Cốt lõi của sự chuyển đổi này nằm ở việc chú trọng khâu thu hái và sơ chế sau thu hoạch, nhằm tạo ra nguồn nguyên liệu Robusta đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường cà phê đặc sản.
Bắt nhịp thị trường cà phê đặc sản
Cà phê Robusta chất lượng cao (Fine Robusta) đang dần khẳng định vị thế, ngày càng hiện diện rõ nét trong trải nghiệm thưởng thức của người tiêu dùng. Trên bản đồ cà phê Việt Nam, Robusta Gia Lai được giới chuyên môn và thị trường đánh giá cao nhờ bản sắc riêng, chất lượng ổn định, mức giá cạnh tranh, hương vị đa dạng.
Bà Nguyễn Thị Nga - Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang (xã Đak Đoa) cho hay: Cà phê Robusta chất lượng cao của Gia Lai hiện vừa tiêu thụ tại thị trường nội địa, vừa mở ra cơ hội xuất khẩu. Khách hàng ưa chuộng Robusta Gia Lai bởi hàm lượng caffein cao, hậu vị ngọt. Hiện, một số thành viên của HTX đã tham gia liên kết sản xuất cà phê chất lượng cao, từng bước hình thành vùng nguyên liệu Robusta đặc sản tại địa phương.
Năm 2025 đã có lô cà phê Robusta Gia Lai đạt 87,5 điểm theo thang đánh giá của Viện Chất lượng Cà phê (Coffee Quality Institute - CQI, một tổ chức phi lợi nhuận hoạt động quốc tế nhằm nâng cao chất lượng cà phê và cuộc sống của những người sản xuất, trồng cà phê trên phạm vi toàn cầu), lọt top 3 thế giới.
Kết quả này không chỉ khẳng định tiềm năng của Robusta Gia Lai, mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy nông dân địa phương chuyển hướng sang sản xuất cà phê chất lượng cao.
Tại xã Ia Ly, ông Phan Hữu Dương là một trong những nông hộ tiên phong theo đuổi con đường sản xuất Robusta chất lượng cao. Theo ông Dương, khoảng 10 năm trước, rất ít người quan tâm đến việc làm cà phê Robusta chất lượng cao; chỉ 3 - 4 năm gần đây, xu hướng này mới thực sự rõ nét. Với ông, làm cà phê đặc sản là một quá trình dài, đòi hỏi sự đồng bộ từ trồng trọt, chăm sóc, bảo vệ môi trường đến thu hái trái chín và sơ chế sau thu hoạch.
Gia đình ông Dương hiện canh tác 4,5 ha cà phê, thu hoạch khoảng 12 tấn cà phê nhân/năm. Toàn bộ sản lượng được thu hái khi trái chín, sơ chế và phơi trên giàn. Theo kinh nghiệm của ông, để có nguyên liệu chất lượng cao cần thời gian để “cây hiểu đất, đất hiểu cây”. Có năm, cà phê vườn nhà ông đạt mốc 80 điểm CQI. Riêng vụ thu hoạch năm nay, cà phê Robusta sơ chế theo phương pháp sơ chế khô đạt tốt, quá trình lên men hoàn hảo hơn các năm trước.
Từ thực tiễn sản xuất, ông Dương cho rằng chất lượng Robusta chịu tác động bởi nhiều yếu tố như độ tuổi vườn cây (trên 10 năm), điều kiện khí hậu, thời tiết, và việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình thu hái, sơ chế. Hiện, cà phê Robusta chất lượng cao được sơ chế theo phương pháp sơ chế khô, sơ chế mật ong, sơ chế lên men yếm khí.
Sau sơ chế, toàn bộ nguyên liệu được ông Dương chế biến thành cà phê hạt rang và cà phê bột mang thương hiệu Xuân Dương. “Nhóm khách hàng của chúng tôi chủ yếu ưa chuộng hương socola, lớp crema dày, vị béo và hậu ngọt. Vì vậy, mọi công đoạn từ thu hoạch, sơ chế đến rang xay đều được kiểm soát chặt chẽ nhằm đảm bảo độ ổn định về chất lượng và hương vị”-ông Dương chia sẻ.
Chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị
Chuyển từ cà phê thương mại sang cà phê chất lượng cao là hướng đi gia tăng giá trị, song không dễ dàng. Ngoài yếu tố giá bán, điều kiện tiên quyết để nông dân yên tâm đầu tư là đầu ra ổn định.
Anh Nguyễn Nhất Tín (xã Ia Hrú) cho biết, gia đình anh mới làm cà phê Robusta chất lượng cao khoảng 3 năm nay với quy mô hơn 1 ha, mỗi năm thu khoảng 4 tấn cà phê nhân. Để đáp ứng các đơn hàng đặt trước, anh liên kết với một số hộ cùng sản xuất, đồng thời đưa sản phẩm cà phê nhân xanh, cà phê rang và cà phê bột mang thương hiệu Zen Coffee ra thị trường.
“Sơ chế Robusta chất lượng cao đòi hỏi đầu tư lớn về công sức và thiết bị, như máy bắn màu, hệ thống giàn phơi… Nếu đầu ra không đảm bảo, người trồng sẽ khó duy trì mô hình này và có xu hướng quay lại sản xuất cà phê thương mại”-anh Tín thẳng thắn.
Theo định hướng phát triển vùng nguyên liệu, đến năm 2030, Gia Lai đặt mục tiêu phát triển hơn 2.340 ha cà phê đặc sản. Thay vì chỉ trồng, thu hoạch và bán thô, nhiều nông hộ đã bắt đầu chú trọng khâu sơ chế, hướng đến phân khúc khách hàng mới với yêu cầu rõ ràng về chất lượng và hương vị.
Ở góc độ thị trường, anh Lê Hoàng Long (phường An Phú), kinh doanh cà phê chất lượng cao, nhận định khi tìm nguồn cà phê nhân xanh đặc sản, ngày càng có nhiều nông hộ Gia Lai làm cà phê với định hướng và tiêu chí rõ ràng. Trong bối cảnh thị trường ngày càng quan tâm đến cà phê đặc sản, Gia Lai đang đi đúng hướng, từ khâu trồng, sơ chế, rang xay đến pha chế.
“Dù giá cà phê đặc sản cao hơn, nhóm khách hàng đam mê cà phê sẵn sàng chi trả để trải nghiệm. Nếu trước đây người tiêu dùng chủ yếu quan tâm cà phê có nguyên chất hay không, thì nay yêu cầu đã mở rộng sang tính minh bạch về nguồn gốc, giống cây, phương pháp sơ chế, mức độ rang và hương vị. Những thông tin này đang trở thành một phần không thể thiếu của sản phẩm cà phê đặc sản”-anh Long chia sẻ.