Sáu vùng chung một ngã ba sông

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

“Một tiếng gà gáy 6 huyện cùng nghe”, thoạt nghe tưởng như đó chỉ là một cách nói hình ảnh, nhưng đó là sự thực.

Sự thực thú vị này đã đưa tôi về với dòng sông Mã và tôi đã được thỏa tò mò ở ngã ba Bông - nơi con sông Mã tách mình ra một nhánh phụ để làm nên sông Lèn. Vùng đất “một tiếng gà gáy 6 huyện cùng nghe” của xứ Thanh không chỉ cho tôi cảm nhận về những nét văn hóa - tâm linh truyền đời, mà còn được hiểu thêm về đời sông - đời người…        

 

Cụ Phạm Hồng Nê bên cây đại cổ thụ trước đền thờ danh nhân Lý Thường Kiệt.
Cụ Phạm Hồng Nê bên cây đại cổ thụ trước đền thờ danh nhân Lý Thường Kiệt.

1. Từ cầu Đò Lèn trên quốc lộ 1A, đi ngược về phía Tây theo đê tả Lèn để lên ngã ba Bông, chỉ một quãng đường chừng 10 km nhưng là cả một vùng văn hóa - tâm linh. Từ chùa Linh Xứng, đền thờ danh nhân Lý Thường Kiệt, lên đền Cây Thị, chùa Quảng Phúc Tự, đền Hàn Sơn, đền Cô Bơ...

Trên con đường di tích, vẻ đẹp của đền thờ danh nhân Lý Thường Kiệt đã níu chân tôi. Ngay bên đường đê tả Lèn (thôn 3, xã Hà Ngọc, huyện Hà Trung) là không gian tĩnh lặng, cổng tam quan cổ kính rêu phong, cây đại cổ thụ bung hoa rơi vương mặt đất… Cụ Phạm Hồng Nê (87 tuổi, người trong thôn) ngồi bên cổng tam quan, thấy người lạ, cụ cười, chào: “Đền đang được tu sửa, tôi đang ra coi mọi người cần giúp gì không”.  

Tôi được cụ Nê đưa vào trong khuôn viên đền, mặc dù đang trong quá trình phục dựng nhưng không gian đền vẫn toát lên vẻ linh thiêng, trầm mặc. Ông Phạm Ngọc Quỳ (thủ từ đền) cho biết, đền thờ danh nhân Lý Thường Kiệt nằm dưới núi Ngưỡng Sơn, trước mặt là sông Lèn, phía trên là chùa Linh Xứng. Đền được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 2004. Năm 2016, đền được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch cho phục dựng lại. Ông Quỳ kể, theo như các cụ truyền lại thì trước khi có đền, nơi đây được gọi là nghè. Người dân lập nghè sau khi danh nhân Lý Thường Kiệt mất, để ghi ơn công đức của ông với đất nước và với xứ Thanh. Ngày xưa nghè thiêng lắm. Người dân trong vùng thường đến nghè để cầu mưa. Buổi sáng cầu thì buổi chiều hiệu nghiệm. Sau này, người của 3 làng là làng Đề, làng Chợ và làng Bùi đã cùng nhau góp công, góp của, xây dựng nên đền thờ danh nhân Lý Thường Kiệt (trong dân gian vẫn còn gọi là nghè Ba Làng). Đền đã có tuổi đời 487 năm. Hàng năm, vào ngày 25 tháng Giêng Âm lịch, đền tổ chức khai ấn cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi...

Ông Quỳ đưa tôi đi giới thiệu về nghệ thuật chạm trổ trong ngôi đền. Ông bảo: “Các cụ ta thật tài hoa”. Quả nhiên, mặc dù đang phục dựng nhưng xem đi xem lại những họa tiết được chạm trổ trong đền mới cảm nhận được sự công phu, tinh tế của ông cha xưa. Rất nhiều hình thù từ hoa lá, muông thú đã được tạo tác bởi những bàn tay tài hoa. Đặc biệt, tại đền có hình tượng thú vị là rồng đội lá sen, hình tượng này đang được các chuyên gia phục dựng lại.

2. Buổi sáng ở ngã ba Bông khá yên tĩnh, bà lái đò Nguyễn Thị Minh (65 tuổi, xã Định Công, huyện Yên Định) thiu thiu ngủ trên cánh võng móc gá trên đò. Thấy tôi lên đò, bà hỏi, về đâu; tôi đùa, không biết về đâu, vì từ bến này đi sang được mấy huyện; bà Minh cười ra vẻ đồng tình. Bà Minh kể, lấy chồng về Định Công đã 40 năm nhưng cũng chưa đặt chân đến đủ mấy huyện bên cạnh, mặc dù làm nghề lái đò, chỉ cách nhau bến sông. Trước kia, gia đình bà cũng làm nghề sông nước, đi hàng ra tận Hải Phòng, Quảng Ninh, 5 năm trở lại đây, bà về chạy đò kiếm sống giữa bến xã Định Công và bến xã Hà Sơn (huyện Hà Trung).

Ngã ba Bông nằm ngay trước mặt đền Cô Bơ. Đây là nơi con sông Mã tách nhánh. Nhánh chính xuôi xuống hướng Hoằng Hóa, Sầm Sơn; nhánh phụ tách ra thành con sông Lèn hướng về biển theo địa bàn huyện Hà Trung, Hậu Lộc, Nga Sơn. Anh lái đò Nguyễn Ngọc Hải (thôn 4, xã Hà Sơn, Hà Trung) đưa tôi xuống bến đò để ra gần ngã ba sông. Nghe tôi hỏi, anh Hải cười lớn: “Ồ, đúng đây chính là ngã ba sông “một tiếng gà gáy 6 huyện cùng nghe”. Nó nổi tiếng cũng vì thế, chứ dễ gì có ngã ba sông nào có tới 6 huyện cùng chụm vào”. Nói rồi, anh giới thiệu, chỗ bến thuyền nơi anh neo đậu là xã Hà Sơn (huyện Hà Trung), chếch về tay trái theo hướng sông Lèn là xã Hoằng Khánh (huyện Hoằng Hóa) và xã Châu Lộc (huyện Hậu Lộc), phía tay phải bên kia sông Mã là xã Vĩnh An (huyện Vĩnh Lộc), xã Định Công (huyện Yên Định) và xã Thiệu Quang (huyện Thiệu Hóa).

Trong tiếng thở dài lẫn vào tiếng sóng, anh Hải bảo, sông nay cũng “thay tính đổi nết” nhiều lắm. Trước anh làm nghề đánh cá, nhưng đã bỏ nghề 15 năm nay rồi. Ở ngã ba Bông này, ngày xưa nhiều cá chép và tôm ngon nức tiếng. Thời ông nội anh, đoạn sông Lèn chảy qua trước đền Hàn Sơn vẫn còn một đoạn lạch. Mỗi lần thuyền qua đây, mọi người phải xuống dùng dây kéo và “dô tả dô tà”, “dô ta dô huầy” mới vượt được. Ở đoạn sông này, ông anh thường xuyên đánh bắt được cá ghé nặng 12-13kg. Ngày trước, ngã ba Bông rộng mênh mông, mỗi khi nước lên có gió to là rờn rợn, nhưng khi nước xuống thì có thể lội được qua sông Mã. Thuở ấy, cây bàng lớn trước đền Cô Bơ nằm cạnh mép sông, nhưng chỉ khoảng 10 năm nay sông đã bồi lên khoảng 100m. Cũng cách đây 7-8 năm, có người lấy nước sông nấu nước chè thì phát hiện nước có vị lạ, sau mới phát hiện ra là nước lợ. Đây là chuyện trước giờ chưa xảy ra. Nước biển đã ngược nguồn! Sau đó, người dân đánh cá thì bắt được cá đuôi gà, cá mòi (2 loài vốn chỉ sống ở nước lợ). Rồi bên bãi sông chạy lổn nhổn những con cáy, rồi cây đay cũng không biết theo đâu mà về, mọc trên bãi bồi…

Anh Hải vừa đong đưa võng, không nhìn sang tôi mà như nói một mình: “Nhiều đêm gió lên, nằm trên thuyền chòng chành khó ngủ, tôi tự hỏi không hiểu làm sao mà sông lại thay đổi nhiều đến thế. Mặc dù cũng nghe đài, đọc báo, thấy nói do nạn hút cát, thủy điện nên sông mới thay đổi. Nhưng có lẽ con người ta phải tác động đến sông nhiều cách khác nữa, tác động ghê gớm lắm thì mới khiến con sông cả ngàn đời không thay đổi phải thay đổi nhanh đến thế…”. Tôi không biết trả lời anh thế nào. Quay sang anh, nửa đùa nửa thật: “Giờ không có gà gáy để thử cảm giác 6 huyện cùng nghe, hay nhờ anh cất lên đôi câu hò sông Mã cho 6 huyện cùng nghe vậy?”. Anh Hải cười rung theo sóng: “Cái này phải nhờ các cụ. Thế hệ chúng tôi chạy thuyền máy rồi, không còn cần “dô ta dô huầy” nữa”.

Theo sggp

Có thể bạn quan tâm

Tiếp nối Chiến dịch Quang Trung: Từ cứu trợ khẩn cấp đến an dân bền vững - Kỳ 3: Sức sống mới trên các làng tái định cư

Kỳ 3: Sức sống mới trên các làng tái định cư

(GLO)- Ðể những khu tái định cư thực sự trở thành mái ấm lâu dài, bên cạnh sự quan tâm, hỗ trợ của Nhà nước, người dân còn trực tiếp góp sức dựng xây nơi ở mới, gìn giữ phong tục, tập quán và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống.

Tiếp nối Chiến dịch Quang Trung: Từ cứu trợ khẩn cấp đến an dân bền vững - Kỳ 1: Cấp bách di dời dân khỏi vùng nguy hiểm

Kỳ 1: Cấp bách di dời dân khỏi vùng nguy hiểm

(GLO)- Gia Lai có địa hình phức tạp, thường xuyên đối mặt với thiên tai cực đoan. Sau Chiến dịch Quang Trung năm 2025, Tỉnh ủy tiếp tục triển khai giai đoạn 2, di dời gần 2.000 hộ dân khỏi khu vực nguy hiểm, hướng đến an cư bền vững.

Nơi suối tìm về phố

Nơi suối tìm về phố

(GLO)- Hơn nửa thế kỷ trôi qua, dòng suối Hội Phú đã đi qua những cây cầu ván chông chênh, những khu vườn, xóm nhỏ, rồi có lúc trở thành “dòng nước đen” giữa lòng phố núi Pleiku. Sau 6 năm công trường phủ bụi đỏ, một tuyến kè được hình thành.

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Trường mới ở vùng biên

Trường mới ở vùng biên

(GLO)- Gần một tháng sau lễ khai giảng năm học 2026 - 2027, thầy và trò tại 7 trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đang từng bước ổn định nền nếp dạy học.

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

Những ngày ở xứ Kim Chi: Kỳ 2: 24 giờ ở Jeonju - thủ phủ của Jeollabuk-do

(GLO)- Hai lần đổi tàu với gần 3 giờ từ Busan đưa chúng tôi đến Jeonju - thủ phủ và là thành phố cổ yên bình của tỉnh Jeollabuk-do. 24 giờ ở đây đủ để nhận ra sức hấp dẫn của một vùng đất biết giữ gìn ký ức, chăm chút từng góc phố và biến những giá trị truyền thống thành sức hút du lịch.

Đất Vua xứ Rượu…

Đất Vua xứ Rượu…

(GLO)- Những ngày đầu thu, khi cái nắng miền Trung đã bớt gay gắt, những cơn mưa bắt đầu ghé qua nhiều hơn, đất trời xứ An Nhơn cũng dịu lại. Lúc đầy lúc vơi, sông Côn vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, mang theo phù sa và câu chuyện của một vùng đất từng là kinh đô. 

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Món quà nhỏ nối dài lòng tốt

Mỗi lần nấu cơm cho gia đình, chị Trương Thị Phượng lại chuẩn bị thêm một, hai suất. Hôm nay, trong những chiếc hộp được xếp ngay ngắn là cơm trắng, khoai tây xào, gà xào và canh nóng. Chị chụp lại phần cơm, đăng lên nhóm “Cho tặng đồ miễn phí tại Hà Nội”, rồi chờ người cần đến nhận.

null