Sau hơn 1 tháng ròng rã thực hiện loạt bài điều tra Thịt bẩn tung hoành qua lỗ hổng kiểm dịch, chi tiết khiến chúng tôi sửng sốt, bất ngờ nhất là con dấu K.S.G.M (kiểm soát giết mổ) - công cụ pháp lý bảo chứng cho sự an toàn thực phẩm (ATTP) trên mỗi thân thịt trước khi rời lò mổ, bỗng chốc trở thành món đồ chơi, thương lái tự do lấy đóng tùy tiện. Những lò mổ lậu rực lửa hằng đêm, công khai giết mổ trâu bò, xe tải chở thịt đi bán khắp nơi nhưng không có bóng dáng lực lượng chức năng kiểm tra.
Chính sự vô cảm từ cán bộ thú y, buông lỏng từ các địa phương sẽ tạo ra những kẽ hở để thịt bẩn vô tư hiên ngang xuống phố, vào chợ, len lỏi vào bếp ăn công nghiệp, mâm cơm gia đình.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, UBND xã, phường được phân cấp quản lý, kiểm soát cơ sở giết mổ nhỏ, lẻ. Nhưng vì sao những lò mổ lậu hoạt động quy mô, những dòng xe chở thịt nườm nượp ra vào lại không được siết chặt quản lý? Chúng tôi mang câu hỏi này đến các địa phương, câu trả lời nhận lại đều giống nhau: "thiếu cán bộ thú y", "cơ sở hoạt động về đêm rất khó kiểm tra"... Để thấy, sau gần 1 năm được phân cấp, công tác quản lý, kiểm soát cơ sở giết mổ nhỏ, lẻ của các địa phương vẫn "án binh bất động".
Dù được trao quyền nhưng thực tế ở nhiều địa phương, công tác quản lý ATTP, trong đó có kiểm soát cơ sở giết mổ, đang được mặc định là "việc của ngành dọc" (thú y, y tế); sự phối hợp giữa chính quyền cơ sở, công an, quản lý thị trường và thú y chỉ mang tính hình thức chính là lỗ hổng để các lò mổ lậu ngang nhiên hoạt động công khai.
Công tác quản lý ATTP, bao gồm ngăn chặn thịt bẩn tuồn ra thị trường, đang là thách thức của nhiều địa phương. Thống kê của Bộ NN-MT, cả nước hiện có 24.858 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm cung ứng thực phẩm hằng ngày, nhưng chỉ có 4.328 cơ sở có nhân viên thú y thực hiện kiểm soát giết mổ. Cá biệt có trường hợp 1 cán bộ thú y đang thực thi kiểm soát 2 - 3 cơ sở giết mổ.
Ở đô thị trọng điểm như Hà Nội chỉ có 65% lượng gia súc, gia cầm giết mổ được kiểm soát hằng ngày; nghĩa là 35% còn lại không được kiểm soát chính là "khoảng trống" bị thương lái lợi dụng để tuồn thịt bẩn ra thị trường.
Trên thực tế, từ bộ máy quản lý cho đến quy định pháp luật không thiếu để ngăn chặn thịt bẩn, nhưng "điểm nghẽn" lớn nhất là trách nhiệm thực thi của đội ngũ cán bộ, cơ quan quản lý. Thực tế trong rất nhiều vụ thịt heo bệnh tuồn ra thị trường tiêu thụ thời gian qua đều phát hiện cán bộ quản lý buông lỏng, thiếu trách nhiệm trong kiểm tra giám sát, thậm chí có dấu hiệu tiếp tay, bao che cho sai phạm.
Để ngăn chặt thịt bẩn và bịt lỗ hổng quản lý từ các cơ sở giết mổ, Công điện 26/CĐ-TTg ngày 30.3 của Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh, Chủ tịch UBND các cấp phải chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra tình trạng giết mổ lậu, thực phẩm bẩn hoành hành trên địa bàn quản lý; nơi nào buông lỏng quản lý, để sai phạm kéo dài mà không xử lý thì người đứng đầu phải tạm đình chỉ công tác để kiểm điểm và làm rõ trách nhiệm.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty luật An Hoàng Gia (Đoàn luật sư TP.Hà Nội), cho rằng nên "hình sự hóa" ngay hành vi buôn bán thực phẩm bẩn để xử lý sớm, không chờ hậu quả. Bởi thực phẩm là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, khi hậu quả xảy ra thì thường khó khắc phục, thậm chí không thể đảo ngược.
Pháp luật VN hiện nay đã có quy định xử lý hình sự trong lĩnh vực ATTP; tuy nhiên trên thực tế vẫn còn nặng về chứng minh hậu quả; nên nghiên cứu, áp dụng theo hướng chỉ cần chứng minh hành vi có khả năng gây nguy hại nghiêm trọng cho cộng đồng là đã đủ căn cứ xử lý hình sự, không nhất thiết phải chờ thiệt hại xảy ra.
Theo Phan Hậu (TNO)
