Trong lịch sử ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam, có lẽ chưa bao giờ tinh thần “thần tốc” lại được thể hiện sống động như câu chuyện xung quanh Nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC) và điều kiện kinh doanh thuộc quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Chiều 29-4, dự thảo Nghị quyết còn được Bộ Tư pháp đưa ra lấy ý kiến. Chỉ sau vài tiếng đồng hồ tổng hợp, tiếp thu và chỉnh sửa, Nghị định đã được hoàn thiện kỹ thuật và trình Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký ban hành ngay trong khuya cùng ngày - thời điểm ngay trước thềm kỳ nghỉ lễ dài ngày.
Ánh đèn công sở không tắt tại thời điểm ấy không chỉ đơn thuần là để kịp tiến độ cho một văn bản. Nó mang thông điệp mạnh mẽ về một Chính phủ hành động: Một giờ thủ tục được cắt giảm là một giờ cơ hội của doanh nghiệp được mở ra; một đêm làm việc của cán bộ có thể đổi lại sự thông thoáng cho rất nhiều dự án đang chờ đợi. Đó là minh chứng cho việc xóa bỏ tư duy “giờ hành chính” để thay bằng tư duy “phục vụ nhân dân”.
Sự kiện này nằm trong khuôn khổ “Chiến dịch 15 ngày đêm thần tốc” nhằm thực hiện Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”.
Tại buổi họp báo cũng trong chiều 4-5, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh đã công bố những con số ấn tượng từ chiến dịch đặc biệt chưa có tiền lệ này: 1.732 điều kiện kinh doanh bị xóa bỏ; 680 TTHC bị “khai tử” và đơn giản hóa thêm 521 thủ tục khác.
Đặc biệt, việc cắt giảm tới 52,9% thời gian giải quyết thủ tục (tương đương hơn 18.000 ngày) và tiết kiệm cho xã hội hơn 23.000 tỷ đồng mỗi năm là những con số “biết nói”. Kết quả ấy cho thấy sức mạnh của việc rà soát, đơn giản và cắt giảm thực chất. Khi chúng ta kiên quyết loại bỏ những quy định “thừa”, cái thu lại được không chỉ là tiền bạc, thời gian, mà là sự giải phóng sức sản xuất đang bị kìm nén.
Tuy nhiên, dù kết quả đạt được rất ấn tượng, nhưng tại sao Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng vẫn phải đặc biệt lưu ý về các lĩnh vực như đánh giá tác động môi trường, cấp phép xây dựng hay phòng cháy chữa cháy?
Thực tế cho thấy, đây vẫn là những “pháo đài” thủ tục kiên cố nhất. Tình trạng “giấy phép con” núp bóng dưới các quy chuẩn kỹ thuật phức tạp thường biến các quy định mang tính bảo vệ thành rào cản ngăn trở dòng vốn đầu tư lẫn làm chậm tiến độ giải ngân. Thủ tướng đã thẳng thắn chỉ ra nguy cơ “cắt thủ tục này lại mọc thủ tục khác”, hoặc “cấp trên cắt giảm nhưng cấp dưới lại tự đặt ra quy định riêng”.
Để trị tận gốc căn bệnh này, Chính phủ khóa XVI đã xác lập một kỷ cương mới: Siết chặt trách nhiệm người đứng đầu, coi kết quả ban hành văn bản quy định chi tiết là tiêu chí đánh giá hoàn thành nhiệm vụ. Sẽ không còn chuyện luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư.
Thủ tướng chỉ đạo rõ ràng: Văn phòng Chính phủ và Bộ Tư pháp cương quyết không xử lý nếu hồ sơ trình luật không có dự thảo hướng dẫn đi kèm. Đây là một bước đi đột phá để chấm dứt tình trạng “nợ đọng thể chế” - vốn là một loại rào cản vô hình nhưng vô cùng nguy hiểm.
Một điểm nhấn quan trọng khác là sự phân cấp triệt để. Hiện nay, cấp Trung ương sẽ chỉ trực tiếp thực hiện khoảng 32,1% thủ tục, phần còn lại được giao trọn gói cho địa phương. Điều này giúp rút ngắn khoảng cách giữa cơ quan quản lý và đối tượng thụ hưởng.
Tuy nhiên, Thủ tướng cũng yêu cầu rất rõ về việc Bộ Tư pháp phải “gác cửa” và các bộ phải giám sát chặt chẽ sau phân cấp. Cần một cơ chế hậu kiểm đủ mạnh để đảm bảo các thủ tục đã được “khai tử” ở Trung ương sẽ không “hồi sinh” dưới một cái tên khác ở địa phương. Cải cách phải đồng bộ từ “đầu não” đến “bàn tay”, nếu không, mọi nỗ lực sẽ chỉ nằm trên mặt giấy.
Nhìn vào lộ trình xây dựng và ban hành hơn 150 văn bản quy phạm pháp luật từ nay đến tháng 7-2026, có thể thấy khối lượng công việc là khổng lồ. Việc nghiên cứu hợp nhất các luật lớn như Ngân sách nhà nước và Đầu tư công, hay sửa đổi Luật Đất đai, Luật Đấu thầu... cho thấy một tư duy quản trị tích hợp, hiện đại.
Cải cách TTHC không phải là một phong trào, mà là một cuộc cách mạng về tư duy. Mục tiêu cao nhất không chỉ là cắt giảm bao nhiêu giấy tờ, mà là thay đổi bản chất mối quan hệ giữa Nhà nước và người dân: Từ quản lý sang phục vụ, từ kiểm soát sang kiến tạo.
Khi TTHC thật sự là đòn bẩy, niềm tin của doanh nghiệp sẽ được khơi thông. Câu chuyện về bản nghị định được ký lúc nửa đêm 29-4 chính là ngọn lửa mồi cho niềm tin đó. Nó cho thấy khi tinh thần phụng sự được đặt lên trên hết, mọi rào cản về thời gian hay quy trình đều có thể được vượt qua.
Chúng ta đang đứng trước vận hội mới để đất nước chuyển mình sang một giai đoạn phát triển mới. Để nhịp bước của dân tộc không bị chậm lại, bộ máy công quyền phải thực sự là động cơ thúc đẩy, chứ không phải là lực phanh kìm hãm. Sự quyết liệt của Thủ tướng và tập thể Chính phủ ngay từ đầu nhiệm kỳ XVI đã tạo ra một luồng sinh khí mới.
Tuy nhiên, cuộc chiến chống lại sự trì trệ của TTHC vẫn còn gian nan, cần sự giám sát không ngừng của cộng đồng doanh nghiệp và sự công tâm của những người thực thi công vụ.
Đã đến lúc, sự hài lòng của người dân phải trở thành thước đo duy nhất cho hiệu lực của một nền hành chính hiện đại. Với tinh thần “thần tốc”, chúng ta hoàn toàn có quyền tin vào một kỷ nguyên mà ở đó, TTHC sẽ thực sự là bệ phóng cho những khát vọng phát triển của đất nước.
