Phát hiện thêm nhiều di tích khảo cổ học tiền sử

(GLO)- Sau khi di tích Biển Hồ được khai quật khảo cổ (năm 1993), nhiều cuộc khai quật đã được tiến hành tại một số di tích trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Việc tiếp tục triển khai công tác điều tra khảo cổ học là rất cần thiết nhằm xác định đầy đủ các di tích, lập bản đồ khảo cổ học, tạo dựng cơ sở dữ liệu để làm căn cứ cho công tác quản lý, bảo tồn và nghiên cứu.
Khảo cổ học Gia Lai được biết đến lần đầu với công bố của P.B.Lafont vào năm 1956 (theo “Khảo cổ học tiền sử Tây Nguyên” của tác giả Nguyễn Khắc Sử, Nhà xuất bản Giáo dục năm 2007). Từ năm 1975 đến nay, các nhà khảo cổ học đã tiến hành nhiều cuộc điều tra, khảo sát và khai quật.
Biển Hồ là di tích được khai quật khảo cổ đầu tiên ở Gia Lai vào năm 1993. Đó là cơ sở để định danh nên văn hóa Biển Hồ. Đến nay, nhiều cuộc khai quật đã được tiến hành tại các di tích như: Trà Dôm, làng Ngol, Ia Mơr, Bang Keng, làng Gà, Hlang… Đặc biệt, giai đoạn 2015-2019, quần thể di tích sơ kỳ Đá cũ An Khê được khai quật đã phát hiện một hệ thống di tích khảo cổ có niên đại khoảng 80 vạn năm cách ngày nay với địa tầng tương đối nguyên vẹn, ổn định.
Gần đây nhất, giữa năm 2022, Bảo tàng tỉnh và Trung tâm Khảo cổ học TP. Hồ Chí Minh (Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ) phối hợp khảo sát trên địa bàn huyện Chư Prông đã phát hiện thêm nhiều di tích khảo cổ học thời tiền sử. Bên cạnh việc thẩm tra hiện trạng các di tích khảo cổ đã được biết đến từ trước, cuộc điều tra, khảo sát lần này đã phát hiện thêm một hệ thống di tích gồm 13 địa điểm phân bố trải dài từ phía Đông Bắc đến phía Tây Nam của huyện. Các địa điểm phát hiện mới gồm khu vực phía Bắc hồ Hoàng Ân (xã Bàu Cạn), di tích Sung Khoeng (xã Ia Drăng), di tích Ia Púch hay suối Quýt (xã Ia O), di tích làng Tnao, suối Tu (hay Briềng 1), Briềng 2, Briềng 3, làng Gà 7 (xã Ia Boòng), di tích Chư Kóh, Đội 7, rẫy Kpuih Phát hay Ia Púch (xã Ia Púch), địa điểm đập Ia Mơr, các điểm di tích ở Nông trường Cao su An Biên (xã Ia Mơr).
Phân loại hiện vật sau quá trình điều tra, khảo sát. Ảnh: Xuân Toản
Phân loại hiện vật sau quá trình điều tra, khảo sát. Ảnh: Xuân Toản
Đặc biệt, tại di tích An Biên (thuộc Nông trường Cao su An Biên), các nhà khảo cổ đã ghi nhận rất nhiều mảnh tước, mảnh đá, phác vật công cụ… xuất lộ theo từng cụm dọc theo các rãnh đào sâu khoảng 0,6-0,8 m qua điều tra bề mặt. Dấu vết di vật đá xuất lộ phân bố trên 2 khu vực cách nhau khoảng 200 m, mỗi khu vực có quy mô rộng khoảng 80-150 m với mật độ hiện vật có xu hướng tập trung cao nhất ở phần địa hình nổi cao. Ở khu vực nằm về phía Bắc của di tích, vị trí xuất lộ nhiều mảnh tước, một hố thám sát được mở với diện tích 2 x 2 m (4 m2) nhằm xác định rõ hơn tính chất của di tích. Di vật tìm thấy trong hố thám sát chủ yếu là di vật bằng đá, gồm mảnh tước, vảy tước, phiến tước phác vật công cụ đang trong quá trình chế tác và hoàn thiện. Kỹ thuật chế tác công cụ đá tại các di tích phổ biến với kỹ nghệ phiến tước và tạo ra các công cụ có một mặt cong lồi kiểu “răng trâu”. Các phác vật và phế vật công cụ thuộc loại hình công cụ thuôn dài có vai xuôi lệch, một mặt phẳng và một mặt cong lồi đặc trưng của nhóm công cụ đá phổ biến trong thời đại Đá mới trên địa bàn tỉnh nói riêng và miền cao nguyên Trung phần nói chung.
Như vậy, qua cuộc điều tra các di tích nói trên cũng như từ kết quả thám sát ở di tích An Biên, căn cứ vào đặc điểm kỹ thuật, loại hình công cụ đang được chế tác, các nhà chuyên môn đoán định niên đại các di tích nói trên có niên đại vào khoảng 3.500-4.000 năm BP.  
Hiện nay, việc phát triển nhanh chóng hạ tầng, thay đổi cơ cấu sử dụng đất để phát triển kinh tế khiến cho rất nhiều di sản văn hóa bị mai một, trong đó các di tích khảo cổ học bị tác động tiêu cực, thậm chí bị xóa sổ. Do đó, việc tiếp tục triển khai công tác điều tra khảo cổ học là rất cần thiết nhằm xác định đầy đủ các di tích, lập bản đồ khảo cổ học, tạo dựng cơ sở dữ liệu để làm căn cứ cho công tác quản lý, bảo tồn và nghiên cứu các di tích này trong tương lai.
XUÂN TOẢN

Có thể bạn quan tâm

Cúng ông Công, ông Táo: Nét đẹp văn hóa của người Việt

Cúng ông Công, ông Táo: Nét đẹp văn hóa của người Việt

(GLO)- Trong tín ngưỡng đa thần của người Việt, thần còn gắn liền với nơi ăn, nơi ở của con người, có ông Công, ông Táo trông coi mọi việc trong nhà, nơi gian bếp. Hàng năm, đến ngày 23 tháng Chạp, 2 vị thần này cưỡi cá chép về trời, trình báo Ngọc Hoàng mọi sinh hoạt của gia đình gia chủ. Qua đó, Ngọc Hoàng ban thưởng, xử phạt tùy theo mức độ hành vi đến con người nơi trần gian.
Đổi mới quảng bá di sản văn hóa

Đổi mới quảng bá di sản văn hóa

(GLO)- Công tác tuyên truyền, quảng bá các di sản, di tích lịch sử-văn hóa được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng. Hoạt động này được triển khai dưới nhiều hình thức, trong đó, chú trọng đưa di sản văn hóa đến gần với công chúng.
Báu vật khởi dựng vương triều Lê

Báu vật khởi dựng vương triều Lê

Hệ thống thành bậc Điện Kính Thiên (thường gọi là thành bậc rồng Điện Kính Thiên) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia tại quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31.12.2020. Đây là một tuyệt tác, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc dân tộc.
Lễ cưới của người Jrai: Tôn vinh giá trị gia đình

Lễ cưới của người Jrai: Tôn vinh giá trị gia đình

(GLO)- Giá trị gia đình, tình nghĩa vợ chồng, trách nhiệm cá nhân và cộng đồng được đề cao trong lễ cưới truyền thống của người Jrai. Giá trị độc đáo ấy được người dân làng Kép (phường Đống Đa, TP. Pleiku) tái hiện trong sự kiện văn hóa du lịch mới đây, góp thêm một góc nhìn thú vị về đời sống tinh thần của người Jrai trong chiều dài lịch sử.
Độc đáo lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao Đỏ, phải trải qua mới trưởng thành

Độc đáo lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao Đỏ, phải trải qua mới trưởng thành

Trong cộng đồng người Dao Đỏ (một nhánh của dân tộc Dao) ở miền núi phía bắc bao đời nay vẫn gìn giữ một nghi thức độc đáo: lễ cấp sắc. Đây là nghi lễ quan trọng bậc nhất mà bất cứ người đàn ông Dao Đỏ nào cũng phải làm một lần trong đời trải qua để được công nhận đã trưởng thành.
Hội thi làm bánh, mứt truyền thống: Tết sum vầy, xuân gắn kết

Hội thi làm bánh, mứt truyền thống: Tết sum vầy, xuân gắn kết

(GLO)- Ngày 4 và 5-1, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh tổ chức hội thi “Công nhân, viên chức, lao động tỉnh Gia Lai với bánh, mứt truyền thống“ Xuân Quý Mão 2023. Hội thi nhằm góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc qua các sản phẩm bánh, mứt truyền thống, đồng thời củng cố tình đoàn kết, tinh thần “tương thân tương ái“ trong đoàn viên, người lao động.
Chiếc xà gạc trong đời sống của người Jrai

Chiếc xà gạc trong đời sống của người Jrai

(GLO)- Xà gạc (chà gạc, con dao phát) là vật dụng quen thuộc trong cuộc sống của cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng Trường Sơn-Tây Nguyên nói chung, người Jrai nói riêng. Nó gắn liền với cuộc đời của người đàn ông từ khi sinh ra đến khi về với thế giới atâu.
Ngôi đình giữa đồng vắng

Ngôi đình giữa đồng vắng

(GLO)- Đình Cửu Đạo (thôn 1, xã Xuân An, thị xã An Khê) tọa lạc giữa cánh đồng rộng mênh mông, là chứng tích còn lại của một ngôi làng ra đời từ trăm năm trước. Đây cũng là nơi tập trung tất cả thông tin, tài liệu về lịch sử và văn hóa của thôn Cửu Đạo xưa.
Cần quan tâm đăng ký di vật, cổ vật

Cần quan tâm đăng ký di vật, cổ vật

(GLO)- Bảo tàng tỉnh Gia Lai đang lưu giữ và trưng bày gần 10.654 hiện vật phục vụ nhu cầu tham quan, nghiên cứu của người dân. Thời gian qua, công tác đăng ký, công nhận cổ vật, bảo vật quốc gia trên địa bàn tỉnh bước đầu đạt được những kết quả ghi nhận, song vẫn chưa tương xứng với tiềm lực vốn có của nó.
Văn hóa là nền tảng xây dựng gia đình hạnh phúc

Văn hóa là nền tảng xây dựng gia đình hạnh phúc

(GLO)- Năm 2022, công tác gia đình và phòng-chống bạo lực gia đình (BLGĐ) được Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai phối hợp với các ngành liên quan triển khai và đạt được nhiều kết quả ấn tượng, góp phần hoàn thành mục tiêu xây dựng gia đình văn hóa, no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc.
Hồi hương ấn vàng

Hồi hương ấn vàng

Ông Trần Đình Thành, Cục phó Cục Di sản văn hoá cho hay việc đàm phán thành công để hồi hương ấn vàng “Hoàng đế chi bảo“ trong một thời gian ngắn như vậy là một thành tựu nổi bật của ngành.