Không chỉ có âm vang cồng chiêng, Ngày hội còn diễn ra với nhiều hoạt động phong phú như: Các trò chơi dân gian (ô ăn quan, nặn tò he, đập heo đất, ném còn, nhảy sạp); trưng bày sản phẩm của các em học sinh gồm: tranh vẽ, sản phẩm móc len, tượng gỗ, phù điêu gỗ… Hoạt động này được trường tổ chức năm thứ 3 liên tiếp với ý nghĩa chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19-4).
Từ một đề án
Là người tâm huyết xây dựng hồ sơ về cồng chiêng Tây Nguyên trình lên UNESCO để được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cách đây hơn 20 năm, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam) luôn đau đáu bảo tồn thanh âm cồng chiêng theo đúng giá trị thang âm cổ.
Vì vậy, ông không khỏi vui mừng khi chứng kiến các em học sinh Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Ia Grai, với sự kiên trì hướng dẫn đã “chơi được cồng chiêng cổ truyền theo phương thức hợp tấu, biết cách sử dụng dàn âm thanh kỳ vỹ nhất Đông Nam Á”. Kết quả này có được là nhờ quyết tâm lớn của nhà trường trong thực hiện công tác giáo dục đặc thù về bảo tồn văn hóa dân tộc từ nhiều năm qua.
Đáng chú ý là Đề án “Giữ gìn, phát triển văn hóa dân tộc năm học 2025-2026” được Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Ia Grai triển khai từ tháng 9-2025. Thầy Nguyễn Quang Tưởng, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: Thông qua đề án, trường mong muốn hướng đội ngũ giáo viên và học sinh đến mục tiêu xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; tạo nền tảng tinh thần vững chắc, nâng cao ý thức tự tôn dân tộc. Cùng với đó tạo điều kiện cho sáng tạo và phát triển, thúc đẩy sự hiểu biết và tôn trọng đa dạng văn hóa.
Được tỉnh bố trí kinh phí thực hiện theo Nghị định 66/2025/NĐ-CP ngày 12-3-2025 về chính sách cho trẻ em nhà trẻ, học sinh, học viên vùng dân tộc thiểu số, Đề án triển khai các nội dung: duy tu “làng văn hóa nội trú” trong khuôn viên nhà trường như sửa chữa, cải tạo lại những mô hình nhà sàn đã được tạo dựng từ năm 2024; mời nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền từ Hà Nội về chia sẻ những kiến thức liên quan đến cồng chiêng Tây Nguyên, truyền cảm hứng cho học sinh tham gia gìn giữ di sản của dân tộc mình.
Trường còn mời nhà điêu khắc Nguyễn Nam (Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh) truyền dạy nghệ thuật đẽo tượng gỗ dân gian; mời nghệ nhân Rơ Châm Guk (làng Mrông Yố, xã Ia Phí) đến giúp các em thành thục kỹ thuật đánh chiêng.
Ngoài ra, được Ngân hàng Agribank - chi nhánh Ia Grai Đông Gia Lai tài trợ nhạc cụ, nghệ nhân Rơ Châm Guk cũng dạy các em chơi đàn đá. Với những hoạt động phong phú và thiết thực trên, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Ia Grai đang trở thành điểm sáng của ngành Giáo dục tỉnh trong công tác giáo dục đặc thù.
“Thời gian qua, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Ia Grai đã có những hoạt động rất đáng ghi nhận. Nhà trường không chỉ là nơi truyền thụ tri thức mà còn trở thành không gian nuôi dưỡng văn hóa, nơi các em học sinh được sống trong môi trường giàu bản sắc, được học, được trải nghiệm và được tự hào về chính văn hóa của dân tộc mình”.
“Cầm tay chỉ việc”
Từ tháng 10-2025 đến nay, 150 học sinh các dân tộc: Jrai, Mông, Thái, Mường, Dao, Tày tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Ia Grai đã được tham gia nhiều buổi trò chuyện về di sản, được “cầm tay chỉ việc” trong nhiều hoạt động thực hành về văn hóa.
Trong buổi nói chuyện chuyên đề tại trường vào cuối tháng 3-2026, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền vui mừng nhận thấy các em học sinh chăm chú lắng nghe những thông tin mà ông truyền đạt về đặc điểm nghệ thuật, giá trị độc đáo của cồng chiêng Tây Nguyên.
Ông nhận xét: Việc bảo tồn một thể loại âm nhạc, một giá trị văn hóa nghệ thuật đòi hỏi sự tiếp nhận tích cực của giới trẻ. Nghệ nhân có giỏi đến mấy nhưng nếu lớp trẻ không tiếp nhận, không gìn giữ thì giá trị đó sẽ mất dần trong đời sống xã hội.
“Nói như thế để thấy vai trò giáo dục của thầy cô ở Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Ia Grai là vô cùng quan trọng. Không chỉ là giáo dục di sản, thực sự tôi rất ngỡ ngàng khi bước chân vào trường, nhìn cách thầy cô bài trí nhà sàn, nhà rông, nhà dài… để cho các con cảm thấy một không gian vô cùng gần gũi. Tôi cho rằng đây là một mô hình rất đáng phát huy và nhân rộng” - nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền nhận xét.
Nhiều tháng qua, các em học sinh khối lớp 8, 9 của nhà trường cũng dần quen với tiếng búa, tiếng đục trong giờ học đẽo tượng (2 buổi/tuần) do nhà điêu khắc Nguyễn Nam phụ trách.
Em Siu Yơm (lớp 9) cho hay: “Ở làng, khi có lễ bỏ mả, em có xem người làng tạc tượng. Khi theo học lớp này, em được hiểu thêm về truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình để giữ gìn”.
Cặm cụi bên bức phù điêu gỗ có dáng hình nhà rông, thiếu nữ giã gạo, hoa văn truyền thống… dần hiện lên như một bức tranh, cô học trò Siu Ngắn (lớp 8) kể, trước tiên em vẽ bố cục trên giấy, sau đó mới phác lại đường nét trên gỗ rồi đục khắc. “Em thấy làm phù điêu gỗ rất thú vị” - Siu Ngắn nói.
Vừa hướng dẫn học sinh thực hành, nhà điêu khắc Nguyễn Nam vừa trò chuyện: “Nhiều em có những ý tưởng, đường nét rất hay và hồn nhiên. Chính từ những nhát đục thô sơ như vậy mà các em bày tỏ được cái hồn của dân tộc mình cũng như khả năng sáng tạo”.
Do vậy, khi đứng lớp, anh chỉ hỗ trợ về lý thuyết và kỹ năng thực hành chứ không uốn nắn theo một khuôn mẫu nào. Tác phẩm của các em sau khi hoàn thiện sẽ được trưng bày trang trọng ở nhà truyền thống của trường. Theo kỳ vọng của Ban Giám hiệu, môn tạc tượng ngoài giúp bảo tồn bản sắc còn có thể mang lại sinh kế sau này đối với những em thực sự có năng khiếu.
Dạo quanh khuôn viên nhà trường sau giờ học, nhìn ngắm mái nhà rông, nhà dài, guồng nước bằng tre hay các vườn sen đá được chăm sóc công phu, em Xa Ksor Ngân Hà (lớp 8, có bố là người Tày, mẹ người Jrai) cho hay, em cảm thấy khung cảnh này hết sức thân thuộc, gần gũi như chính không gian của buôn làng. Ngoài giờ học em còn được thầy cô hướng dẫn trồng cây xanh, chăm sóc vườn thuốc Nam...
“Được học tập trong một môi trường như thế này em thấy rất thoải mái, không chỉ học tri thức mà còn được học cách giữ gìn văn hóa dân tộc” - Ngân Hà bày tỏ.