Sống chung với sạt lở
Tại khu vực tổ 1, các vết nứt kéo dài trên nền đất, rẫy cà phê và dọc tuyến đường vận hành Trạm 500kV do Công ty Thủy điện Ia Ly quản lý, khiến người dân không khỏi bất an, nhất là khi tình trạng sụt lún này chưa có dấu hiệu dừng lại.
Vết sạt lở kéo dài dọc theo tuyến đường, tiếp tục ăn sâu vào nền đất, đe dọa trực tiếp nhà cửa và đất sản xuất của các hộ dân nằm trong vùng nguy hiểm. Khoảng cách từ mép sạt lở đến khu dân cư chỉ còn rất ngắn, nhiều vị trí đất bị khoét hàm ếch, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục sụt trượt nếu mưa lớn xảy ra.
Từ khi xảy ra sạt lở, cuộc sống của nhiều hộ dân bị đảo lộn. Ban ngày, người dân vẫn phải sản xuất, sinh hoạt tạm bợ; ban đêm luôn sống trong lo lắng trước những rung chấn, vết nứt ngày càng lan rộng.
Thực trạng này không chỉ gây hư hỏng hạ tầng giao thông, mà còn đẩy các hộ dân vào tình thế luôn phải sống trong thấp thỏm, bất an.
Bà Nguyễn Thị Huyền (tổ 1, xã Ia Ly) cho biết, sau khi sạt lở xảy ra, gia đình bà từng dọn ra ngoài ở tạm nhưng rồi lại phải quay về nhà cũ để tiện trông coi tài sản và vườn cà phê hơn 2 ha đang vào vụ thu hoạch.
Ngôi nhà khang trang trị giá hàng trăm triệu đồng nằm sát điểm sạt lở nay không dám ở, vợ chồng bà phải lui về căn nhà nhỏ phía sau - vốn trước đây chỉ dùng làm nơi chứa vật tư nông nghiệp - để ở tạm trong tâm trạng bất an.
“Chỉ trong một đêm, đất sạt lở cả một đoạn đường rồi lấn sát vào đất nhà. Gia đình tôi chưa bao giờ nghĩ sạt lở lại nghiêm trọng đến vậy. Giờ cứ mỗi lần mưa xuống là cả nhà thấp thỏm lo sợ” - bà Huyền chia sẻ.
Theo bà Huyền, các hộ dân trong khu vực chỉ mong được di dời càng sớm càng tốt để dân sớm ổn định nơi ở, yên tâm làm ăn. “Gia đình tôi hoàn toàn đồng thuận thu hồi đất để bố trí tái định cư. Điều mong mỏi lớn nhất là chính quyền sớm có phương án hỗ trợ, đền bù cụ thể, hợp lý để bảo đảm quyền lợi cho bà con” - bà Huyền đề nghị.
Chung tâm trạng, bà Nguyễn Thị Gấm (cùng tổ 1) cho hay, dù đã cố gắng chuyển ra xa điểm sạt lở nhất (dọn về phía cuối nhà) nhưng cả gia đình vẫn thường xuyên cảm nhận rung chấn, nghe tiếng đất dịch chuyển vào ban đêm.
“Mỗi lúc mưa lớn, cả nhà không dám ngủ. Đồ đạc giá trị đã gửi nhờ nhà người quen, trong nhà chỉ để lại những vật dụng thiết yếu. Ở kiểu này không thể yên tâm, chỉ mong sớm được bố trí đất tái định cư để xây nhà, chuyển sang nơi ở mới” - bà Gấm nói.
Tập trung tháo gỡ vướng mắc
Theo ghi nhận, hiện nhiều hộ dân trong khu vực chỉ còn cách “ở liều”, chấp nhận nguy hiểm để bám trụ, chờ phương án tái định cư. Việc đi ở nhờ, ở thuê lâu dài là điều người dân không muốn bởi còn gắn bó với đất đai, vườn rẫy và sinh kế lâu năm.
Hiện có 7 hộ dân nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở cao cần phải di dời khẩn cấp. Thực hiện Quyết định số 73/2025/QĐ-UBND của UBND tỉnh, địa phương đã tổ chức họp dân, lấy ý kiến và thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để triển khai các bước theo quy định.
Tại cuộc họp, đa số các hộ dân bày tỏ mong muốn được cấp đất tái định cư, tự nộp tiền sử dụng đất và tự xây dựng nhà ở phù hợp với nhu cầu sinh hoạt.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Tiến Hoàn - Trưởng Phòng Kinh tế xã Ia Ly, việc triển khai phương án tái định cư đang còn gặp vướng mắc. Quỹ đất tái định cư của xã chủ yếu là đất công đã được quy hoạch chi tiết để đấu giá từ trước, với diện tích mỗi lô khoảng 170 m².
Trong khi đó, Quyết định số 73/2025/QĐ-UBND của UBND tỉnh quy định diện tích giao đất tái định cư tối thiểu tại khu vực phía Tây tỉnh là 500 m²/hộ. Điều này buộc địa phương phải điều chỉnh lại quy hoạch, sắp xếp lại các lô đất, kéo theo yêu cầu đầu tư hạ tầng, cân đối nguồn lực, khiến tiến độ triển khai bị chậm so với dự kiến.
Bên cạnh đó, đến nay vẫn chưa thống nhất phương án chỉ thu hồi đất ở, không thu hồi đất nông nghiệp hay thu hồi toàn bộ diện tích của các hộ dân bị ảnh hưởng.
Nếu chỉ thu hồi đất ở, nhiều hộ có diện tích đất sản xuất lớn nhưng phần đất ở rất nhỏ; thậm chí giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trước đây không xác định rõ vị trí đất ở, đất nông nghiệp, gây khó khăn trong việc xác định ranh giới thu hồi, bồi thường.
Ngoài ra, một số công trình phụ trợ, sân phơi nông sản, nhà ở xây dựng vượt diện tích đất ở được cấp cũng chưa có hướng dẫn cụ thể về bồi thường, hỗ trợ.
Đặc biệt, có trường hợp nhà bị sạt lở hoàn toàn nhưng toàn bộ diện tích đang sử dụng là đất nông nghiệp chưa chuyển mục đích nên không đủ điều kiện bồi thường nhà ở theo quy định hiện hành.
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Tiến Dũng - Chủ tịch UBND xã Ia Ly - thông tin: Địa phương đã thuê đơn vị tư vấn tiến hành đo đạc, kiểm đếm nhà cửa, hoa màu, tài sản trên đất; đồng thời, chuẩn bị sẵn quỹ đất để bố trí tái định cư. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn còn vướng một số quy định cần có hướng dẫn cụ thể từ các sở, ngành liên quan để tháo gỡ.
“Xã quyết tâm thực hiện đúng quy định pháp luật nhưng cũng mong sớm có hướng dẫn cụ thể để tháo gỡ vướng mắc, giúp người dân ổn định cuộc sống, rời khỏi vùng nguy hiểm” - ông Dũng nhấn mạnh.
Việc tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn về quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ tái định cư không chỉ giúp người dân sớm ổn định cuộc sống, mà còn thể hiện rõ trách nhiệm của chính quyền trong bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân.
Nếu không sớm có hướng dẫn chi tiết, việc kéo dài tình trạng “ở tạm trong vùng nguy hiểm” sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là trong điều kiện thời tiết diễn biến phức tạp.