Chuyện kể từ đại ngàn - Bài 1: Bí ẩn "thuốc giấu"

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

Chúng tôi muốn kể lại câu chuyện ở đại ngàn kỳ bí về một loài cây gầy nhỏ, mong manh nhưng mang sức sống mãnh liệt, tích lũy tinh hoa của trời đất, núi rừng- sâm Ngọc Linh. Tuy nhiên, thay vì từ những người trồng sâm như trước, câu chuyện lần này dưới góc nhìn của các nhà khoa học.

Ít ai biết được rằng, từ xa xưa, đồng bào DTTS tại chỗ đã sử dụng sâm Ngọc Linh để chữa bệnh, với tên gọi "thuốc giấu" hay "ngải rọm con".

Truyền thuyết kể rằng, người Xơ Đăng sống dưới chân núi Ngọc Linh thuộc địa phận  tỉnh Kon Tum đã "mật truyền" một cây "thuốc giấu", có làng, bà con gọi là "ngải rọm con", được lấy về từ núi hiểm, rừng sâu.

Bà Y Vêng- nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy, một trong những người đặt nền móng cho chính sách bảo tồn, gìn giữ nguồn gen quý của sâm Ngọc Linh trước nguy cơ cạn kiệt bởi khai thác ồ ạt, tận diệt- kể rằng, ngay cả những người già nhất cũng không biết cây "thuốc giấu" có từ khi nào, và đến từ đâu.

Ai cũng chỉ biết, cây “thuốc giấu” là "thần dược" bảo vệ dân làng, chữa lành vết thương do thú dữ, do ma rừng (bệnh tật) của cuộc sống nơi rừng thiêng, nước độc.

 

Bà Y Vêng- nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy tham quan gian trưng bày sâm Ngọc Linh. Ảnh: HL
Bà Y Vêng- nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy tham quan gian trưng bày sâm Ngọc Linh. Ảnh: HL


Trong làng, khi có người già đau ốm, trẻ em bị bệnh, phụ nữ sinh con, người làng bị rắn rết, thú dữ cắn... đều được các già làng chữa trị bằng "thuốc giấu". Chỉ có các già làng, thầy mo, thầy cúng mới biết được phương thuốc này, và cũng chỉ truyền lại điều bí mật cho người được chọn trước khi nhắm mắt, xuôi tay.

Trải qua bao đời, bí mật về cây "thuốc giấu" luôn được người Xơ Đăng bảo vệ, được trân quý như một báu vật mà thần núi, thần rừng đã ban tặng cho họ.

Đến những năm kháng chiến chống Pháp, bí mật về cây "thuốc giấu" bắt đầu được hé lộ, khi các già làng chỉ cho những cán bộ hoạt động nằm vùng tại đây cây thuốc quý chữa sốt rét.

Những cán bộ đã hoạt động tại vùng núi Ngọc Linh vào những năm 1952-1953, như các ông Phan Quyết (nguyên Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum), Trần Kiên (nguyên Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum) từng kể lại rằng, già làng đã chỉ cho cán bộ cách mạng một số cây thuốc quý mà dân làng thường sử dụng để hộ thân trong những lúc đi xa, trong đó có cây "thuốc giấu". Sau đó những cây thuốc quý ấy đã được sử dụng khi anh em đau ốm và rất hiệu quả...

Bác sĩ Sô Lây Tăng- nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum, quê ở làng Nú Vai, xã Đăk Kroong, huyện Đăk Glei cũng kể lại rằng, từ bao đời, dân làng đã dùng cây "thuốc giấu" để chữa cho người đau ốm nặng, bị rắn cắn, các vết thương và các bệnh thông thường như đau bụng, cầm máu.

Và lớp màn bí ẩn về cây "thuốc giấu" của người Xơ Đăng đã được vén lên từ một  "nhân chứng" được cứu sống bởi “thuốc giấu”. Đó là già Năm- một cựu chiến binh.

Để tri ân dân làng, tri ân mảnh đất Mường Hoong (Đăk Glei) đã cứu sống mình, ông quyết định ở lại, lấy vợ sinh con và gắn bó với nơi đây đến hơi thở cuối cùng (năm 2005).

Điều làm tôi tiếc nuối nhất là khi biết và tìm đến thì già Năm đã về với tổ tiên. Nhưng theo ghi chép của chính ông và vợ con ông kể lại, thì ông sinh ra và lớn lên ở vùng quê đồng chiêm trũng Nam Hà. Nhập ngũ đầu năm 1967, khi tròn 17 tuổi. Sau 3 tháng huấn luyện ở Ba Vì, Hà Tây, ông cùng đoàn quân lên đường vào Nam chiến đấu.

 

 Cây sâm mọc trên đá trên núi Ngọc Linh. Ảnh: H.L
Cây sâm mọc trên đá trên núi Ngọc Linh. Ảnh: H.L


Ngày ấy, đường hành quân gian nan và sự khốc liệt của chiến trường không làm chiến sĩ ta nản chí, nhưng đều “ngán” sốt rét rừng. Bản thân già Năm đã phải chứng kiến nhiều cuộc ra đi của đồng đội, và luôn phấp phỏng "chờ" đến lượt mình...

Trong cuốn sổ tay ghi chép mà ông giữ như báu vật (tiếc rằng vào năm 2009, khi chúng tôi tìm đến thì đã bị thất lạc), có viết: Vào một ngày cuối năm 1967, sau khi vượt đỉnh Ngok Pâng ở vùng H80 Kon Tum, đến thung lũng Mường Hoong dưới chân núi Ngọc Linh thì tôi bị sốt rét rừng quật ngã.

“Tôi không thể nào quên được buổi chiều hôm đó, đơn vị vừa dừng chân, tôi bỗng thấy bầu trời vàng ệch, núi rừng chao đảo, những cơn đau đầu dữ dội và rét run bần bật. Sau đó mê man bất tỉnh.” - ông viết.

Ông không biết mình đã mê man mấy ngày, nhưng khi tỉnh lại cảm giác đầu tiên là hơi ấm nồng nàn, mở mắt ra ông thấy một cô gái Xơ Đăng đang áp làn môi vào miệng ông mớm cho ông một thứ nước đăng đắng, nhưng nuốt xong lại nhẩn ngọt ở họng.

Sau khi tỉnh dần, ông được bà con cho ăn cháo ngô non, thịt chuột khô, rau rừng và tiếp tục uống thứ nước được sắc từ loại củ rừng có vị đắng ngọt như từ làn môi nồng ấm của cô gái mớm cho ông hôm trước. Và rồi, sức khỏe của ông hồi phục nhanh chóng.

Ông đuổi kịp đơn vị trong sự mừng rỡ và ngạc nhiên của đồng chí. Theo họ, hôm ấy thấy ông không thể nào qua khỏi nên đơn vị đã gửi lại cho dân ở vùng căn cứ và tiếp cuộc hành quân. Sau đó, ông tiếp tục chiến đấu ở chiến trường B3.

Khi giải phóng, ông về quê với nỗi lòng canh cánh khôn nguôi. Sau nhiều đêm trăn trở, ông kể hết câu chuyện cùng gia đình và xin phép bố thắp nén hương lên bàn thờ tổ tiên, rồi đeo ba lô quay lại Mường Hoong, tìm lại làn môi nồng ấm năm xưa và ông đã gửi trọn phần đời còn lại của mình cho Mường Hoong- nơi có thứ cây đắng đã sinh ra ông lần thứ hai.

Từ đó, ông sống yên vui, gắn bó với dân làng. Sáng sáng vai  mang k’lek, tay cầm chà gạc lên rừng, vào rẫy, xuống suối. Đêm đêm lại quây quần bên bếp lửa bàn chuyện làm ăn. Mọi người trong làng gọi là già Năm.

Sau này ông biết, cây thuốc đăng đắng nhưng hậu vị lại nhẩn ngọt ấy được gọi là sâm Ngọc Linh, rất có giá trị y học lẫn giá trị kinh tế.

Nhưng khi ấy thì đã khó kiếm rồi!

 

(Còn nữa)

Theo Hồng Lam (baokontum)

https://www.baokontum.com.vn/kinh-te/chuyen-ke-tu-dai-ngan-bai-1-bi-an-thuoc-giau-26402.html

 

Có thể bạn quan tâm

Ngày mới bên sông Pô Cô

E-magazine Ngày mới bên sông Pô Cô

(GLO)- Sớm mai ở Ia Krái, dòng Pô Cô uốn lượn như dải lụa bạc giữa mênh mông cây cối. Nước sông lăn tăn, gợn sóng nhỏ vỗ vào bãi cát vàng, len qua vườn rẫy, tạo thành một bản hòa ca của thiên nhiên và con người.

Giữ cây thuốc quý giữa đại ngàn An Toàn

Giữ cây thuốc quý giữa đại ngàn An Toàn

(GLO)- Tự xa xưa người Bahnar ở đại ngàn An Toàn (tỉnh Gia Lai) đã biết sử dụng nhiều loài cây rừng để làm thuốc chữa bệnh. Kinh nghiệm được chắt lọc qua nhiều thế hệ, không chỉ chăm sóc sức khỏe cộng đồng mà còn thể hiện sự am hiểu sâu sắc về tự nhiên, góp phần gìn giữ giá trị y học dân gian.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ cuối: Xây dựng thế trận lòng dân- tường lửa ngăn tà đạo

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ cuối: Xây dựng thế trận lòng dân- tường lửa ngăn tà đạo

(GLO)- Ba đối tượng cốt cán cuối cùng của tà đạo “Hà Mòn” bị bắt giữ tại khu vực núi Jơ Mông (giáp ranh xã Hra và xã Lơ Pang) vào ngày 19-3-2020 đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng, khép lại hành trình đấu tranh kéo dài hơn một thập kỷ.

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

'Sói biển' Lý Sơn và hành trình nối biển ra Hoàng Sa

Ở đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), lão ngư Dương Minh Thạnh được nhiều ngư dân gọi là “lão ngư Hoàng Sa” bởi có công “nối biển” Lý Sơn ra quần đảo Hoàng Sa. Ông còn được mệnh danh là “sói biển” Lý Sơn, bởi sức vươn khơi dẻo dai, từng 5 lần thoát chết thần kỳ giữa bão biển.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo "Hà Mòn" đi qua - Kỳ 3: Gieo lại niềm tin trên đất cũ

(GLO)- Khi tà đạo “Hà Mòn” tan biến, trên những buôn làng ở xã Hra, xã Đak Pơ, niềm tin làm giàu đang được gieo lại từ chính mảnh đất cũ. Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng cùng ý chí vươn lên của người dân, những vùng đất này đang chuyển mình mạnh mẽ. 

Xây thế trận lòng dân từ sâu rễ bền gốc nơi tà đạo Hà Mòn đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo Hà Mòn đi qua - Kỳ 2: Tỉnh ngộ sau chuỗi ngày tối tăm

(GLO)- Phía sau những lời hứa hẹn mơ hồ về một cuộc sống sung túc không cần lao động. Ở một số buôn làng, những mái nhà vốn yên ấm bị xáo trộn. Chỉ khi cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng kiên trì vận động, nhiều người mới dần nhận ra sự thật, tỉnh ngộ và quay về với cuộc sống bình thường.

Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

E-magazine Xây dựng thế trận lòng dân nơi tà đạo “Hà Mòn” đi qua - Kỳ 1: Nơi bóng tối tà đạo “Hà Mòn” đi qua

(GLO)- Có một thời, ở những ngôi làng Bahnar như Kret Krot (xã Hra), Kuk Kôn, Kuk Đak (xã Đak Pơ), nhịp sống bình yên bỗng chùng xuống. Tà đạo Hà Mòn như một “cơn gió độc” quét qua, để lại phía sau sự im ắng nặng nề, len lỏi vào từng mái nhà, khiến buôn làng trở nên khép kín, u ám.

Thúng chai lên phố

Thúng chai lên phố

Nghề đan thuyền thúng bằng tre (thúng chai) dùng để đi biển đánh bắt hải sản sau hàng trăm năm giờ đang dần mai một. Những ngư dân miền Trung vẫn âm thầm bám nghề bằng tình yêu mưa nắng đời người, và ngày càng nhiều những chiếc thúng chai rời biển về phố làm du lịch.

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

Những chuyện tình xuyên biên giới ở Ia O

(GLO)- Trên vùng biên Ia O (tỉnh Gia Lai), dòng Pô Cô vừa là ranh giới tự nhiên, vừa là nhịp cầu kết nối lương duyên. Từ những lần qua lại thăm thân, dự lễ hội, nhiều mối tình nảy nở, hình thành nên những mái ấm xuyên biên giới bình dị, bền bỉ, góp phần dệt nên diện mạo riêng nơi phên giậu Tổ quốc.

Bấp bênh xóm chài vùng biên

Bấp bênh xóm chài vùng biên

(GLO)- Xóm chài trên mặt hồ thủy điện Sê San (làng Tăng, xã Ia O) hiện có 17 hộ với 58 nhân khẩu, đến từ các tỉnh ở miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ. Không đất ở, thiếu giấy tờ tùy thân, họ tự dựng nhà bè, bám lấy con nước để mưu sinh.

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

Bám rừng giữ “báu vật” giáng hương

(GLO)- Ẩn giữa rừng sâu xã Krong (tỉnh Gia Lai), những căn lán nhỏ được dựng ngay dưới gốc giáng hương cổ thụ. Đó là nơi lực lượng bảo vệ rừng ăn ngủ, thay nhau canh giữ từng cây hương quý - những “báu vật” của đại ngàn.

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí bầu cử nơi biên giới

Bộ đội Biên phòng lan tỏa không khí ngày hội lớn của toàn dân nơi biên giới

(GLO)- Những ngày cận kề cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Ia Mơ (tỉnh Gia Lai) phối hợp với chính quyền, già làng, người uy tín đến từng làng tuyên truyền, vận động bà con sẵn sàng tham gia ngày hội lớn của toàn dân.

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Đội SOS Long Hải: Giữ bình yên cho những cung đường

Khi phố xá đã lên đèn và nhiều gia đình yên giấc, trên những tuyến đường thuộc xã Long Hải (TPHCM) vẫn có những ánh đèn xe lặng lẽ di chuyển. Đó là ánh đèn của Đội SOS Long Hải - nhóm thanh niên tình nguyện đã suốt 7 năm qua hỗ trợ người dân gặp sự cố giao thông trong đêm.

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Đêm đập trống dưới ánh trăng rừng

Giữa vùng lõi của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nơi núi đá vôi dựng đứng như những bức tường thành và rừng già nối tiếp đến tận biên Việt - Lào, có một lễ hội mà mỗi nhịp trống vang lên dường như làm nghiêng ngả cả đại ngàn: Lễ hội Đập trống của người Ma Coong.

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

Vị linh mục hiến kế chống Pháp

(GLO)- “Chuyện giặc Pháp xâm lăng ngang ngược, xin ra lịnh cho người có đạo giúp nước lập công, ai phản nghịch sẽ giết cả họ. Kẻ có đạo dù có thịt nát xương tan cũng cố báo đền ơn nước, quyết chẳng hai lòng”.

“Thần y trị điểu”

“Thần y trị điểu” ở An Khê

(GLO)- Hàng chục năm qua, căn nhà của anh Hoàng Huy (SN 1992, ở tổ 1, phường An Khê, tỉnh Gia Lai) luôn ríu rít tiếng chim. Ở đó, anh Huy âm thầm cứu chữa cho hàng trăm chú chào mào mắc bệnh từ khắp nơi gửi về.

null