “Thánh địa”… vì nó có nhiều điểm đặc biệt. Đặc biệt nhất là vị thế chiến lược, như Thượng tướng Hoàng Minh Thảo-nguyên Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên (B3), viết trong hồi ký: “Có thể nói Tây Nguyên là “mái nhà” của Đông Dương, và vì vậy người Pháp khi phát hiện ra Tây Nguyên đã từng đánh giá ai làm chủ Tây Nguyên sẽ làm chủ Đông Dương. Là một địa bàn chiến lược quân sự hết sức quan trọng như vậy nên cả ta và địch đều hết sức chú ý giành giật với nhau từng tấc đất trên cao nguyên này”.
2. Đường đến miền tam biên là quốc lộ 40B chạy từ TP. Tam Kỳ (tỉnh Quảng Nam) xuyên qua tỉnh Kon Tum đến tam biên. Trên đường 40B, còn cách hai biên giới chừng mươi cây số rẽ thành 2 nhánh tạo một ngã ba, gọi là ngã ba Đông Dương, một nhánh rẽ về biên giới Lào, một nhánh rẽ về biên giới Campuchia. Tại điểm tam biên này có cột mốc biên giới ba mặt (là một trong 2 cột mốc như thế trên suốt dọc dài đường biên nước ta) đặt ngay điểm tiếp giáp 3 nước.
Do vậy khi đã đặt chân đến ngã ba Đông Dương, ai cũng háo hức muốn tận mắt “mục sở thị” cột mốc đặc biệt ấy. Cột mốc nằm trên một ngọn đồi cao 1.068 m, gọi là Đồi Tròn. Ở đây, ngày 18-1-2008 có mặt đại diện Bộ Ngoại giao 3 nước và đại diện lãnh đạo 3 tỉnh giáp ranh đã diễn ra lễ khánh thành cột mốc chung mang số hiệu 2007. Cột mốc là khối đá granit cao 2 m, hình trụ tam giác, 3 mặt hướng về 3 nước, mỗi mặt khắc Quốc hiệu, Quốc huy từng nước với màu son đỏ thắm. Đứng trên bệ mốc, giữa đỉnh Đồi Tròn, phóng tầm mắt nhìn mênh mang núi rừng 3 nước, lòng dâng trào một nỗi niềm quan tái, nhất là vào những buổi chiều tà sương buông bảng lảng hay những ngày mưa trắng xóa biên thùy.
Tại đây, ngoài cặp Cửa khẩu Quốc tế Bờ Y-Phu Cưa thông thương Việt-Lào hiện có, theo kế hoạch đã được trình duyệt, sẽ mở thêm cặp Cửa khẩu Quốc tế Bờ Y-Đak Kôi thông thương sang Campuchia. Như vậy, trong tương lai sẽ có hai cặp cửa khẩu kép ở hai bên cột mốc ba mặt và cùng đổ về ngã ba Đông Dương. Lượng du khách đến miền biên ải này có lẽ sẽ ngày càng nhiều hơn nữa khi khu đô thị tam biên hình thành.
3. Theo Quyết định số 225/QĐ/TTg của Thủ tướng Chính phủ quy hoạch khu Đô thị Biên giới loại II tại đây với diện tích trên dưới 70.000 ha, có đường biên giáp Lào 30 km, giáp Campuchia 25 km. Ý tưởng thành lập khu “Tam giác phát triển” này bắt đầu từ cuộc họp cao cấp lần thứ nhất tại Viêng Chăn năm 1999 giữa Thủ tướng 3 nước. Khu Tam giác gồm các tỉnh: Ratanakiri, Stung Treng (Campuchia); Attapeu, Sê Kông (Lào); Kon Tum, Gia Lai, Đak Lak, Đak Nông (Việt Nam). Tại Hội nghị cấp cao lần thứ tư ở Đà Lạt tháng 12-2006, Thủ tướng Hun Xen (Campuchia) đã đánh giá khu Tam giác: “Vùng giáp ranh biên giới Việt Nam-Lào-Campuchia có giá trị như một bình ắc-quy khổng lồ của 3 nước”! Cũng tại hội nghị này, Thủ tướng 3 nước đã thông qua Tuyên bố chung về phương hướng phát triển khu Tam giác, lập Ban điều phối chung. Đến cuối năm 2012, tại TP. Kon Tum (tỉnh Kon Tum), đại diện 3 nước tiếp tục họp bàn kế hoạch, rồi đầu năm 2013 cả 3 Thủ tướng gặp nhau tại Viêng Chăn bàn chuyện đẩy nhanh tiến độ phát triển vùng Tam giác. Và, chắc chắn nơi này sẽ là một… tam giác vàng trong tương lai!
Ở vùng tam biên này còn có một “thứ đặc biệt” nữa được nhiều người quan tâm tìm đến-ấy là nơi cư trú của tộc người Brâu, một trong 5 dân tộc ít người nhất trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Vào tháng 4-1991 bộ tộc này được phát hiện trong rừng chỉ có chừng 150 người, nay nhóm cư dân này đã trên 300 khẩu, sống rải dọc theo đường 40B, cạnh ngã ba Đông Dương. Lại nhớ, nhà thơ Lê Thanh My ở miền sông nước Tây Nam bộ đến đây đã ghi lại những cảm xúc bằng những câu thơ khá hay về họ: “Này em, cô gái Brâu/Hát lên đi cho mặt trời thức dậy/Đất đỏ nơi này làm lúa ngô sáng mẩy/Cái nương cái rẫy đang chờ…/Cô gái Brâu có nụ cười như cỏ lá/ Nghiêng vai mang rừng núi trên gùi…”.
*
Tất cả tương lai của miền tam biên đều còn là phía trước. Tuy nhiên du khách đến 3 nơi này cũng có thể tưởng tượng hình ảnh một thế liên hoàn của trục hành lang kinh tế Đông-Tây: Từ Nam Myanmar, Đông Bắc Thái Lan, Bắc Campuchia, Nam Lào… sẽ ngang qua đây để đi về phía biển Việt Nam. Lúc ấy, “vùng đất thiêng liêng có tên ngã ba biên giới” sẽ là nơi tụ hội toàn xứ Đông Dương và khu vực Tây Bắc khối Cộng đồng ASEAN.
Tạ Văn Sỹ
