Những chiếc thuyền độc mộc trên sông Pô Kô

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Dòng Pô Kô (đoạn chảy qua H.Ia Grai, Gia Lai) với những con thuyền độc mộc vượt nước dữ từng lưu dấu trong tâm thức của người dân bản địa sống gần sông nước.
 
Thuyền độc mộc lần đầu tiên tham gia tranh tài. ẢNH: TRẦN HIẾU
Nếu người anh hùng A Sanh đi vào thơ nhạc qua bài hát Người lái đò trên sông Pô Kô (lời thơ Mai Trang, nhạc Cẩm Phong) vang vọng réo rắt trên làn sóng điện của Đài tiếng nói Việt Nam năm nào thì bao con thuyền độc mộc nơi ấy vẫn lặng lẽ, khép lại một huyền thoại đẹp, hào hùng. Đó cũng là khí chất quả cảm mà cũng đầy minh triết của những con người bản địa núi rừng Trường Sơn.
Ký ức
Nhìn chồng thận trọng tháo chiếc rìu treo trên vách bếp ám khói xuống lau chùi, bà Pêng ngỡ ngày mai ông Pêng (ở làng Nú, xã Ia Khai, H.Ia Grai) lại lên núi đẽo thuyền cho ai đó. Làm thuyền không phải là một nghề, nó cũng như đẽo tượng mồ, làm nhà mả. Chẳng ai trả công bao giờ. Thế nhưng việc làm của ông không phải không liên quan gì tới bà: khi cây gỗ làm thuyền chưa được hạ xuống, bà ở nhà phải kiêng các việc bổ củi, cuốc đất; không được tắm rửa, gội đầu - và nhất là không được làm rượu cúng Yàng (trời)... Chồng được Yàng cho cái tay khéo, làm được việc không ai làm được, không kiêng sẽ làm Yàng giận. Vợ với chồng, Yàng đã cột chung một cái dây, người này ngã thì người kia cũng ngã. Thành lệ rồi!
“Ới Yàng, ới Thần núi, Thần sông hãy về đây phù hộ cho cây gỗ đổ xuống yên lành; cho con thuyền dù sóng to gió lớn vẫn bơi như con cá trên sông; cho chủ nó mạnh chân sáng óc, đi thả lưới lưới mắc nhiều cá, đi rẫy rẫy được nhiều lúa ơ Yàng!”, vừa cầm lưỡi rìu sáng xanh ánh thép, ông Pêng vừa lẩm nhẩm lời khấn Yàng đã nhập tâm. Cứ mỗi con thuyền ông phải cúng hai lần cùng lời khấn ấy: lần thứ nhất là khi chọn được cây gỗ ưng ý và hạ nó xuống, lần thứ hai khi con thuyền đã hoàn thành và “hạ thủy” an toàn. Lễ vật cho mỗi lần cúng đơn giản cũng phải con gà, ghè rượu
 
Già Pêng với con thuyền xưa ngập tràn ký ức
Làm thuyền là một công việc nặng nhọc và đôi khi nguy hiểm. Chỉ với một chiếc rìu, dưới bàn tay khéo léo và cần mẫn của người thợ, chiếc thuyền độc mộc trên sông Pô Kô hình thành như một nét văn hóa không thể lẫn... Giữa sắc trời xanh ngắt của đại ngàn, trong tiếng réo sôi của miên man ghềnh thác, con thuyền vẫn lướt đi nhẹ nhàng như một cánh hoa thả trên sông rộng.

TS Nguyễn Thị Kim Vân, người đang có những nghiên cứu về những giá trị lịch sử, văn hóa bản địa, thuyền độc mộc, cho biết: “Ngày xưa, đây là phương tiện mưu sinh hằng ngày, giao thương chủ yếu của người dân bản địa ở khu vực phía tây Gia Lai. Từ đây, họ đã giao thương với người Lào, người Campuchia. Và chỉ có những con thuyền độc mộc chắc chắn thế này mới vượt qua được dòng Pô Kô hiểm trở. Thuyền có thể chở được 200 kg đấy! Cuộc đua thuyền này không chỉ làm thức dậy tài sản văn hóa đáng quý mà còn thu hút được rất đông du khách...”.


Để có một con thuyền mảnh mai gan góc bất chấp thác ghềnh sóng dữ, người thợ phải có con mắt tinh tường và đôi tay khéo léo bẩm sinh... Gỗ dùng làm thuyền được chọn là sao xanh, có đường kính từ một người ôm trở lên; dài từ 5 - 6 m, không chà ngạnh. Hạ được cây xuống rồi, người ta tiến hành đẽo thuyền ngay tại rừng, vừa đẽo vừa đốt lửa hong. Một con thuyền cỡ trung bình như thế, người thợ phải cần thời gian tối thiểu nửa tháng ở rừng.
Khó nhất trong mọi công việc của người thợ là phải làm sao cho con thuyền khi xuống nước nổi đều, không được phép sửa chữa khi đã hạ thủy. Để được như vậy người thợ làm thuyền ở đây có một cách khá là huyền bí: họ lật úp thuyền xuống, đặt một quả trứng gà theo chiều đứng vào chính giữa lưng thuyền. Nếu quả trứng không đổ thì chiếc thuyền khi xuống nước sẽ không nghiêng lệch...
Bà Pêng cứ ngỡ là chồng được ai nhờ đi làm thuyền thật, hóa ra không phải... Săm soi một hồi, ông Pêng lại treo chiếc rìu lên chỗ cũ. Ông nhớ nghề? Bởi đã thật lâu rồi không thấy ai đến nhờ ông Pêng đẽo thuyền nữa. Lớp thanh niên chưa thấy ai thế mà lớp già thì cứ rụng dần. Cả vùng bây giờ chỉ còn lại ông và người anh trai Rơmah Duyt nữa mà thôi... Gỗ to đẽo thuyền cũng hết rồi. Và còn những ràng buộc pháp lý chuyện bảo vệ rừng nữa. Họ cất rìu, khép lại một huyền thoại!
 
Cuộc tranh tài thu hút hàng ngàn người đến cổ vũ, thưởng lãm
Con thuyền xưa lặng lẽ
Biết làm thuyền từ lúc còn thanh niên, ông Pêng không thể nhớ mình đã làm bao nhiêu con thuyền. Xưa kia các làng dọc sông Pô Kô này ai cũng có thuyền. Con thuyền độc mộc gắn với mỗi bước chân lên rẫy, với mỗi niềm vui, nỗi buồn trên sông. Sáng lên hình ảnh con thuyền là những năm kháng chiến với người lái đò anh hùng A Sanh. Và biết bao người dọc sông Pô Kô này đã hóa thân thành những A Sanh lặng lẽ.
Chính ông Pêng cũng đã góp sức vào công việc này hơn một năm ròng... Bóng đêm vừa sẫm mặt sông, những con thuyền độc mộc từ mọi nẻo đã băng băng cưỡi sóng đón bộ đội. Đêm trắng và những con đò bí ẩn đã tạo cảm xúc cho những Người lái đò trên sông Pô Kô của Mai Trang và Cẩm Phong; Chuyến đò đêm giáp ranh của Hữu Thỉnh. Cùng với thành tích 10 năm tham gia du kích, ông Pêng đã được nhà nước thưởng Huân chương Kháng chiến hạng nhì...
Không còn phải đi làm rẫy lang thang như thời du canh du cư. Rồi thì rừng ngày càng lùi xa, gỗ lớn làm thuyền cũng hiếm dần... Đặc biệt là sự xuất hiện của những chiếc xe máy đã khiến niềm vui sông nước nguội dần. Người ta đua nhau bán thuyền. Mỗi con thuyền còn sử dụng được trên chục năm chỉ có giá 1 - 3 triệu đồng tùy lớn nhỏ. Làng Nú của ông cách đây dăm năm nhiều thuyền là thế nay chỉ còn vỏn vẹn 4 nhà...
Sống lại một huyền thoại
Dịp lễ 30.4 vừa qua, H.Ia Grai tổ chức giải đua thuyền độc mộc trên sông Pô Kô lần thứ I. Ba xã biên giới là Ia O, Ia Khai và Ia Krái đã đưa những con thuyền độc mộc còn lại ra trình diễn, tranh tài. Ông Lưu Văn Biên, Phó giám đốc Trung tâm văn hóa - thông tin và thể thao H.Ia Grai, cho biết: “Hiện toàn huyện có khoảng 50 chiếc thuyền độc mộc, tập trung chủ yếu ở các xã biên giới là Ia Khai và Ia Krái. Chiếc cũ đã đẽo cách đây 50 - 60 năm, mới cũng qua tuổi 20”.
Những con thuyền xưa cũ lặng lẽ, rêu mốc, nhuốm màu thời gian trên những bến thuyền của làng xa đã được đưa đến tham gia cuộc đua. Hàng ngàn du khách địa phương cũng như các tỉnh đã đến bãi bồi làng Dăng để thưởng lãm. Tham gia cuộc đua, anh Rơmah Bem ở xã Ia Khai nói: “Người làng mình rất vui vì lần đầu tiên có cuộc đua thuyền này. Mình tham gia cũng vui thôi, thắng thua không quan trọng. Mình mong hằng năm sẽ có cuộc đua như thế để con cháu biết ông bà ngày trước gian khổ, giỏi giang như thế nào”. Còn ông Lê Ngọc Quý, Phó chủ tịch UBND H.Ia Grai, Trưởng ban tổ chức giải, hào hứng: “Đây là việc làm cụ thể nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống của thuyền độc mộc, gắn liền người anh hùng A Sanh - người lái đò trên dòng Pô Kô năm xưa. Ngoài ra, còn là việc làm thiết thực để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, thu hút du lịch trên địa bàn”.
Trần Hiếu (Thanh Niên)

Có thể bạn quan tâm

Ngày mới bên sông Pô Cô

E-magazine Ngày mới bên sông Pô Cô

(GLO)- Sớm mai ở Ia Krái, dòng Pô Cô uốn lượn như dải lụa bạc giữa mênh mông cây cối. Nước sông lăn tăn, gợn sóng nhỏ vỗ vào bãi cát vàng, len qua vườn rẫy, tạo thành một bản hòa ca của thiên nhiên và con người.

Giữ cây thuốc quý giữa đại ngàn An Toàn

Giữ cây thuốc quý giữa đại ngàn An Toàn

(GLO)- Tự xa xưa người Bahnar ở đại ngàn An Toàn (tỉnh Gia Lai) đã biết sử dụng nhiều loài cây rừng để làm thuốc chữa bệnh. Kinh nghiệm được chắt lọc qua nhiều thế hệ, không chỉ chăm sóc sức khỏe cộng đồng mà còn thể hiện sự am hiểu sâu sắc về tự nhiên, góp phần gìn giữ giá trị y học dân gian.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ cuối: Xây dựng thế trận lòng dân- tường lửa ngăn tà đạo

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ cuối: Xây dựng thế trận lòng dân- tường lửa ngăn tà đạo

(GLO)- Ba đối tượng cốt cán cuối cùng của tà đạo “Hà Mòn” bị bắt giữ tại khu vực núi Jơ Mông (giáp ranh xã Hra và xã Lơ Pang) vào ngày 19-3-2020 đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng, khép lại hành trình đấu tranh kéo dài hơn một thập kỷ.

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

Ở đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), lão ngư Dương Minh Thạnh được nhiều ngư dân gọi là “lão ngư Hoàng Sa” bởi có công “nối biển” Lý Sơn ra quần đảo Hoàng Sa. Ông còn được mệnh danh là “sói biển” Lý Sơn, bởi sức vươn khơi dẻo dai, từng 5 lần thoát chết thần kỳ giữa bão biển.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

(GLO)- Khi tà đạo “Hà Mòn” tan biến, trên những buôn làng ở xã Hra, xã Đak Pơ, niềm tin làm giàu đang được gieo lại từ chính mảnh đất cũ. Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng cùng ý chí vươn lên của người dân, những vùng đất này đang chuyển mình mạnh mẽ. 

Xây thế trận lòng dân từ sâu rễ bền gốc nơi tà đạo Hà Mòn đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo Hà Mòn đi qua - Kỳ 2: Tỉnh ngộ sau chuỗi ngày tối tăm

(GLO)- Phía sau những lời hứa hẹn mơ hồ về một cuộc sống sung túc không cần lao động. Ở một số buôn làng, những mái nhà vốn yên ấm bị xáo trộn. Chỉ khi cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng kiên trì vận động, nhiều người mới dần nhận ra sự thật, tỉnh ngộ và quay về với cuộc sống bình thường.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

(GLO)- Có một thời, ở những ngôi làng Bahnar như Kret Krot (xã Hra), Kuk Kôn, Kuk Đak (xã Đak Pơ), nhịp sống bình yên bỗng chùng xuống. Tà đạo Hà Mòn như một “cơn gió độc” quét qua, để lại phía sau sự im ắng nặng nề, len lỏi vào từng mái nhà, khiến buôn làng trở nên khép kín, u ám.

Thúng chai lên phố

Thúng chai lên phố

Nghề đan thuyền thúng bằng tre (thúng chai) dùng để đi biển đánh bắt hải sản sau hàng trăm năm giờ đang dần mai một. Những ngư dân miền Trung vẫn âm thầm bám nghề bằng tình yêu mưa nắng đời người, và ngày càng nhiều những chiếc thúng chai rời biển về phố làm du lịch.

Bấp bênh xóm chài vùng biên

Bấp bênh xóm chài vùng biên

(GLO)- Xóm chài trên mặt hồ thủy điện Sê San (làng Tăng, xã Ia O) hiện có 17 hộ với 58 nhân khẩu, đến từ các tỉnh ở miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ. Không đất ở, thiếu giấy tờ tùy thân, họ tự dựng nhà bè, bám lấy con nước để mưu sinh.

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

(GLO)- Ẩn giữa rừng sâu xã Krong (tỉnh Gia Lai), những căn lán nhỏ được dựng ngay dưới gốc giáng hương cổ thụ. Đó là nơi lực lượng bảo vệ rừng ăn ngủ, thay nhau canh giữ từng cây hương quý - những “báu vật” của đại ngàn.

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí bầu cử nơi biên giới

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí ngày hội lớn của toàn dân nơi biên giới

(GLO)- Những ngày cận kề cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Ia Mơ (tỉnh Gia Lai) phối hợp với chính quyền, già làng, người uy tín đến từng làng tuyên truyền, vận động bà con sẵn sàng tham gia ngày hội lớn của toàn dân.

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Khi phố xá đã lên đèn và nhiều gia đình yên giấc, trên những tuyến đường thuộc xã Long Hải (TPHCM) vẫn có những ánh đèn xe lặng lẽ di chuyển. Đó là ánh đèn của Đội SOS Long Hải - nhóm thanh niên tình nguyện đã suốt 7 năm qua hỗ trợ người dân gặp sự cố giao thông trong đêm.

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

(GLO)- “Chuyện giặc Pháp xâm lăng ngang ngược, xin ra lịnh cho người có đạo giúp nước lập công, ai phản nghịch sẽ giết cả họ. Kẻ có đạo dù có thịt nát xương tan cũng cố báo đền ơn nước, quyết chẳng hai lòng”.

“Thần y trị điểu”

“Thần y trị điểu” ở An Khê

(GLO)- Hàng chục năm qua, căn nhà của anh Hoàng Huy (SN 1992, ở tổ 1, phường An Khê, tỉnh Gia Lai) luôn ríu rít tiếng chim. Ở đó, anh Huy âm thầm cứu chữa cho hàng trăm chú chào mào mắc bệnh từ khắp nơi gửi về.

null