Sau khi hoàn thành chương trình THPT, Aya đã theo học một ngành khá "nam tính": Công nghệ điện tử máy tính ở Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông cơ sở tại TP. Hồ Chí Minh. Đó cũng là khoảng thời gian cô sinh viên đến từ buôn làng được tiếp cận với những công nghệ hiện đại, trong đó có ngôn ngữ lập trình.
Năm 2014, sau khi ra trường, Aya trở về nhà tại huyện Đak Đoa (cũ). 1 năm sau, chị về công tác tại Phòng Văn hóa-Thông tin huyện (hiện là Trung tâm Văn hóa-Thông tin và Thể thao xã Đak Đoa). Năm 2019, khi được giao biên dịch, đọc bản tin tiếng Bahnar của đơn vị, chị bắt đầu tìm hiểu sâu về chữ viết của dân tộc mình.
Cũng từ đó, chị tự nhận thấy kiến thức của mình về tiếng Bahnar còn khá hạn chế. Bởi vậy, Aya đã đăng ký theo học lớp tiếng Bahnar tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên huyện Đak Đoa cũ.
“Trước khi đi học, tôi không nghĩ người Bahnar lại nhiều nhóm đến vậy. Các nhóm lại có những từ ngữ khác nhau, nếu không tìm hiểu sẽ không thể nào biết được.
Tôi mượn được quyển từ điển tiếng Kinh-Bahnar bản giấy để sao chép. Nó khá dày, lại không phổ biến và bất tiện khi phải cầm theo bên người. Từ đó, tôi nghĩ tại sao mình không tạo một ứng dụng có thể sử dụng trên máy tính, điện thoại và có thể mang theo bất cứ nơi đâu”-Aya chia sẻ.
![ung-dung-tu-dien-do-aya-viet-co-tich-hop-cach-phat-am-do-chinh-co-thu-lai-anh-van-ngoc.jpg](https://cdn.baogialai.com.vn/images/e76efd95377b4862e5a57346b2ad08f3e8ce78ab1738ed5e9bd4037e741eb8005f29140cb1d87a514f9e99ce5b4e65ea84a2dec4c6bf2f7234da97116df79b922401517a16151013903823d81a7d66d8dca74c2c8590671e73202291a3fcf54609d32126bc9740c5bd9e53ecedbc31ae22002a53aaf76175d3f1ad016b95966b/ung-dung-tu-dien-do-aya-viet-co-tich-hop-cach-phat-am-do-chinh-co-thu-lai-anh-van-ngoc.jpg "Ứng dụng "Từ điển tiếng Kinh-Bahnar" do Aya viết có tích hợp cách phát âm do chính chị thu lại. Ảnh: Văn Ngọc")
Thế rồi từ tháng 8-2024, dựa trên những kiến thức ở trường đại học, Aya bắt tay vào viết ứng dụng “Từ điển tiếng Kinh-Bahnar” với không ít khó khăn. Công nghệ có nhiều thay đổi, Aya phải mày mò, học hỏi từ nhiều bạn bè về ngôn ngữ lập trình mới.
Bên cạnh đó, việc viết ứng dụng cần nhiều thời gian, trong khi Aya chỉ có thể làm vào lúc rảnh rỗi sau khi hoàn thành công việc ở cơ quan và việc "bếp núc" của một người mẹ 2 con.
Để hoàn thiện từ điển số này, Aya phải nhập thô dữ liệu từ cuốn từ điển bản giấy Kinh-Bahnar được xuất bản năm 1994 do Sở Giáo dục và Đào tạo Gia Lai biên soạn, ông Siu Pêt làm chủ biên. Đây là cuốn từ điển tương đối đầy đủ với hơn 3.000 từ thông dụng dành cho những nhóm người Bahnar khác nhau.
Song song với việc nhập thô dữ liệu từ bản giấy lên máy tính, Aya còn phải bổ sung thêm nhiều từ ngữ mới, những câu ví dụ thực tế trong đời sống và viết code để đưa dữ liệu lên ứng dụng với tổng cộng gần 6.000 từ.
Đặc biệt, Aya còn tự mình thu âm cách phát âm cho gần 6.000 từ này và tích hợp nó vào từ điển số. Aya cho hay: “Hầu hết các từ cuốn từ điển giấy đều đã ghi chú cách phát âm nhưng không phải ai cũng hiểu và phát âm đúng. Bởi vậy, tôi đã tận dụng lợi thế của công nghệ số để tích hợp phần phát âm này vào với từng từ ngữ. Tuy mất rất nhiều thời gian, nhưng tôi vẫn cố gắng vì đó là công việc yêu thích của mình”.
Sau khoảng thời gian miệt mài, tháng 8-2025, Aya đã hoàn thành công trình này. Ứng dụng cho phép tra cứu nhanh tiếng Kinh-Bahnar, tích hợp chức năng phát âm, hoạt động ổn định trên hệ điều hành Android và iOS. Tuy nhiên, ứng dụng sử dụng kho dữ liệu miễn phí nên còn giới hạn số lượt truy cập.
Hiện tại, Aya đã mở link cho tất cả mọi người có thể truy cập tại địa chỉ https://tudienbahnar-aya.netlify.app/ để tra cứu nhanh chóng, tiện lợi và hoàn toàn miễn phí.
“Khi tôi đăng link lên Facebook, nhiều người truy cập vào và gửi lời cảm ơn vì đã giúp họ dễ dàng học tiếng Bahnar hơn. Tôi mong muốn sẽ có cơ quan nhà nước hoặc đơn vị tiếp quản lại công trình để đưa ứng dụng này phát triển rộng rãi hơn cho nhiều người có thể tiếp cận. Tôi sẵn sàng bàn giao toàn bộ dữ liệu mà bản thân đã làm thời gian qua với mong muốn ngôn ngữ của dân tộc mình được lưu truyền mãi”-Aya bộc bạch.
Được biết, tháng 5-2025 vừa qua, Aya được nhận danh hiệu Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác cấp tỉnh, do Tỉnh đoàn trao tặng.
Trao đổi với phóng viên, bà Đặng Thị Hoài-nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa-Thông tin và Thể thao huyện Đak Đoa-cho hay: “Aya rất tâm huyết với công tác bảo tồn nét đẹp văn hóa Bahnar. Bạn ấy rất nhanh nhẹn, ham học hỏi và thành công trong việc sáng tạo ứng dụng từ điển số tiếng dân tộc.
Đây là một ứng dụng rất hữu ích không chỉ cho người Bahnar mà còn cho cán bộ, công chức khi công tác tại vùng dân tộc Bahnar có thể dễ dàng tiếp cận, học tập, giao tiếp, để từ đó đạt được hiệu quả công tác tốt hơn”.
