Người cộng sản ở tận cùng Tây Bắc: Sinh viên đầu tiên lên đất Mường Tè

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Tháng 4.2011, ngay sau khi xảy ra 'sự kiện Mường Nhé', chúng tôi ngược lên Leng Su Sìn, A Pa Chải và thường nghe người già nhắc đến 'sinh viên người Kinh đầu tiên lên ở với dân'.

Cầu treo vào A Pa Chải, Sín Thầu năm 1983 ẢNH: QUANG ĐỆ
Cầu treo vào A Pa Chải, Sín Thầu năm 1983 ẢNH: QUANG ĐỆ

Gần 10 năm sau, tôi mới tìm được ông hiện đang sống ở TP.Hải Dương. Ông là Vũ La, nguyên Chính trị viên Đồn biên phòng A Pa Chải.

Binh nhì đại học
Tháng 1.1972, khi vừa tròn 24 tuổi, đang học năm thứ 5 Khoa tiếng Trung - Trường đại học Sư phạm ngoại ngữ Hà Nội, ông Vũ La (quê Kim Bảng, Hà Nam) được đặc cách tốt nghiệp sớm để nhập ngũ vào công an nhân dân vũ trang (CANDVT; nay là bộ đội biên phòng). Đầu tháng 5.1972, ông Vũ La lên TX.Mường Lay nhận công tác ở CANDVT Lai Châu và được dẫn đi bộ gần 1 tuần lên Đồn biên phòng Leng Su Sìn, Mường Tè (nay là H.Mường Nhé, Điện Biên).
“Cấp trên nói đi thực tế một thời gian, nên ngoài quân tư trang, súng đạn, tôi mang nhiều sách vở, từ điển. Tới đồn, lính cũ nhìn như người ngoài hành tinh”, ông Vũ La nhớ lại.
Đồn biên phòng Leng Su Sìn thành lập tháng 2.1958 với tên gọi “đồn 5”, đóng ở bản Leng Su Sìn (xã Chung Chải, châu Mường Tè). Ngày 3.3.1959, Thủ tướng Phạm Văn Đồng yêu cầu: “Thống nhất các đơn vị đang làm công tác bảo vệ biên giới thành lực lượng chuyên trách công tác biên phòng, lấy tên là CANDVT”. Đồn 5 Bộ đội biên phòng được đổi tên thành đồn 5 thuộc CANDVT khu Tây Bắc, làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới ở khu vực tuyến biên giới Việt - Trung và Việt - Lào, từ ngã ba biên giới đến Nậm Là (Mường Nhé) và quản lý 2 xã: Sín Thầu và Chung Chải.

Đại úy Vũ La kể lại thời kỳ công tác tại Mường Tè ẢNH: MAI THANH HẢI
Đại úy Vũ La kể lại thời kỳ công tác tại Mường Tè ẢNH: MAI THANH HẢI
Thời điểm “binh nhì sinh viên” Vũ La lên Mường Tè nhận công tác, Đồn biên phòng Leng Su Sìn đã tồn tại 14 năm và trạm kiểm soát A Pa Chải trực thuộc đồn nhưng nằm ở ngã ba biên giới xa xôi, heo hút nhất nước, cũng hơn 10 năm tuổi. Là người đầu tiên học đại học, lại là đại học tiếng Trung nên đồn trưởng Hoàng Quốc Lộ ưu tiên cho Vũ La ở đồn... “vỗ béo” 2 tháng, xong mới đưa lên trạm làm phiên dịch kiêm nhân viên kiểm soát hành chính, dặn “có việc gì, phải nói chuyện với Trung Quốc”.
Liên lạc giữa đồn và trạm bằng chạy bộ và đi ngựa. Ăn uống thì tự cung tự cấp. Gạo tẻ không có, toàn phải ăn ngô sắn, nếp nương. Thức ăn là muối ớt, thi thoảng đồn mổ lợn, sấy thịt khô làm thức ăn lâu dài... Thế nhưng, những khó khăn ấy không sá gì so nguy hiểm thú dữ. Suốt mấy năm ở trạm kiểm soát A Pa Chải, bộ đội phải luôn đào hào, cắm chông quanh nhà để ngăn hổ vào tấn công.
“Vừa trông chừng hổ trong rừng vừa cảnh giác với hổ bên kia biên giới”, ông Vũ La nói và trầm ngâm: “Năm 1976, phía Trung Quốc tăng cường quân số cho các đơn vị biên phòng của họ gấp đôi năm 1975. Họ tăng cường các hoạt động lấn chiếm, tranh chấp biên giới. Ở Lai Châu, từ cuối 1975 đến cuối 1976, họ vi phạm 148 vụ với 1.229 lượt người, tăng 5 lần về số vụ và 4 lần về số người so với cùng thời gian năm trước. Từ tháng 11.1978, quan hệ Việt Nam - Trung Quốc đã từ biên giới mở, thăm dò và căng thẳng qua đóng kín cắt đứt. Nhân dân hai bên biên giới không qua lại thăm nhau”...
Chiến đấu giữ đất
Giữa năm 1978, Đồn CANDVT A Pa Chải (phiên hiệu 247) được thành lập trên cơ sở trạm A Pa Chải. Nói là đồn, nhưng cơ sở vật chất vẫn còn rất tạm bợ, mọi công việc - họp hành vẫn tổ chức ở dưới Leng Su Sìn. Ngay cả thượng úy Tô Minh Điến, từ Đồn phó quân sự Leng Su Sìn được bổ nhiệm Đồn trưởng A Pa Chải, cũng vẫn đang đi học văn hóa dưới xuôi. Sáng 17.2.1979, quân Trung Quốc tấn công trên toàn tuyến biên giới phía bắc, nhưng chưa động đến khu vực Mường Tè. Hôm ấy, cả đại úy - chính trị viên Trần Thanh Phương và thiếu úy - chính trị viên phó Vũ La được gọi về đồn Leng Su Sìn họp với cán bộ dưới tỉnh lên.
Chiều 18.2.1979, bộ đội đồn chạm trán với thám báo Trung Quốc và 2 người bị thương, phải đưa về Leng Su Sìn cấp cứu. Lúc ấy, đại úy Trần Thanh Phương và thiếu úy Vũ La mới được lên A Pa Chải chỉ huy bộ đội chuẩn bị chiến đấu. 8 giờ sáng 20.2.1979, lính Trung Quốc ồ ạt tấn công 3 chốt của đồn A Pa Chải.
Sau vài giờ chiến đấu, bộ đội trên chốt 3 (đỉnh núi sau đồn A Pa Chải) hy sinh. Chính trị viên Trần Thanh Phương (chỉ huy chốt 1) bị dập cánh tay, rút về Leng Su Sìn, nên chỉ còn thiếu úy Vũ La chỉ huy số anh em còn lại đánh địch, sau đó đưa thương binh về bản Tả Kho Khừ. Trên chốt 2 giáp đường biên, thượng sĩ Trần Hữu Thiêm chỉ huy 14 chiến sĩ kiên cường đánh địch đến sáng 21.2.1979, khi hết đạn mới rút.

Bộ đội biên phòng A Pa Chải luyện tập phương án đánh địch, năm 1983 ẢNH: QUANG ĐỆ
Bộ đội biên phòng A Pa Chải luyện tập phương án đánh địch, năm 1983 ẢNH: QUANG ĐỆ
“Mũi 2 của chúng chiếm được đồn, cướp khẩu đại liên của ta và ngông nghênh kéo về phía Trung Quốc. Bộ đội ta lừa địch, bắn xối xả về phía mũi 1 đang bao vây chốt anh Thiêm, khiến chúng tưởng lực lượng ta tiếp viện, bắn nhau mù trời, khiến số lính chết, bị thương lên đến cả trăm”, ông La kể và nhớ: Chiều 21.2.1979, ông cùng Trưởng công an xã Pờ Xì Tài đưa bộ đội, dân quân lên chiếm lại trận địa, nhưng bị pháo bắn chặn dữ dội; sáng 22.2.1979, lệnh trên yêu cầu “giữ Tả Kho Khừ bằng mọi cách”; ngày 23.2.1979, phía Trung Quốc rút về bên kia biên giới; ngày 24.2.1979, bộ đội lên chiếm lại các vị trí và tìm kiếm thi hài chiến sĩ ta hy sinh...
Trong trận chiến đấu ngày 20.2.1979, đã có 13 cán bộ, chiến sĩ của Đồn A Pa Chải hy sinh. Lớn tuổi nhất là thượng sĩ Vàng Lò Xá (đội phó cơ sở, quê ở xã Pa Vệ Sủ, Mường Tè, Lai Châu) hy sinh lúc 27 tuổi, kế đến là hạ sĩ Phạm Văn Bay, 22 tuổi. Số còn lại toàn 18 - 19 tuổi, chủ yếu quê tỉnh Phú Thọ. Ngày 20.2.1979, dân quân Sào Chế Lòng (32 tuổi) và anh Pờ Quang Tự (18 tuổi, học sinh Trường trung học y tế Lai Châu) cũng hy sinh khi cùng bộ đội biên phòng đánh trả quân Trung Quốc xâm lược.
Xa xôi mấy cũng là tổ quốc
Cuối tháng 8.1979, chính trị viên đồn A Pa Chải Vũ La được phong hàm trung úy. Tháng 4.1980, sau 8 năm bám trụ A Pa Chải - Mường Tè, ông Vũ La được điều về tỉnh Lai Châu. Cuối tháng 4.1986, đại úy Vũ La được chuyển công tác về Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hải Dương làm trợ lý. Đầu tháng 5.1987, ông nhận quyết định nghỉ hưởng trợ cấp bệnh binh hạng 2 do mất sức lao động tỷ lệ 71%.
15 năm quân ngũ thì 14 năm ông Vũ La bám trụ với vùng biên viễn Lai Châu. Cứ tưởng trình độ cử nhân tiếng Trung cũng bị bỏ quên, nhưng không! Về nghỉ ở tuổi 40 ở Hải Dương, ông làm mọi nghề để nuôi bố mẹ già, vợ và 3 con nhỏ. Nhiều người khuyên đến các lễ hội, đình chùa viết sớ. Ông lắc đầu: “Chữ tôi học là để phục vụ Tổ quốc, không để bán”. Mãi thời gian gần đây, khi rộ lên việc xuất khẩu lao động và nhiều doanh nghiệp Trung Quốc sang đầu tư, cuộc sống của ông mới tạm ổn định trong vai trò thầy giáo dạy tiếng Trung ở mấy trung tâm ngoại ngữ.
Tháng 3.2019, nhân kỷ niệm 60 năm ngày truyền thống Bộ đội biên phòng, cựu đại úy - chính trị viên Vũ La lên thăm lại vùng đất A Pa Chải và tặng đồn biên phòng nơi đây chữ “Nhẫn” do chính tay mình viết. Ông bảo: “Nhẫn đây không phải là nhẫn nhịn mà là kiên nhẫn bảo vệ từng nắm đất bờ cõi. Xưa gian khổ mà chúng tôi vẫn gắng mọi cách, kiên trì bảo vệ biên giới, bảo vệ nhân dân. Chẳng lý gì, thế hệ trẻ bây giờ không làm được. Dẫu xa xôi cách trở nghìn trùng thì đó cũng là Tổ quốc mình”.
(còn tiếp)
Theo Mai Thanh Hải-Nguyễn Độc Lập (TNO)

Có thể bạn quan tâm

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

(GLO)- Khi tà đạo “Hà Mòn” tan biến, trên những buôn làng ở xã Hra, xã Đak Pơ, niềm tin làm giàu đang được gieo lại từ chính mảnh đất cũ. Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng cùng ý chí vươn lên của người dân, những vùng đất này đang chuyển mình mạnh mẽ. 

Xây thế trận lòng dân từ sâu rễ bền gốc nơi tà đạo Hà Mòn đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo Hà Mòn đi qua - Kỳ 2: Tỉnh ngộ sau chuỗi ngày tối tăm

(GLO)- Phía sau những lời hứa hẹn mơ hồ về một cuộc sống sung túc không cần lao động. Ở một số buôn làng, những mái nhà vốn yên ấm bị xáo trộn. Chỉ khi cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng kiên trì vận động, nhiều người mới dần nhận ra sự thật, tỉnh ngộ và quay về với cuộc sống bình thường.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

(GLO)- Có một thời, ở những ngôi làng Bahnar như Kret Krot (xã Hra), Kuk Kôn, Kuk Đak (xã Đak Pơ), nhịp sống bình yên bỗng chùng xuống. Tà đạo Hà Mòn như một “cơn gió độc” quét qua, để lại phía sau sự im ắng nặng nề, len lỏi vào từng mái nhà, khiến buôn làng trở nên khép kín, u ám.

Thúng chai lên phố

Thúng chai lên phố

Nghề đan thuyền thúng bằng tre (thúng chai) dùng để đi biển đánh bắt hải sản sau hàng trăm năm giờ đang dần mai một. Những ngư dân miền Trung vẫn âm thầm bám nghề bằng tình yêu mưa nắng đời người, và ngày càng nhiều những chiếc thúng chai rời biển về phố làm du lịch.

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

(GLO)- Trên vùng biên Ia O (tỉnh Gia Lai), dòng Pô Cô vừa là ranh giới tự nhiên, vừa là nhịp cầu kết nối lương duyên. Từ những lần qua lại thăm thân, dự lễ hội, nhiều mối tình nảy nở, hình thành nên những mái ấm xuyên biên giới bình dị, bền bỉ, góp phần dệt nên diện mạo riêng nơi phên giậu Tổ quốc.

Làng bồng bềnh trên dòng Pô Kô

Làng bồng bềnh trên dòng Pô Kô

Giữa miền biên viễn phía tây Gia Lai, trên dòng Pô Kô hùng vĩ, hàng chục gia đình từ Tây Nam bộ tìm đến lập nghiệp, dựng nên những căn nhà nổi chông chênh giữa sóng nước. Cuộc mưu sinh lặng lẽ thể hiện nghị lực của con người, ý chí bám trụ và khát vọng sống chan hòa cùng sông nước.

Bấp bênh xóm chài vùng biên

Bấp bênh xóm chài vùng biên

(GLO)- Xóm chài trên mặt hồ thủy điện Sê San (làng Tăng, xã Ia O) hiện có 17 hộ với 58 nhân khẩu, đến từ các tỉnh ở miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ. Không đất ở, thiếu giấy tờ tùy thân, họ tự dựng nhà bè, bám lấy con nước để mưu sinh.

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

(GLO)- Ẩn giữa rừng sâu xã Krong (tỉnh Gia Lai), những căn lán nhỏ được dựng ngay dưới gốc giáng hương cổ thụ. Đó là nơi lực lượng bảo vệ rừng ăn ngủ, thay nhau canh giữ từng cây hương quý - những “báu vật” của đại ngàn.

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí bầu cử nơi biên giới

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí ngày hội lớn của toàn dân nơi biên giới

(GLO)- Những ngày cận kề cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Ia Mơ (tỉnh Gia Lai) phối hợp với chính quyền, già làng, người uy tín đến từng làng tuyên truyền, vận động bà con sẵn sàng tham gia ngày hội lớn của toàn dân.

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Khi phố xá đã lên đèn và nhiều gia đình yên giấc, trên những tuyến đường thuộc xã Long Hải (TPHCM) vẫn có những ánh đèn xe lặng lẽ di chuyển. Đó là ánh đèn của Đội SOS Long Hải - nhóm thanh niên tình nguyện đã suốt 7 năm qua hỗ trợ người dân gặp sự cố giao thông trong đêm.

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Giữa vùng lõi của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nơi núi đá vôi dựng đứng như những bức tường thành và rừng già nối tiếp đến tận biên Việt - Lào, có một lễ hội mà mỗi nhịp trống vang lên dường như làm nghiêng ngả cả đại ngàn: Lễ hội Đập trống của người Ma Coong.

'Rừng thiêng' giữa đại ngàn

'Rừng thiêng' giữa đại ngàn

Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, nơi mây trắng quấn quýt những đỉnh núi của vùng cao Đà Nẵng, có một cánh rừng không chỉ xanh bởi lá, mà còn xanh bởi ký ức. Người dân gọi đó là 'rừng bác Năm Công'.

Cán bộ trại giam động viên, chia sẻ với phạm nhân.

Tình người sau cánh cổng trại giam

(GLO)- Từ những câu chuyện rất thật của người trong cuộc, có thể thấy tính nhân văn trong công tác giáo dục, cải tạo phạm nhân tại Trại tạm giam số 1, Công an tỉnh Gia Lai. Đó là nơi cán bộ, chiến sĩ đang kiên trì cảm hóa những người lầm lỗi bằng trách nhiệm và lòng nhân ái.

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

(GLO)- “Chuyện giặc Pháp xâm lăng ngang ngược, xin ra lịnh cho người có đạo giúp nước lập công, ai phản nghịch sẽ giết cả họ. Kẻ có đạo dù có thịt nát xương tan cũng cố báo đền ơn nước, quyết chẳng hai lòng”.

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

(GLO)- Về thăm những khu tái định cư vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Gia Lai, chúng tôi cảm nhận được mùa xuân ấm áp đang về cùng với sắc hoa tươi thắm, khung cảnh sản xuất, sinh hoạt nhộn nhịp đang định hình trên vùng đất mới.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng

(GLO)- Một ngôi làng Bahnar không người ở, bị "bỏ quên" giữa núi rừng Tây Nguyên nhưng vẫn hấp dẫn nhiều du khách ghé thăm nhờ vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và kiến trúc nhà truyền thống. Đó là làng Kon Sơ Lăl cũ (xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai).

null