Nhiều công trình hư hỏng, xuống cấp
Khu vực phía Tây tỉnh hiện có 352 công trình thủy lợi lớn, vừa và nhỏ phục vụ tưới cho khoảng 67.000 ha cây trồng và cung cấp nước sinh hoạt cho người dân các địa phương.
Trong đó, Công ty TNHH một thành viên Khai thác Công trình thủy lợi Gia Lai (cũ) là đơn vị đang quản lý, khai thác 17 hồ chứa nước và 28 đập dâng hiện đang trong giai đoạn tích nước.
Để đảm bảo an toàn hồ đập, ngay từ đầu mùa mưa, Công ty đã triển khai lực lượng phối hợp với các cơ quan chức năng liên quan thành lập đoàn kiểm tra, rà soát, đánh giá hiện trạng hư hỏng của từng công trình nhằm tìm giải pháp khắc phục, sửa chữa, đảm bảo “vượt lũ” an toàn cho công trình cũng như vùng hạ du.
Thực tế kiểm tra cho thấy, nhiều hạng mục ở các công trình bị hư hỏng, xuống cấp nhưng chưa được duy tu, sửa chữa kịp thời, ảnh hưởng không nhỏ đến việc tích nước, quản lý, vận hành trong mùa mưa lũ năm 2025.
Điển hình như tại hồ chứa Ia Ring (xã Bờ Ngoong). Sau sự cố rò rỉ xảy ra cuối năm 2024, gây sụt lún, xói mái thượng lưu đập khu vực tháp van thượng lưu cống lấy nước; hư hỏng hệ thống điện vận hành cống lấy nước; bê tông đáy hành lang cống bị xâm thực hư hỏng; xuất hiện mạch lỗ rò, mạch đùn ở đáy hành lang cống, hư hỏng kênh dẫn hạ lưu tràn xả lũ… Dù vậy, đến nay công trình này vẫn chưa được đánh giá, xử lý, sửa chữa dứt điểm nên chưa tích nước.
Còn tại hồ chứa Tân Sơn, mái thượng lưu đập bên tràn xả lũ bị xói lở, thấm qua đập đất bên trái đập. Tại hồ Ia Dréh, hệ thống đo thấm thân đập bị hư hỏng hoàn toàn, van cống lấy nước hư hỏng, tràn xả lũ hư hỏng, xói nứt bê tông dốc nước… gây mất an toàn công trình.
Còn tại hồ chứa Biển Hồ B, cống lấy nước có hiện tượng nước rò rỉ qua lỗ thông hơi. Tại hồ chứa Ia Mlah, các hạng mục cơ khí cống lấy nước bị xâm thực, ăn mòn, cuối dốc nước tràn xả lũ bị xói; một số vị trí bê tông xâm thực, hệ thống Scada bị hỏng…
Ông Phan Phước Thiện-Phó Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Gia Lai (cũ), cho biết: Những năm qua, cùng với đầu tư xây dựng mới các hồ chứa thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp và cung cấp nước sinh hoạt cho người dân một số địa phương, hằng năm, đơn vị tập trung rà soát hiện trạng từng công trình để xây dựng kế hoạch duy tu, sửa chữa kịp thời những hạng mục cấp thiết.
Tuy nhiên, nguồn kinh phí hạn chế đã ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình khai thác, vận hành. Đặc biệt, hiện nay, nhiều công trình hồ chứa thủy lợi khu vực phía Tây tỉnh vì được xây dựng và đưa vào sử dụng từ 20-30 năm trước nên một số hạng mục đã xuống cấp, hư hỏng.
Trước thực tế trên, để đảm bảo vận hành an toàn hồ, đập trước và trong mùa mưa lũ, Công ty thường xuyên tổ chức lực lượng túc trực 24/24 giờ tại từng công trình để phát hiện và kịp thời xử lý những tình huống bất ngờ trong mùa mưa lũ này.
Khắc phục khó khăn, sẵn sàng ứng phó
Hơn 1 tháng qua, thời tiết tại khu vực phía Tây tỉnh mưa kéo dài liên tục. Các hồ chứa thủy lợi đang trong giai đoạn vừa chủ động tích nước, vừa mở nước phục vụ sản xuất. Hiện các hồ chứa đã tích trữ nước đạt hơn 60% dung tích, một số hồ đã tích đủ nước như Tân Sơn, Tầu Dầu 2…
Thời gian qua, các đơn vị quản lý, khai thác đã chủ động phối hợp với các địa phương bảo vệ các công trình thủy lợi trong mùa mưa lũ, giảm thiệt hại do thiên tai gây ra. Tuy nhiên, sự cố hố sụt tại khu vực mái thượng lưu hồ chứa nước Ia Ring hiện chỉ được xử lý tạm thời, vẫn chưa được khắc phục triệt để.
Điều này khiến hồ chứa không thể tích nước đến mực nước dâng bình thường (cao trình 689 m). Do đó, trong mùa lũ năm 2025, công trình hồ chứa nước Ia Ring không thể điều tiết lượng nước lũ qua tràn một cách chủ động, khi mực nước hồ bằng cao trình ngưỡng tràn sẽ chảy ở trạng thái tự do về hạ du.
Ông Nguyễn Hữu Tỵ-Chủ tịch UBND xã Bờ Ngoong-cho hay: Trước thực trạng trên, xã đã tập trung tuyên truyền, vận động người dân, các cơ sở nuôi trồng thủy sản... thực hiện các biện pháp tạm dừng sản xuất lúa vụ mùa năm 2025 và chăn nuôi; di chuyển các tài sản khác lên vị trí cao để tránh nguy cơ bị ngập lụt, trôi...
Đồng thời, xã cũng chủ động triển khai các biện pháp ứng phó theo kế hoạch cũng như phương án phòng-chống thiên tai đã lập; bố trí lực lượng canh gác, kiểm soát, hướng dẫn, hỗ trợ tại các khu vực bị sạt lở để bảo đảm an toàn cho người dân.
Theo ông Phan Phước Thiện-Phó Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Khai thác Công trình thủy lợi tỉnh, thời gian qua, để đảm bảo an toàn các hồ chứa thủy lợi trước, trong và sau mùa mưa lũ, đơn vị ban hành Kế hoạch phòng-chống, ứng phó với thiên tai; thành lập các đoàn kiểm tra chặt chẽ, nghiêm túc hiện trạng tất cả công trình, công tác vận hành tại chỗ… chuẩn bị nguồn vật tư, trang thiết bị phòng-chống thiên tai, sẵn sàng ứng phó nếu có tình huống xảy ra.
“Nguồn kinh phí của Công ty hiện nay chủ yếu từ nguồn hợp đồng đặt hàng với Sở Nông nghiệp và Môi trường để thực hiện tưới tiêu và kinh phí sửa chữa thường xuyên. Trong khi đó, kinh phí sửa chữa lớn; việc nâng cấp các công trình hồ, đập thủy lợi sau nhiều năm đưa vào sử dụng bị hư hỏng nặng không được bố trí đã ảnh hưởng đến công tác quản lý, vận hành cùng như đảm bảo an toàn hồ đập.
Vì vậy, Công ty đề xuất cấp có thẩm quyền hỗ trợ kinh phí để sửa chữa, nâng cấp các công trình hồ chứa thủy lợi, kịp thời đảm bảo an toàn các công trình trong mùa mưa lũ năm nay và những năm tiếp theo”-ông Thiện kiến nghị.
