Ông Lý Văn Tính sinh ra và lớn lên tại xã Phi Hải, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng. Năm 8 tuổi, ông đã bắt đầu học thổi khèn. Năm 20 tuổi, do không có điều kiện mua khèn, ông tự học cách chế tác và làm ra cây khèn đầu tiên.
Năm 1982, ông Tính cùng vợ và 4 người con di cư vào xã Ya Hội lập nghiệp. Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn nhưng ông vẫn tranh thủ những lúc rảnh rỗi để luyện thổi khèn. Nhờ vậy, tiếng khèn của ông ngày một điêu luyện. “Mỗi bài khèn là một câu chuyện, là tiếng lòng, tình cảm được gửi gắm qua âm thanh. Càng học, tôi càng thấm thía được chiều sâu văn hóa và lòng tự hào dân tộc ẩn chứa trong từng giai điệu”-ông Tính chia sẻ.
Không chỉ giỏi thổi khèn, ông Tính còn chế tác và sửa chữa thành thạo loại nhạc cụ này. “Để làm được cây khèn Mông không khó nhưng để khèn có âm thanh hay, đạt chuẩn thì ngoài việc tỉ mỉ khi chế tác, bản thân người chế tác phải đặt cả tâm hồn mình vào các công đoạn làm khèn”-ông Tính cho hay.
Cùng với thổi khèn, múa khèn cũng là nghệ thuật đòi hỏi sự mềm dẻo, sức bền và kỹ thuật điêu luyện. Để thuần thục các động tác múa khèn như: đi tiến, đi lùi, quay tại chỗ, lăn nghiêng, vờn khèn… mọi người phải tập luyện nghiêm túc từ khi còn nhỏ. Với tâm huyết gìn giữ, trao truyền văn hóa của dân tộc, ông Tính đã tích cực truyền dạy thổi khèn, chế tác và múa khèn cho thế hệ trẻ.
Năm 2023, xã Ya Hội mở lớp dạy khèn dành cho 30 học viên, chủ yếu là thanh niên. Ông Tính là người trực tiếp đứng lớp, truyền giảng cả về kỹ thuật thổi khèn, chế tác lẫn biểu diễn múa khèn.
“Giờ đây, tôi đã lớn tuổi, mắt cũng có phần kém. Thế nhưng, tôi vẫn muốn trao truyền kiến thức, kinh nghiệm cho lớp trẻ để tiếng khèn Mông không bị mai một. Chỉ mong thế hệ sau hiểu được giá trị, giữ gìn và phát huy nét đẹp văn hóa của dân tộc”-ông Tính trải lòng.
Theo học từ năm 2023, anh Lý Thiên Toàn (SN 2006) được ông Tính chỉ dẫn cách lấy hơi, giữ nhịp, cách đặt ngón tay và cảm thụ giai điệu sao cho đúng với tinh thần của từng bài khèn. Nhờ sự tận tâm chỉ dạy của ông Tính mà anh Toàn tiến bộ rất nhanh.
“Ông Tính truyền dạy rất tỉ mỉ và tận tâm. Nhờ ông, chúng tôi không chỉ học được kỹ thuật mà còn hiểu được ý nghĩa sâu xa của tiếng khèn trong đời sống người Mông”-anh Toàn bộc bạch.
Bên cạnh truyền dạy, ông Tính còn tham gia biểu diễn tại các lễ hội, sự kiện văn hóa ở địa phương. Hiện tại, chính quyền địa phương đang hoàn tất hồ sơ đề nghị công nhận nghệ nhân chế tác khèn Mông cho ông Lý Văn Tính.
Bên cạnh đó, ông còn vinh dự được Hội Cựu chiến binh tỉnh trao 8 chữ vàng danh dự “Trọn nghĩa nước non, thắm tình đồng đội”; Hội Người cao tuổi tỉnh vinh danh 18 chữ vàng “Tuổi cao chí càng cao, nêu gương sáng vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Năm 2022, ông được Chủ tịch UBND huyện Đak Pơ tặng giấy khen với thành tích xuất sắc trong công tác xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc giai đoạn 2016-2021.
Trao đổi với P.V, ông Lý Văn Thắng-Công chức Văn hóa-Xã hội xã Ya Hội-cho biết: Làng Mông có 56 người biết thổi khèn, nhưng chỉ mình ông Lý Văn Tính có đủ kỹ năng chế tác và sửa khèn. Ông là người duy nhất giữ được đầy đủ kỹ năng và truyền dạy lại cho thế hệ sau. Để phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, chính quyền địa phương thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng. Đồng thời, phối hợp với nghệ nhân mở lớp dạy múa, thổi khèn cho thế hệ trẻ, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.
