Báo Kathmandu Post (Nepal) dẫn lời ông Binod Parajuli, chuyên gia thuộc bộ phận dự báo lũ của Cục Khí tượng và Thủy văn Nepal, cho biết ảnh vệ tinh ghi nhận một vụ sạt lở lớn gần Chumchet, thuộc huyện Gorkha.
Vụ sạt lở, được cho là xảy ra vào ngày 10-10, có thể đã làm tắc một nhánh sông Budhi Gandaki trước khi lượng nước bị dồn lại đột ngột thoát xuống hạ lưu. Tuy nhiên, nguyên nhân chính xác vẫn đang được xác minh.
Trung tâm Quốc tế về Phát triển miền núi tổng hợp (ICIMOD) cũng nhận định sơ bộ rằng trận lũ có thể bắt nguồn từ sự phá vỡ 1 đoạn chắn dòng do sạt lở tạo thành. Nước lũ mang theo bùn, trầm tích và nhiều vật liệu trôi nổi, gây thiệt hại dọc hành lang sông.
Cơ chế này bắt đầu khi đất đá từ sườn núi đổ xuống lòng sông, tạo thành 1 đập tự nhiên. Nước tiếp tục chảy đến nhưng bị cản lại, hình thành hồ phía sau khối sạt lở.
Theo chuyên gia Robert Emberson thuộc nhóm nghiên cứu sạt lở của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), nguy cơ lớn trong những tình huống như vậy là lượng nước tích tụ có thể dẫn tới 1 trận lũ phá vỡ đập, gây thiệt hại ở hạ lưu.
Nghiên cứu do Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) công bố cho thấy nước tràn qua đỉnh là nguyên nhân phổ biến nhất khiến các đập hình thành do sạt lở bị phá vỡ.
Những khối chắn này có thể gây ngập phía thượng lưu trong thời gian tích nước, đồng thời tạo nguy cơ lũ phía hạ lưu khi mất ổn định.
Một trường hợp được NASA ghi nhận tại sông Chilcotin, tỉnh British Columbia của Canada, cho thấy rõ quá trình này.
Cuối tháng 7-2024, đất sạt xuống làm tắc dòng sông và tạo hồ phía sau. Đến ngày 5-8, nước bắt đầu vượt qua khối chắn, khoét đường chảy qua đất đá, khiến mực nước hạ lưu tăng nhanh và cuốn theo cây gỗ.
Tại Nepal, hậu quả trận lũ ngày 11-10 cho thấy mức độ nguy hiểm của hiện tượng này đối với các khu dân cư ven sông.
Tính đến 22 giờ ngày 11-10 (giờ Việt Nam), khoảng 45 ngôi nhà bị cuốn trôi, 3 dự án thủy điện và 4 cây cầu bị hư hại. Ít nhất 82 người, trong đó có 9 người nước ngoài, đã được giải cứu, còn 5 người chưa rõ tung tích.
Cơ quan chức năng Nepal đã triển khai trực thăng cứu hộ, sơ tán và yêu cầu người dân rời các khu vực nguy hiểm dọc hệ thống sông Budhi Gandaki, Trishuli và Narayani.
