Ở Quy Nhơn, tín ngưỡng thờ Ðức Thánh Trần có từ lâu đời, được cộng đồng gìn giữ từ đền thờ, tượng đài đến những nghi lễ, tạo nên mạch kết nối giữa lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng dân gian.
Không chỉ có một ngày 20-8 âm lịch
Ở Quy Nhơn, không gian của tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần hiển thị rõ nhất ở 2 nơi: Đền thờ Trần Hưng Đạo (số 596/17 đường Trần Hưng Đạo, tổ dân phố 10, phường Quy Nhơn), ngay giữa trung tâm đô thị và Tượng đài Trần Hưng Đạo trên đồi Gành Hổ ở làng biển Hải Minh (tổ dân phố 1, phường Quy Nhơn), hướng ra cửa biển Quy Nhơn.
Điều đáng chú ý là tín ngưỡng này không chỉ hiện diện trong ngày giỗ Đức Thánh Trần, mà diễn ra quanh năm, đặc biệt còn gắn với việc tổ chức các nghi lễ khác, nhất là lễ khai ấn, ban ấn vào mùng 2 Tết hằng năm tại Đền thờ Trần Hưng Đạo. Nghi lễ đầu xuân thu hút người dân đến dâng hương, cầu an và tưởng nhớ công đức Hưng Ðạo đại vương Trần Quốc Tuấn.
Ngày giỗ Đức Thánh Trần tổ chức vào ngày 20-8 âm lịch hằng năm là một điểm nhấn trong đời sống tín ngưỡng rộng hơn. Ông Nguyễn Bá Đạt - Trưởng Ban nghi lễ Đền thờ Trần Hưng Đạo - cho biết: “Không chỉ đến ngày húy kỵ Đức Thánh Trần, mà các lễ cúng khác, như lễ đản sanh (mùng 10 tháng Chạp), lễ khai ấn, ban ấn (mùng 2 Tết Nguyên đán), lễ đại hội đồng các chư tướng (ngày 25 tháng Giêng); các ngày đầu tháng, ngày rằm đều có đông người dân, du khách về Đền thờ dâng hương, dâng lễ vọng bái Đức Thánh Trần để cầu mong an lành, may mắn”.
Trong khi đó, anh Nguyễn Văn Bé, người dân ở làng biển Hải Minh, chia sẻ: “Không chỉ ngày lễ, Tết, mỗi khi có việc trọng đại, người dân địa phương đến Tượng đài Đức Thánh Trần để thắp hương cầu nguyện, bày tỏ lòng thành kính, cầu mong Ngài hiển linh phù hộ gia đạo, làng xóm bình yên”.
Mỗi người đến Đền thờ và Tượng đài Đức Thánh Trần đều có một tâm nguyện khác nhau, nhưng đều bắt nguồn từ niềm kính ngưỡng với vị anh hùng dân tộc.
Từ góc nhìn ấy, sức sống của tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở Quy Nhơn không nằm ở sự lớn hay nhỏ của một nghi lễ, mà ở việc cộng đồng vẫn duy trì nét đẹp kính ngưỡng tiền nhân có công với nước, với dân tộc.
2 địa chỉ, 1 mạch di sản
Nếu Đền thờ là nơi người dân tìm về dâng hương thì Tượng đài Đức Thánh Trần ở Hải Minh lại tạo nên một không gian đặc biệt được kết nối qua nghi lễ rước giác linh Đức Thánh Trần từ Tượng đài về Đền thờ làm lễ an vị vào ngày 19-8 âm lịch trong dịp giỗ hằng năm.
Ông Nguyễn Bá Đạt cho biết: “Ngoài lễ chánh kỵ tại Đền thờ vào ngày 20-8 âm lịch, lễ rước giác linh tại Tượng đài Đức Thánh Trần về Đền thờ làm lễ an vị để giỗ Ngài vào ngày 19-8 âm lịch, còn có các lễ khác như: thượng kỳ, thiết án, cúng cầu siêu vong linh các anh hùng liệt sĩ...
Năm nay, phần lễ còn có điểm mới là bổ sung đội học trò gia lễ, chánh tế, bồi tế, tả ban - hữu ban phân hiến, đọc chúc văn, để lễ giỗ thêm sinh động sắc màu văn hóa cổ truyền”.
Nhìn từ góc độ văn hóa, lễ rước giác linh Đức Thánh Trần không chỉ là một nghi thức của ngày giỗ, mà tạo nên sự kết nối giữa hai không gian biển và đô thị, giữa biểu tượng lịch sử và đời sống tín ngưỡng hiện tại. Đây là nét riêng trong tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần ở phố biển Quy Nhơn, giúp nó có sức sống bền bỉ trong cộng đồng.
Ông Nguyễn Đức Toàn - Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn - cho hay: Địa phương quan tâm kết nối 2 di tích Đền thờ và Tượng đài Đức Thánh Trần với các điểm đến, không gian văn hóa và hoạt động du lịch, để di sản văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành một điểm nhấn trong hành trình khám phá Quy Nhơn.
“Khi giá trị di sản được bảo tồn tốt, có cách giới thiệu phù hợp thì hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa, góp thêm điểm đến cho du khách khi đến Quy Nhơn” - ông Toàn nhấn mạnh.
Có lẽ đó chính là cách tự nhiên nhất để di sản được trao truyền, khi người dân vẫn đến dâng hương, duy trì lễ giỗ, kể cho con cháu về anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo, còn du khách có thể tiếp cận câu chuyện lịch sử bằng những trải nghiệm cụ thể.
Và ngày 20-8 âm lịch năm nay, những nghi lễ quen thuộc do phường Quy Nhơn tổ chức để tưởng niệm 726 năm Ngày húy kỵ Anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo (1300-2026) sẽ lại diễn ra tại Đền thờ và Tượng đài Đức Thánh Trần, nhưng có lẽ giá trị bền lâu của “Tháng Tám giỗ Cha” đã vượt khỏi khuôn khổ của ngày giỗ để trở thành một phần đời sống văn hóa ở phố biển.
