Thực tế chương trình triệu mái nhà lắp đặt điện mặt trời được nói đến từ mấy năm nay. Cụ thể, Chỉ thị số 20 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường tiết kiệm điện giai đoạn 2023 - 2025 và các năm tiếp theo đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 có 50% các tòa nhà công sở và 50% nhà dân sử dụng điện mặt trời (ĐMT) mái nhà tự sản, tự tiêu (phục vụ tiêu thụ tại chỗ, không bán điện vào hệ thống điện quốc gia). Đây cũng là mục tiêu trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Nếu đạt được mục tiêu này, chúng ta có 26.000 MW, tương đương công suất 13 nhà máy thủy điện Hòa Bình bổ sung cho nguồn điện. Có thể nói đó là một con số cực kỳ ấn tượng, nhất là trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ tăng trưởng kinh tế 2 con số tăng theo từng năm hiện nay. Thế nhưng ngay EVN cũng thừa nhận, để đạt được mục tiêu này là hết sức khó khăn. Nguyên nhân là chính sách ưu đãi, hỗ trợ để lắp đặt ĐMT mái nhà chưa đủ hấp dẫn.
Bài toán đơn giản mà bất kỳ hộ dân nào cũng đặt ra khi nghĩ đến chuyện lắp đặt ĐMT mái nhà là tổng vốn đầu tư hết bao nhiêu, nếu thêm pin lưu trữ thì sao và nếu không thì sao, khấu hao trong bao nhiêu năm, thủ tục đơn giản, gọn nhẹ, dễ dàng không? Rồi đặt lên bàn cân so với điện đang sử dụng, cái nào lợi hơn thì họ chọn. Chiếu theo bài toán này, nếu người dân chưa mặn mà với ĐMT thì cũng có nghĩa là các chính sách ưu đãi, hỗ trợ chưa đủ hấp dẫn. Muốn thúc đẩy thì phải tăng ưu đãi, tăng hỗ trợ cùng với thủ tục đơn giản, gọn nhẹ nhất có thể.
Cuối năm 2025, Bộ Công thương từng đề xuất hỗ trợ 500.000 đồng - 1 triệu đồng cho hộ gia đình lắp ĐMT mái nhà tự dùng, cộng thêm 1 triệu đồng nếu có pin lưu trữ đạt tối thiểu 2 kWh. Về vốn vay, bộ này đề xuất cho vay qua Ngân hàng Chính sách xã hội với lãi suất 8,4%/năm và nợ quá hạn tính bằng 130% lãi suất cho vay; thời hạn cho vay tối đa là 3 năm, mức vốn cho vay tối đa là 40 triệu đồng. Hộ gia đình lắp ĐMT mái nhà tự dùng được vay tối đa 20 triệu đồng, tương đương 4 triệu đồng/kWp, áp dụng cho hệ thống đến 5 kWp. Nếu lắp thêm pin lưu trữ điện, mức vay tối đa cũng là 20 triệu đồng, tương đương 2 triệu đồng/kWh, cho công suất đến 10 kWh... Mức này bị chê là quá thấp, không đủ hấp dẫn để các mái nhà phát điện. Trong khi đó nhu cầu sử dụng điện, đặc biệt là điện "xanh" ngày càng tăng, càng cấp bách. Chúng ta đã chứng kiến chuỗi nắng nóng kéo dài từ cuối tháng 4 kéo dài đến giữa tháng 5 vừa qua khiến sản lượng điện tiêu thụ liên tục lập đỉnh kỷ lục. Rõ ràng, áp lực của ngành điện ngày càng lớn, nguy cơ thiếu điện vẫn thường trực...
Mới đây, Bộ Công thương cho biết sẽ trình Thủ tướng chính sách hỗ trợ lắp đặt ĐMT có pin. Mục tiêu là hằng năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình trên cả nước sử dụng ĐMT mái nhà, hoặc đạt 20% tổng công suất lắp đặt theo kế hoạch phát triển giai đoạn
2026 - 2030 của các địa phương. Hy vọng rằng lần này, Bộ sẽ soạn thảo một chính sách đủ mạnh, đủ hấp dẫn để hàng triệu mái nhà sẽ phát điện. Việc này là mũi tên trúng nhiều đích, vừa giúp người dân, doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, vừa góp phần giảm tải cho lưới điện quốc gia, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh, xu hướng mà cả thế giới đang thực hiện và VN cũng đang quyết liệt triển khai.
Theo Nguyên Khanh (TNO)
