Tò he… ra phố

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
Với hành trang là đôi giỏ, chiếc thùng gỗ đơn sơ cùng chiếc xe đạp cũ họ thong dong trên khắp các con phố, đến từng lễ hội ở mọi miền của đất nước chỉ để trổ tài làm cho trẻ con vui thích bằng cách tạo ra những con vật dí dỏm, ngộ nghĩnh được làm từ bột nếp, lá dừa…
Trẻ dẫn tôi đến với “tò he”
Mỗi trò chơi có một sức cuốn hút, độc đáo riêng phục vụ cho từng lứa tuổi khác nhau. Riêng với việc nặn “tò he” là cả một nghệ thuật bởi ngoài sự tỉ mỉ từ khâu chọn nguyên liệu thì việc tạo tác thành hình của một con vật, ông tượng sao thật có hồn mới là điều khó- ông Nguyễn Hoàng (45 tuổi, người dân Tây Sơn- Bình Định) vừa đến Phố núi sau nhiều tháng “phiêu du” tại nhiều tỉnh miền Trung cho biết.
Ảnh: Nguyễn Giác
Ảnh: Nguyễn Giác
Ông Hoàng nói: Trước khi đến với nghề nặn tò he, công việc của tôi gắn với cái cày, con trâu và đó là nguồn thu chính của cả gia đình. Tại lễ hội Tây Sơn- Bình Định diễn ra lần đầu tiên vào năm 2008, khi thấy nhiều trẻ con cứ vây quanh một ông lão tay vê vê, nặn nặn thành hình các con giáp, Tôn Ngộ Không và cả những nhân vật trong phim hoạt hình đang được các cháu yêu thích như mèo máy đôrêmon, siêu nhân... cho tôi cảm giác yêu thích, từ đó tôi dò hỏi để học nghề và xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên- Hà Tây (nay là Hà Nội) nơi nổi tiếng với nghề nặn tò he trong cả nước là nơi tôi được mọi người giới thiệu. Hiện nay, dù phải đi khắp nơi để làm và sống với nghề nhưng đó lại là niềm vui khi thấy nhiều trẻ con yêu thích.
Để làm ra các con vật được quen gọi là “tò he” người làm cần chuẩn bị các nguyên liệu đơn giản, gần gũi như bột nếp, phẩm màu tự nhiên, một ít que tre và một thứ không thể thiếu là chiếc lược nhỏ, bởi đây chính là công cụ chỉnh hình duy nhất tạo hồn cho vật nặn.
Trong khâu chuẩn bị nguyên liệu thì việc làm ra bột là giai đoạn được cho là công phu và quan trọng nhất. Bột được làm từ gạo nếp trộn với gạo tẻ xay khô theo tỷ lệ 1 kg gạo và 0,1 kg gạo nếp. Riêng màu nhuộm thường là 7 màu, người thợ lấy màu từ vườn cây như màu xanh của lá, sắc đỏ của gấc, màu vàng từ nghệ... các màu này khi trộn vào bột có độ bền lâu, không bị loang khi thể hiện các chi tiết.
Khi được hỏi về thu nhập trong nghề, ông Hoàng bộc bạch: Thời gian gần đây, việc nặn bán các con vật “tò he” được nhiều trẻ và các bậc phụ huynh quan tâm nên cũng đủ sống với nghề, thi thoảng tôi cũng được các trường mẫu giáo mời về biểu diễn cho các cháu xem loại hình nghệ thuật dân gian của dân tộc, các cháu thích lắm. Không chỉ vậy, cả những người lớn chơi cây cảnh cũng mời tôi về đắp hình, tạo hòn non bộ, nặn tượng đất… nên cũng có thêm thu nhập đáng kể từ đây.
Tò he là sản phẩm đồ chơi dân gian độc đáo mang bản sắc dân tộc và đây thực sự là món ăn tinh thần rất gần gũi với người dân Việt Nam nên giúp tôi gắn bó với nghề. Để đáp ứng nhu cầu của trẻ trong việc nặn hình, tôi thường xuyên theo dõi ti vi trên các kênh hoạt hình hoặc đọc một số truyện tranh trẻ thích để nắm bắt được các mẫu hình, màu sắc trước khi thể hiện và chính điều này cuốn hút trẻ đến với nghệ thuật nặn tò he-ông Hoàng cho biết thêm.
Nghệ thuật của đôi bàn tay
5 năm-đó là khoảng thời gian mà vợ chồng anh Lưu, chị Thảo (quê Bình Định) bươn chải đi khắp các tỉnh thành phía Nam và nay lại đến với Phố núi Pleiku trong những ngày gió lạnh để làm mỗi việc biến chiếc lá dừa thô ráp, thẳng tắp thành những con cào cào, chuồn chuồn, chim sẻ và cả những chiếc bông hồng với những nếp gấp đầy ấn tượng. Góc đường Hùng Vương-Nguyễn Thái Học (TP. Pleiku) là nơi đầu tiên anh chọn để biểu diễn và bán những món đồ cho những người quan tâm đến môn nghệ thuật xếp lá.
Ảnh: Nguyễn Giác
Ảnh: Nguyễn Giác
Nói về công việc tạo hình bằng lá dừa để bán của hai vợ chồng- anh Lưu vui vẻ cho biết: Lá dừa nào cũng xếp được nhưng chỉ riêng với loại lá được lấy từ bẹ non của cây dừa nước (được trồng nhiều ở các tỉnh miền Tây Nam bộ) mới cho ra những sản phẩm tốt, không bị nứt, gãy với màu sắc vàng xanh của lá dừa này cũng tạo nên nét riêng. Đặc biệt với chất liệu này mọi thứ được tạo ra có thể lưu giữ trong nhiều năm nhưng vẫn không mất đi dáng vẻ, màu sắc ban đầu.
Cứ mỗi 5 phút đôi tay anh lại gấp được một con cào cào, chuồn chuồn, chiếc chong chóng và cả một chiếc bông hồng với đầy những chi tiết khó. Còn với các con vật như chim sẻ, máy bay… cần nhiều thời gian hơn với nhiều nếp gấp, nối ghép phức tạp. Cái khó nhất trong công việc hiện nay là nguồn nguyên liệu ngày một khan hiếm bởi ở nhiều nơi người dân đã chặt bỏ cây dừa nên nhiều khi đặt vài tháng mới có-anh Lưu nói.
Cảm nhận về sự độc đáo này, cháu Nguyễn Hoàng Bảo Trân-học sinh lớp 4 Trường THCS Lê Quý Đôn (TP. Pleiku) sau khi được mẹ mua cho con cào cào, cháu nói: Từ chiếc lá dừa mà chú ấy gấp ra được con cào cào, bông hoa đẹp đến vậy cháu rất thích, nếu nhà trường dạy cháu sẽ xung phong để học và gấp thật nhiều bông hồng tặng cô, các bạn và gia đình.
Khi nhìn thấy những con tò he, cào cào, chuồn chuồn được tạo ra ngay trên hè phố, không ít người đứng xem, trầm trồ khen và nghĩ về ngày xưa với biết bao trò chơi dân gian cuốn hút lũ trẻ như đánh đu, ô ăn quan, bắn bi đất, làm diều giấy… đang mất dần trước sức cuốn của các trò chơi hiện đại trong đó không ít trò chơi mang nặng tính bạo lực được bày bán khắp nơi. Ông Đặng Tuấn đã cao tuổi xem và mua cho cháu nói “nếu có một nơi hàng tuần tổ chức cho trẻ vui đùa, tập làm và thi các trò chơi dân gian thế này thì tốt biết bao!”.
Nguyễn Giác

Có thể bạn quan tâm

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

Ấm áp những ngôi nhà tái định cư

(GLO)- Về thăm những khu tái định cư vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Gia Lai, chúng tôi cảm nhận được mùa xuân ấm áp đang về cùng với sắc hoa tươi thắm, khung cảnh sản xuất, sinh hoạt nhộn nhịp đang định hình trên vùng đất mới.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng.

Ngôi làng Bahnar bị "bỏ quên" giữa núi rừng

(GLO)- Một ngôi làng Bahnar không người ở, bị "bỏ quên" giữa núi rừng Tây Nguyên nhưng vẫn hấp dẫn nhiều du khách ghé thăm nhờ vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên và kiến trúc nhà truyền thống. Đó là làng Kon Sơ Lăl cũ (xã Ia Khươl, tỉnh Gia Lai).

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Giấc mơ về một khu vườn sáng

Vân Anh năm nay 40 tuổi, sống cách Hoàn Kiếm của Hà Nội chỉ hơn chục cây số. Chị từng là giám đốc điều hành của một công ty có hàng trăm nhân viên, quen với áp lực, nhịp sống gấp gáp và những quyết định lớn nhỏ mỗi ngày.

Rẫy chung ở Đak Đoa

Rẫy chung ở Đak Đoa

(GLO)- Giữa những đồi cà phê vào độ chín rộ ở xã Đak Đoa, có những khu rẫy không thuộc về riêng một hộ nào. Đó là rẫy chung - mảnh đất “không chia phần” của cộng đồng, nơi bà con cùng góp công vun trồng, chăm sóc qua từng mùa, lặng lẽ tích lũy thành nguồn lực chung để lo việc thôn, việc làng.

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Xuân về làng gốm 500 năm tuổi

Từng đoàn khách dập dìu men theo con đường nhỏ dẫn vào làng gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng). Ngôi làng nhỏ gần 500 năm tuổi bên dòng Thu Bồn, nơi các thế hệ truyền nhau gìn giữ làng nghề nổi danh xứ Quảng.

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

Dựng cơ đồ bạc tỷ trên cát trắng

(GLO)- Trên vùng đất cát trắng bạc màu, “khỉ ho cò gáy”, nông dân Nguyễn Xuân Ánh (SN 1972, thôn Thuận Phong, xã Hội Sơn) đã bền bỉ dựng nên một trang trại tổng hợp gần 10 ha, bình quân lợi nhuận 500 - 700 triệu đồng/năm.

Bình yên sau những ngày lạc lối

Trở về con đường sáng sau những ngày lạc lối

(GLO)- Thời gian qua, lực lượng Công an tỉnh Gia Lai đã kiên trì bám cơ sở, cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, người có uy tín cảm hóa, thức tỉnh những đối tượng từng nghe theo tổ chức phản động FULRO. Nhờ đó, nhiều người đã từ bỏ những việc làm sai trái, quay về với con đường sáng và vòng tay yêu thương của buôn làng.

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

Tết này, người dân vùng bão lũ có nhà mới

(GLO)- Càng gần đến Tết Nguyên đán, những căn nhà mới của người dân vùng bão lũ càng hiện rõ hình hài. Khi những mái ấm được dựng lên từ mồ hôi, công sức của bộ đội và sự chung tay của cộng đồng, mùa xuân cũng kịp về sớm hơn với những gia đình lam lũ từng chịu nhiều mất mát do thiên tai.

Bo bo vào mùa đẫy hạt

Bo bo vào mùa đẫy hạt

(GLO)- Cuối năm, trên những nương rẫy vùng cao xã Krong (tỉnh Gia Lai), bo bo (còn có tên gọi khác là cao lương, lúa miến, mộc mạch) bước vào thời điểm chín rộ, hạt căng tròn, báo hiệu mùa thu hoạch đã đến.

Ký ức lúa nương thiêng

Ký ức lúa nương thiêng

(GLO)- Trên những triền núi ở xã Vân Canh (tỉnh Gia Lai), đồng bào người Chăm H’roi và Bahnar vẫn gieo trồng lúa nương. Với họ, đây không chỉ là vụ mùa mà quan trọng hơn là cách gìn giữ ký ức của cha ông, hương vị thiêng quý của núi rừng.

Tìm lại mình từ bóng tối

Tìm lại mình từ bóng tối

Những cơn “phê” chớp nhoáng, những phút ngông cuồng tuổi trẻ, nông nổi đã đẩy nhiều thanh niên ở Quảng Ngãi lao vào vòng xoáy ma túy. Khi tỉnh lại, trước mắt họ chỉ còn là gia đình tan tác, sức khỏe tàn phá và tương lai bị bóng tối nghiện ngập nuốt chửng.

Vào rốn lũ cứu người

Vào rốn lũ cứu người

Giữa lúc thiên nhiên thử thách, họ đã chọn hành động; giữa hiểm nguy, họ chọn dấn thân và giữa bao nỗi lo, họ mang đến hy vọng. Những chàng trai từ Đà Lạt, Phan Thiết đã vượt hàng trăm kilomet giữa mưa lũ, sạt lở để đến với người dân vùng lũ Khánh Hòa, Phú Yên (cũ).

null