Trong thế giới của học sinh cấp 2 hiện nay, định nghĩa về một chiếc xe đạp điện đẹp - tốt không còn dừng lại ở sự tiện lợi. Thay vào đó là trào lưu “độ kiểng”, “đọ nội công”.
Chỉ cần vài triệu đồng và vài giờ đồng hồ tại các “lò” sửa xe, một chiếc xe đạp điện vốn được thiết kế chỉ để vận hành tối đa 25 km/h đã được “phù phép” để đạt vận tốc 45-50 km/h, thậm chí “rướn” lên ngang ngửa với xe máy.
Kỹ thuật “phù phép” rất đa dạng: từ việc đấu nối lại IC, nâng cấp hệ thống bình ắc quy, cho đến việc tháo bỏ hoàn toàn bàn đạp - bộ phận định danh bắt buộc để được miễn đăng ký biển số. Những chiếc xe này nghiễm nhiên trở thành “vùng xám” pháp lý: mang hình hài xe đạp để lách luật, nhưng lại sở hữu tốc độ của xe máy để thỏa mãn cái "tôi" ngông cuồng của tuổi trẻ.
Một người bạn của tôi sinh sống tại một khu dân cư gần Bệnh viện Đa khoa trung tâm tỉnh Gia Lai cho biết từng hốt hoảng khi thấy cậu bé hàng xóm đi “xe độ”, với mấy chiếc ắc quy bổ sung treo ngay bên hông xe.
Và, chúng ta khi lưu thông qua các ngã tư có đèn tín hiệu giao thông, đã rất nhiều lần giật mình thon thót với những “hung thần” xe đạp điện, không âm thanh để có chút gọi là cảnh báo. Trên xe, những cô cậu học trò lạnh lùng lao thẳng vun vút như chốn không người.
Tuy nhiên, xe đạp điện độ chế không phải là “đặc sản” của học sinh ở phố. Tại các vùng trung du, miền núi, khi khoảng cách từ nhà đến trường khá xa, xe đạp điện ngày càng phổ biến, tỷ lệ thuận với số lượng xe được độ chế để đạt tốc độ tối đa.
Thế nhưng, nghịch lý nằm ở chỗ: Trong khi vận tốc được nâng lên gấp đôi gấp ba thì hệ thống an toàn như khung sườn, phanh xe và lốp lại vẫn giữ nguyên tiêu chuẩn của một chiếc xe đạp. Đây chính là công thức hoàn hảo cho những thảm kịch. Khi một đứa trẻ 14-15 tuổi điều khiển một “hung thần” có sức công phá lớn nhưng kỹ năng xử lý tình huống bằng không, cái giá phải trả thường không chỉ là máu mà cả mạng sống.
Để thấy rõ sự nguy hiểm của xe điện độ chế, chúng ta cần nhắc lại những vụ tai nạn nghiêm trọng từng gây rúng động dư luận. Điển hình là vụ tai nạn xảy ra đêm 30-3. Em N.H.G.B. (SN 2012, trú xã Bình An, tỉnh Gia Lai) khi điều khiển xe đạp điện chạy trên quốc lộ 19B qua địa bàn thôn Mỹ An (xã Bình An) đã đâm vào anh Đ.N.S. (SN 1996, trú cùng địa phương) đang đi bộ sát lề đường.
Hậu quả, anh S. bị thương, B. tử vong tại chỗ. Trong vụ việc này, xe đạp điện của em B. được xác định đã độ chế; song điều đáng lo ngại hơn là tại ngôi trường em B. theo học không hiếm những chiếc xe như vậy.
Trong những câu chuyện tương tự, chúng ta không thể chỉ đổ lỗi cho sự bốc đồng của học sinh hay sự hám lợi của các chủ tiệm sửa xe. Đối tượng cần bị chất vấn gay gắt nhất chính là các bậc phụ huynh.
Nhiều cha mẹ chọn mua xe điện cho con với lý do tiện lợi, đỡ công đưa đón. Nhưng đằng sau sự tiện lợi đó là sự lười biếng trong việc tìm hiểu pháp luật, sự vô trách nhiệm đối với an toàn của chính con em mình và mối nguy hiểm với cộng đồng. Họ sẵn sàng bỏ qua việc chiếc xe đã bị tháo bàn đạp, sẵn sàng gật đầu khi con xin tiền để có “thêm bình ắc quy cho mạnh hơn một chút”. Họ tin rằng đó chỉ là sự chiều chuộng, nhưng thực chất đó là việc trao vào tay con một chiếc vé đến gần hơn với cửa tử.
Có một thực tế cay đắng rằng, nhiều phụ huynh chỉ thật sự thức tỉnh khi nhận được thông báo từ bệnh viện hoặc biên bản từ cơ quan Công an. Sự thờ ơ này không chỉ là lỗ hổng trong giáo dục ở phạm vi gia đình, mà còn là sự thiếu tôn trọng luật pháp và cộng đồng.
Những ngày qua, lực lượng Cảnh sát Giao thông Gia Lai đồng loạt ra quân, tổng rà soát và xử lý vi phạm liên quan đến việc độ chế xe đạp điện trên nhiều địa bàn. Đáng chú ý, lực lượng chức năng không dừng xe trên đường sá, không đuổi theo người điều khiển phương tiện này mà tập trung vào các bãi xe trong sân trường.
Việc rà soát, xử lý là rất cần kíp. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc xử lý “phần ngọn” là người sử dụng, chúng ta sẽ rơi vào cái vòng lẩn quẩn “bắt - phạt - tái phạm”.
Chúng ta cần đặt câu hỏi: Tại sao các loại xe đạp điện không bàn đạp, xe máy điện giả danh xe đạp vẫn ngang nhiên lưu hành? Tại sao các “lò” độ chế xe vẫn hoạt động công khai mà không bị đình chỉ kinh doanh hay xử lý hình sự khi xảy ra hậu quả nghiêm trọng?
Việc xử lý cần phải mang tính hệ thống. Phải truy quét từ các cửa hàng mua bán, sửa chữa; xử phạt nặng những phụ huynh giao xe cho con không đúng quy định. Chỉ khi cái giá của sự vi phạm đủ lớn để gây đau đớn về kinh tế và danh dự, người ta mới bắt đầu nghiêm túc với sự an toàn cho chính mình và cộng đồng.
* * *
An toàn giao thông không thể được xây dựng chỉ từ những đợt ra quân cao điểm hay những bài học lý thuyết khô khan trên lớp học. Nó phải được xây dựng từ ý thức trách nhiệm của học sinh, nhất là của mỗi phụ huynh ngay từ cửa nhà mình.
Đừng để những giọt nước mắt muộn màng rơi trên những chiếc xe nát vụn ở hiện trường tai nạn. Hãy dừng ngay việc “phù phép” xe cho con, hãy dạy con rằng tốc độ không làm nên đẳng cấp, mà sự an toàn mới là điều quý giá nhất. Các cơ quan chức năng cần mạnh tay hơn nữa, cắt đứt chuỗi cung ứng “vũ khí” trá hình này để trả lại sự bình yên cho những cung đường đến trường.
