Nồng nàn hương vị rượu cần

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam
(GLO)- Trong đời sống văn hóa, tinh thần của bà con các dân tộc thiểu số Tây Nguyên nói chung, người Jrai vùng Ia Pa nói riêng, rượu cần (rượu ghè) là một loại thức uống quý, không thể thiếu trong các buổi sinh hoạt cộng đồng hoặc của từng gia đình, dòng họ.

Đặc biệt là vào dịp tổ chức lễ trọng như cúng thần linh, hội làng, bỏ mả, mừng lúa mới, lễ thổi tai, báo hiếu, đám cưới... hoặc khi có khách quý đến chơi.

Là người con Jrai, tôi sinh ra và lớn lên trên vùng đất Chư Mố, huyện Ia Pa. Quê tôi một bên là núi, một bên là sông với những nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng người Jrai. Đó là tiếng cồng chiêng trầm bổng, ngân vang, là những điệu xoang nhịp nhàng trong các dịp lễ, hội, là lời ca tiếng hát đối đáp trong những buổi lao động đổi công trên nương rẫy hoặc trên nhà sàn vào mùa trăng sáng, là hương vị thức ăn dân dã lá mì cà đắng, cá trích muối é, muối teng leng… Đặc biệt nhất là hương vị rượu cần.

Bên ghè rượu cần. Ảnh: Nguyễn Linh Vinh Quốc

Bên ghè rượu cần. Ảnh: Nguyễn Linh Vinh Quốc

Từ bé, tôi nhiều lần được xem các dì, các cô-những người phụ nữ trong làng, trong dòng họ đi hái rễ, lá cây rừng về làm men và nấu, ủ rượu cần. Nhiều lần trong các nghi lễ cúng tế của làng, của gia đình, dòng họ, tôi được nếm, được thưởng thức những cang rượu cần thơm phức do người phụ nữ Jrai tự tay nấu, ủ bằng công thức, bí quyết gia truyền. Hương vị đặc trưng của rượu cần của quê hương đã nuôi dưỡng ước mơ tôi.

Ở mỗi vùng miền, mỗi dân tộc, mỗi gia đình, dòng họ đều có cách làm rượu cần với công thức, hương vị riêng. Đối với người Jrai vùng thung lũng Ia Pa, Ayun Pa, Phú Thiện, rượu cần được xem là ngon khi rượu thành phẩm có hương thơm ngậy, nồng nàn, hòa quyện mùi men và mùi của nguyên liệu; có vị ngọt, đắng nhẹ (có gia đình quan niệm rượu ngon khi có thêm một chút vị chua), màu rượu vàng nâu óng ánh, cả nam và nữ đều có thể sử dụng được. Hầu hết trong các ngôi nhà, các gia đình người Jrai đều có rượu cần và đã là phụ nữ Jrai thì đều biết nấu rượu cần. Rượu cần được làm khá công phu bằng chất liệu chủ yếu như: củ mì, hạt gạo, hạt cào, bắp, bo bo, nếp... Mỗi loại hạt sẽ mang lại hương vị khác nhau. Ở vùng thung lũng bên dòng sông Ba và sông Ayun, với sự bồi đắp phù sa màu mỡ sau mỗi mùa lũ đi qua, sẽ là nơi có điều kiện thổ nhưỡng phát triển tốt cho cây lúa, bắp...

Do đó, nguyên liệu chủ yếu để nấu rượu cần của người Jrai nơi đây là gạo tẻ, gạo nếp, thỉnh thoảng có gia đình nấu bằng hạt bắp hoặc củ mì. Để có được một bình rượu cần ngon thì gạo sau khi được lựa chọn, làm sạch, nấu chín, để nguội, múc ra nia sẽ được ủ men tự nhiên theo tỷ lệ phù hợp, tiếp đến ủ trấu, bỏ vào ghè, đậy kín, để lên men trong khoảng 30 ngày là sử dụng được. Men ủ rượu được người phụ nữ trong gia đình tự tay làm sẽ là yếu tố quan trọng quyết định đến hương vị của rượu. Bên cạnh đó, tỷ lệ trộn men với nguyên liệu chính cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của rượu. Rượu được ủ trong ghè với thời gian thích hợp sẽ được đem ra dùng.

Để thưởng thức rượu cần, người dùng chỉ cần đổ nước lọc vào ghè ngâm khoảng 20-30 phút, lấy lá chuối hoặc lá dong phủ chặt lớp cơm rượu trên miệng ghè, để ngăn trấu tràn lên khi uống và cắm cái cần vào sâu gần đáy ghè. Khi uống rượu cần, người ta dùng cang, mỗi người uống 1 cang. Sau mỗi lần uống, nước sẽ được đổ thêm khi hết và uống cho đến khi rượu nhạt. Một ghè có thể bỏ 1, 2, 3 hoặc 4 cần để chủ nhà và các khách mời cùng uống, tùy theo buổi giao lưu, tiếp đón khách hoặc là buổi cúng tế thần linh, hay thực hiện các nghi lễ khác. Tuy nhiên, thông dụng nhất, người ta thường là dùng từ 1 đến 2 cần để uống rượu. Món đặc sản đi kèm với rượu cần không thể thiếu trong mỗi gia đình Jrai khi có lễ, có khách quý đến nhà chính là món lá mì cà đắng, món nham bung (một loại canh truyền thống của người Jrai được nấu từ lá yao, còn gọi là bột ngọt và bột gạo), muối é, cơm lam, gà nướng, thịt heo nướng bếp.

Nếu có dịp, xin mời các bạn, những du khách thập phương hãy đến với vùng thung lũng Ia Pa, Ayun Pa, Phú Thiện để khám phá những nét văn hóa rất riêng của người Jrai chân chất, thật thà, hiền hòa, mến khách và cùng thưởng thức hương vị rượu cần nồng nàn, tận hưởng không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên với những vòng xoang nhịp nhàng, ấm áp.

Có thể bạn quan tâm

Dưới bóng nhà dài

Dưới bóng nhà dài

(GLO)- Ngày trước, nhiều cộng đồng các dân tộc thiểu số ở vùng Trường Sơn-Tây Nguyên có tập quán ở nhà dài. Dưới bóng nhà dài, cuộc sống của bà con diễn ra thật yên bình, thư thái.
Mở rộng không gian cho di sản

Mở rộng không gian cho di sản

(GLO)- Cuối tuần qua, chương trình “Cồng chiêng cuối tuần-Thưởng thức và trải nghiệm”, “Sắc màu văn hóa Gia Lai-Bảo tồn và phát triển” được mở rộng không gian trình diễn. Đây là hướng đi mới nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả của công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong bối cảnh hiện nay.

 Gia Lai phát huy giá trị của văn hóa lễ hội

Gia Lai phát huy giá trị của văn hóa lễ hội

(GLO)- Gia Lai hiện có 44 dân tộc cùng sinh sống nên có sự đa dạng, phong phú về các loại hình văn hóa lễ hội. Để góp phần phát triển kinh tế-xã hội, tỉnh luôn chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị của văn hóa lễ hội trong cộng đồng các dân tộc.
Đưa cồng chiêng cuối tuần về Ia Pa

Đưa cồng chiêng cuối tuần về Ia Pa

(GLO)- Tối 9-6, chương trình “Cồng chiêng cuối tuần-Thưởng thức và trải nghiệm” lần đầu tiên được tổ chức tại huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai. Mặc dù trời mưa nặng hạt nhưng không làm khó được các nghệ nhân với những tiết mục đặc sắc, hấp dẫn.
Những nghi lễ cần biết về Tết Đoan Ngọ

Những nghi lễ cần biết về Tết Đoan Ngọ

Theo quan niệm dân gian, ngày Tết Đoan Ngọ mang ý nghĩa phòng bệnh, giữ gìn sức khỏe và bảo vệ mùa vụ. Một trong những nét đặc trưng của ngày Tết Đoan Ngọ là việc thực hiện nghi thức cúng tổ tiên và thần linh. Ý nghĩa lớn nhất và sâu sắc nhất của Tết Đoan Ngọ là ngày “y dược toàn dân”.
Phục dựng lễ hội: Đòn bẩy phát triển du lịch cộng đồng

Phục dựng lễ hội: Đòn bẩy phát triển du lịch cộng đồng

(GLO)- 5 năm qua, hàng chục lễ hội truyền thống được phục dựng tại các địa phương trong tỉnh Gia Lai. Điều đó cho thấy hệ thống lễ hội của các dân tộc thiểu số vô cùng phong phú, đặc sắc. Đây cũng là tài nguyên vô giá để định hình các sản phẩm du lịch, nhất là loại hình du lịch cộng đồng.
Phụ nữ Đăk Pơ Pho bảo tồn nghề dệt thổ cẩm

Phụ nữ Đăk Pơ Pho bảo tồn nghề dệt thổ cẩm

(GLO)- Tiếng dệt vải bần bật, mạnh và dứt khoát xua tan cái im ắng quanh không gian ngôi nhà rông. Thanh âm của các khung dệt tạo nên giai điệu gần gũi và thân thuộc. Đó là một buổi sinh hoạt trong câu lạc bộ dệt thổ cẩm của phụ nữ xã Đăk Pơ Pho, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai.
Khi người Bahnar về thế giới Atâu

Khi người Bahnar về thế giới Atâu

(GLO)- Mây đen vần vũ, cây cối lặng như tờ báo trước một cơn mưa. Vừa đến đầu xã Ya Ma (huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai), tôi đã nghe tiếng cồng chiêng vang xa. Hỏi thăm một người dân trên đường thì biết đó là nhạc chiêng đưa tiễn người chết ở làng Tờ Nùng-Măng.
Bà Siu H'Phưl-Người đưa sắc màu thổ cẩm vươn xa

Bà Siu H'Phưl-Người đưa sắc màu thổ cẩm vươn xa

(GLO)- Gần 60 tuổi, bà Siu H'Phưl (làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai) vẫn miệt mài may các sản phẩm từ chất liệu thổ cẩm để bán ra thị trường. Với cách làm này, bà không chỉ mang lại thu nhập cho gia đình mà còn góp phần gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc.

Hân hoan đón mừng lễ Phật đản

Hân hoan đón mừng lễ Phật đản

(GLO)- Cách đây hơn 2.500 năm, vào ngày rằm tháng tư, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni ra đời tại Ấn Độ. Suốt quá trình tu tập, hoằng pháp và độ sinh, Đức Phật đã để lại cho nhân loại một hệ thống tư tưởng giáo lý vô giá về trí tuệ, lòng từ bi, tinh thần bất bạo động, hòa hợp và phát triển.
Chiếc kang uống rượu của người Bahnar

Chiếc kang uống rượu của người Bahnar

(GLO)- Có nhiều yếu tố liên quan đến việc uống rượu cần của đồng bào Bahnar. Mỗi một yếu tố đều chứa đựng giá trị riêng, trong đó, chiếc kang uống rượu là vật nhằm đảm bảo sự công bằng giữa mọi người khi uống rượu.