Ngày 21-10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi); trong đó đề xuất mở rộng đối tượng được hiến mô khi còn sống, bao gồm cả người chưa thành niên.
Chính sách hướng đến mục tiêu nhân văn là tăng cơ hội cứu chữa người bệnh, song cũng làm dấy lên những lo ngại về quyền tự quyết và nguy cơ trẻ bị ép buộc hiến tặng.
Theo đề xuất của Chính phủ, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.
Việc hiến tặng chỉ được thực hiện khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và đáp ứng đầy đủ các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên. Người hiến và người đại diện phải đồng ý sau khi được tư vấn.
Mô tái sinh là những loại mô có khả năng phục hồi sau khi được lấy khỏi cơ thể, điển hình như tủy xương và tế bào gốc tạo máu. Đây là nguồn vật liệu sinh học quan trọng trong điều trị một số bệnh lý, đặc biệt là các bệnh về máu.
Trong những trường hợp cần ghép mô có đặc điểm tương thích phù hợp, người thân có thể trở thành nguồn hiến có ý nghĩa đối với cơ hội điều trị của bệnh nhân.
Theo Chính phủ, việc mở rộng độ tuổi hiến mô có thể giúp tăng nguồn hiến, nhất là khi người bệnh không tìm được người trưởng thành phù hợp. Chính sách cũng hướng đến việc tạo thêm cơ hội điều trị cho bệnh nhân, trong đó có trẻ em, đồng thời ghi nhận nguyện vọng hiến tặng vì mục đích nhân đạo.
Tuy nhiên, đề xuất này đang nhận được sự quan tâm về những rủi ro có thể phát sinh khi người hiến chưa đủ tuổi trưởng thành.
Tại báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh ghi nhận mục đích nhân văn của chính sách, nhưng nhấn mạnh người chưa thành niên là nhóm cần được bảo vệ đặc biệt. Việc cho phép trẻ hiến mô khi còn sống cần được đánh giá kỹ về tác động tâm lý, đạo đức và xã hội.
Đáng chú ý, sự đồng ý của gia đình chưa chắc đồng nghĩa với việc trẻ hoàn toàn tự nguyện. Trong mối quan hệ phụ thuộc, trẻ có thể chịu sức ép từ cha mẹ hoặc người thân đang mắc bệnh, dẫn đến quyết định hiến tặng không xuất phát từ ý chí thực sự của mình. Nguy cơ lợi dụng quan hệ gia đình để gây áp lực, thậm chí cưỡng ép hiến mô cần được tính đến khi xây dựng luật.
Để hạn chế rủi ro, dự thảo đề xuất tăng cường xác minh nhân thân và mối quan hệ giữa người hiến với người nhận; đồng thời yêu cầu tư vấn độc lập, đánh giá điều kiện hiến và cung cấp đầy đủ thông tin về những nguy cơ liên quan.
Dự luật cũng bổ sung các hành vi nghiêm cấm lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi trái quy định.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị tiếp tục đánh giá tác động và hoàn thiện các điều kiện bảo vệ trẻ em. Bài toán đặt ra không chỉ là mở rộng nguồn hiến để cứu người bệnh, mà còn phải bảo đảm quyền lợi, sức khỏe và sự tự nguyện thực chất của người hiến.
