Bố trồng quanh vườn nhà một hàng xoan. Không biết có phải vì đã gắn bó cả tuổi thơ với nó nên tôi mới yêu hoa xoan hay tại bài thơ mà ngày còn tiểu học tôi đã thuộc làu làu: “Em yêu nhà em/Hàng xoan trước ngõ/Hoa xao xuyến nở/Như mây từng chùm”. Hoa xoan tím nhẹ, nhỏ xíu, rụng vụn cả trời chiều khiến những lần chải tóc của mẹ thêm lâu và tư lự hơn.
Trong những chiều hoa rụng, mẹ nói với bố là mẹ nhớ quê, nhớ cây xoan già bên cạnh cầu ao. Mẹ kể, sau ngày mẹ lấy chồng, ông ngoại đã xẻ hết cây xoan quanh nhà để ngâm dưới ao. Ông bảo phải ngâm trước mới kịp để sau này có gỗ cho bố mẹ làm nhà. Ngôi nhà bằng gỗ xoan ấy chắc sẽ có mùi thơm thoảng qua như mùi hoa lúc chiều tà này. Rồi mẹ mang theo nỗi nhớ về một ngôi nhà bằng gỗ xoan vào Tây Nguyên sinh sống. Ngôi nhà bằng số gỗ xoan của ông nhường cho các cậu, các dì ở quê. Bố biết vậy nên mặc dù đã có gỗ để làm nhà nhưng vẫn trồng một hàng xoan cho mẹ nguôi ngoai nỗi nhớ trong lòng.
Tôi yêu cây xoan từ ấy, mặc cho các chú hàng xóm bảo bố chưa già đã lẩm cẩm. Các chú nói, Tây Nguyên thời ấy thiếu gì gỗ xịn, gỗ chắc mà phải trồng xoan để lấy gỗ. Họ khuyên bố trồng mít, trồng bơ để vừa có gỗ, có bóng mát mà vẫn có quả cho các con ăn. Bỏ ngoài tai những lời ấy, bố vẫn trồng xoan. Để rồi chẳng mấy chốc mà hàng xoan đã lớn, tán lá xanh mát. Những buổi sớm sương chưa tan hay những đêm thinh lặng vào dịp hoa nở, bố thường kê bàn ra sân, đặt lên đó chiếc đài bán dẫn để mẹ nghe chèo và chìm đắm trong hương hoa. Khi ấy, chúng tôi cũng chẳng dám chạy nhảy cười đùa nhiều mà theo đám bạn hàng xóm đi chơi.
Hình ảnh những mùa hoa ấy đã theo sâu vào trong ký ức của tôi, rồi lắng lại như một lớp phù sa mịn màng về tình yêu của bố dành cho mẹ và tình yêu của mẹ dành cho quê nhà. Để đến khi hoa tàn, xác hoa tao tác như mưa nhẹ ào qua, rắc từng lớp, từng lớp hoa mỏng xuống mặt sân lại khiến tôi buồn. Nỗi buồn tan vào từng xác hoa đang rụng tơi tả. Thế nhưng, nỗi buồn của một đứa trẻ trước cơn mưa hoa có lẽ chẳng giống với nỗi buồn sầu não của người lớn. Nó trôi qua rất nhanh và tôi lại nhảy chân sáo ra chái bếp, tìm chiếc chổi được bà bó lại từ những cành cây khô để quét sân. Những nhát chổi khẽ khàng vì sợ hoa lẫn với đất. Bàn tay bé xíu của tôi khi đó khum khum lại được một vốc hoa li ti. Tôi dồn hoa cẩn thận vào gốc rồi bước chân nhảy nhót chạy ra vườn tìm thêm vài đóa hoa râm bụt. Tiện thể, tôi gọi với qua hàng rào để rủ bạn sang nhà cùng chơi đồ hàng.
Trò chơi những ngày thiếu thời chỉ có lá, có hoa mà đám trẻ chúng tôi bày biện ra cả một mâm cỗ. Lá chuối to xanh mướt trải xuống trước làm mâm, lá mít vàng làm đĩa. Lá nhỏ hơn thì khoanh lại, lấy chân nhang ghim cố định làm chén, làm muôi. Hoa râm bụt được bứt rời từng cánh để làm đĩa nhỏ. Và những cánh hoa xoan tím nhạt còn vương chút hương thơm xao xác mới gom vội nơi gốc cây sẽ được mang ra mà bày biện. Các món đồ hàng nào là cơm, xôi, chè, cháo... cứ trộn lẫn vào nhau, cho vào bát, vào đĩa rồi giả vờ ăn mà như thật.
Hết mùa hoa thì đến mùa quả. Những chùm quả xoan nhỏ xinh như hạt nút áo tròn ngộ nghĩnh lại được đám con gái chúng tôi đem ra bày biện làm mâm cỗ. Còn tụi con trai thì lại thích bứt từng quả trút ra cái túi vải đeo bên mình làm đạn để bắn chơi. Đạn làm bằng hạt xoan không đau nhưng vẫn có thể khiến “bầm da tím thịt”. Vậy nên người lớn khi ấy cấm tiệt trò chơi này.
Rồi khu vườn tuổi thơ cũng mất đi khi chúng tôi chuyển nhà. Mẹ ngơ ngẩn tiếc những gốc xoan vì chỉ vài năm nữa là có thể xẻ lấy gỗ. Thời gian cứ lặng lẽ trôi, những thương nhớ dành cho màu hoa cũ vẫn khắc sâu trong tâm khảm. Để rồi, ngày lạc bước, khi chợt thấy một gốc xoan trơ lá chỉ còn từng chùm hoa nhạt trổ vào trời chiều, tôi lại nhớ đến những tháng ngày thơ ấu vấn vít bên vườn xoan.
