Lưu giữ những tư liệu lịch sử
Chúng tôi gặp nhà báo Nguyễn Đức Thanh tại nhà riêng ở thôn 5 (xã Biển Hồ, TP. Pleiku). Trong căn nhà nhỏ, ông dành riêng một góc trang trọng để lưu giữ những kỷ niệm của một thời làm báo. Đó là những bức ảnh đã ngả màu theo năm tháng, những bằng khen, giấy khen ghi nhận đóng góp cho sự nghiệp báo chí. Tất cả được ông sắp xếp gọn gàng, cẩn thận như chính cách ông sống và làm nghề.
Nhấp ngụm trà nóng, nhà báo Đức Thanh chậm rãi kể về cái duyên gắn bó với nghề. Ông sinh ra ở xã Đại Hưng (huyện Mỹ Đức, Hà Nội) trong một gia đình lao động nghèo, mẹ làm nông, bố làm thuê cho một hiệu chụp ảnh. Từ nhỏ, ông Thanh được cha dạy cách sử dụng máy ảnh, cách tráng phim thủ công và rửa ảnh trong buồng tối. Những buổi theo cha đi chụp ảnh đã nhen nhóm vào lòng ông Thanh niềm đam mê đặc biệt với chiếc máy ảnh.
18 tuổi, ông Thanh viết đơn tình nguyện nhập ngũ và chính thức lên đường vào ngày 22-2-1968. Sau 3 tháng huấn luyện tại tỉnh Hòa Bình, ông được điều vào Nam chiến đấu và biên chế ở Đại đội 3, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 95 (thuộc Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên). Đơn vị của ông đóng quân tại huyện Mang Yang (tỉnh Gia Lai), làm nhiệm vụ chặn đánh các đợt hành quân của địch trên tuyến đường chiến lược 19.
Trong quá trình tham gia cách mạng, ông Thanh thường xuyên tiếp xúc với người dân địa phương và dần dần học được tiếng Bahnar, Jrai. “Năm 1972, đồng chí Chủ nhiệm Chính trị của Tỉnh đội Gia Lai đến thăm đơn vị, thấy tôi nhanh nhẹn, am hiểu địa bàn và thông thạo tiếng dân tộc nên đã đề xuất điều động về công tác tại Phòng Tuyên huấn, Ban Chính trị, Tỉnh đội Gia Lai để làm công tác tuyên truyền... Tôi hiểu rằng, nhiệm vụ nào cũng cần phải làm bằng tất cả tinh thần trách nhiệm”-ông Thanh kể lại với niềm tự hào.
Nhờ những kiến thức và kỹ năng chụp ảnh được cha truyền dạy, ông Thanh không mất nhiều thời gian để làm quen với công việc mới. Từ cách cầm máy, canh góc chụp đến tráng phim trắng đen, ông đều thực hiện thuần thục. Trong ký ức của ông Thanh, những năm tháng làm báo trong kháng chiến là khoảng thời gian đầy gian khó nhưng cũng rất tự hào. Khi ấy, vật tư làm ảnh như phim, hóa chất, giấy in rất khan hiếm. Mỗi lần cần dùng, ông phải nhờ đồng đội xuống huyện Hoài Nhơn (nay là thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định) để mua mang về đủ dùng từ 5 đến 6 tháng. Một cuộn phim chỉ có 32 tấm nên mỗi lần bấm máy đều phải thật chính xác, không có chỗ cho sự sai sót hay làm lại. “Trong thời gian tham gia kháng chiến, tôi vừa phải lo bảo vệ máy móc, vừa phải nhanh nhạy, linh hoạt để ghi lại những khoảnh khắc quý giá. Tôi không chỉ thực hiện nhiệm vụ đưa tin mà còn có trách nhiệm lưu giữ lịch sử bằng hình ảnh”-ông Thanh chia sẻ.
Ông Thanh thường sử dụng 2 loại phim phổ biến thời đó là Kodak và Fujifilm. “Phim sau khi ngâm hóa chất phải tráng kỹ bằng nước lạnh. Nước càng sạch, ngâm càng lâu thì ảnh càng bền màu. Nếu còn sót hóa chất, ảnh sẽ ngả màu vàng rồi mờ theo thời gian”-ông Thanh chia sẻ về bí quyết giữ gìn hình ảnh.
3 năm làm báo trong kháng chiến, ông Thanh được tháp tùng nhiều đồng chí lãnh đạo tỉnh như: Trần Văn Bình, Ngô Thành… để đưa tin và chụp ảnh các hội nghị quan trọng của tỉnh. Nhiều tấm ảnh trong số đó đang được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh và Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh.
Cùng thời với ông Thanh, ông Lý Vĩnh Hoa (số nhà 05, đường Đinh Tiên Hoàng, TP. Pleiku) cũng là một nhà báo từng tham gia kháng chiến. Nghe tôi hỏi về quãng thời gian làm báo trong kháng chiến chống Mỹ, ông Hoa nhắc nhớ: “Quê tôi ở xã Tam Quan Bắc, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Thuở nhỏ, tôi vừa làm du kích, vừa học chữ và học chụp ảnh ở thị xã Quy Nhơn. Năm 1972, tôi được tuyển vào làm việc tại Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Gia Lai với nhiệm vụ viết tin, chụp ảnh tuyên truyền. Lúc đó, tôi được phát 1 cuốn sổ, 1 cây bút và 2 chiếc máy ảnh. Có máy ảnh lúc ấy là điều khiến nhiều người ngưỡng mộ nhưng đi kèm với đó là trách nhiệm rất lớn. Tôi luôn cố gắng hết mình để kịp thời chuyển tải tin tức và hình ảnh đến với đồng bào, chiến sĩ”.
Những năm tháng làm báo trong kháng chiến là quãng đời không thể nào quên của ông Hoa. Khi ấy, để hoàn thành 1 tin, bài hay hình ảnh, phóng viên phải bỏ ra rất nhiều thời gian, công sức. Sau khi hoàn thành tin, bài, ông Hoa nhờ đơn vị chuyển về tòa soạn để đánh máy và biên tập. Việc chụp ảnh lại càng vất vả hơn, 1 cuộn phim chỉ có 36 tấm nên ông Hoa luôn cân nhắc kỹ lưỡng trước mỗi lần bấm máy, tránh mọi sai sót để tiết kiệm phim.
Không chỉ tháp tùng và chụp ảnh các chuyến công tác của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và tỉnh Gia Lai, ông Hoa còn viết bài về những tấm gương tiêu biểu tham gia cách mạng. Ông Hoa đã viết hàng trăm tin, bài, chụp hàng ngàn bức ảnh; nhiều bức ảnh trở thành tư liệu quý đang được địa phương và bảo tàng lưu giữ. “Mỗi khi nhận được tờ báo in kèm hình ảnh minh họa, các cán bộ, chiến sĩ và người dân lại chuyền tay nhau đọc, ai cũng phấn khởi. Trong những năm tháng chiến tranh gian khổ, báo chí chính là món ăn tinh thần quý giá, tiếp thêm niềm tin, ý chí và động lực cho mọi người”-ông Hoa chia sẻ.
Tự hào nghề báo
Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, những nhà báo tham gia kháng chiến chống Mỹ tiếp tục gắn bó với nghề. Ông Thanh về công tác tại Báo Gia Lai-Kon Tum từ năm 1977. “Làm báo giúp tôi được đi nhiều nơi, gặp gỡ nhiều người. Vì biết tiếng Bahnar, Jrai nên những chuyến công tác về các buôn làng, bà con dân tộc thiểu số luôn dành cho tôi sự yêu mến, tiếp đón chân tình. Đó là niềm hạnh phúc mà nghề báo đã mang lại cho tôi”-ông Thanh bộc bạch.
Dù đã nghỉ hưu, ông Thanh vẫn rất yêu nghề. Ông vẫn dùng máy ảnh để chụp hình, lưu lại hình ảnh của con cháu, hoạt động phát triển sản xuất của bà con dân tộc thiểu số ở xã Biển Hồ. Trong chiếc máy tính của ông Thanh vẫn lưu giữ những hình ảnh mà ông đã chụp từ năm 2000 đến nay.
Tương tự, ông Hoa cũng gắn bó với Báo Gia Lai-Kon Tum từ năm 1976, đến năm 1985 thì luân chuyển về công tác ở Ban Tuyên giáo Huyện ủy Mang Yang. Năm 1988, ông Hoa được luân chuyển về làm công tác nhiếp ảnh tại Sở Văn hóa-Thông tin. Sau đó, ông được điều động về công tác tại Văn phòng UBND tỉnh. Những năm 2004-2011, ông Hoa giữ chức Chánh Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND tỉnh rồi nghỉ hưu theo chế độ. Ông Hoa hiện đang đảm nhiệm chức vụ Trưởng ban Liên lạc kháng chiến tỉnh Gia Lai khóa IV (nhiệm kỳ 2021-2026). Hàng ngày, ông vẫn dành thời gian đọc báo, xem thời sự và viết bài. Với ông, đó không chỉ là thói quen mà còn là cách lan tỏa tình yêu với nghề báo.
Ông Thanh và ông Hoa có điểm chung là từng làm báo trong kháng chiến, sau ngày đất nước thống nhất tiếp tục gắn bó với nghề báo. Con trai của ông Thanh và ông Hoa hiện đang công tác tại Báo Gia Lai, đó là phóng viên Nguyễn Đức Thụy và phóng viên Lý Viễn Khánh.
Phóng viên Nguyễn Đức Thụy bày tỏ: “Tôi rất tự hào khi có bố là nhà báo từng tham gia kháng chiến. Sự hướng dẫn, những lời dạy của bố luôn là hành trang quý giá, giúp tôi có thêm kinh nghiệm, niềm tin để nỗ lực vươn lên, không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cầu công việc”.
Ông Hoa cũng thường dặn dò anh Khánh về tính chủ động, linh hoạt, nhanh nhạy trong công việc: “Trong thời đại công nghệ thông tin ngày càng phát triển, báo chí phải luôn được đổi mới, bắt kịp xu hướng để tạo ra những bài viết, thước phim, hình ảnh chất lượng, được bạn đọc đón nhận. Làm báo thời bình tuy khác với thời chiến, song điểm chung là tinh thần trách nhiệm và sự nỗ lực không ngừng trong công việc, để luôn xứng đáng với 6 chữ: “mắt sáng, lòng trong, bút sắc”.
