“Bom núi lửa" Chư Đang Ya Gia Lai: Dấu ấn triệu năm kỳ thú của thiên nhiên

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News

(GLO)- Hàng triệu năm trước, núi lửa Chư Đang Ya (xã Biển Hồ, tỉnh Gia Lai) phun trào, những khối dung nham bắn lên cao rồi rơi xuống, nguội dần và kết tụ thành đá với muôn hình vạn trạng. Giới khoa học gọi đó là “bom núi lửa”―một hiện tượng kỳ thú của thiên nhiên.

Quanh núi lửa Chư Đang Ya, trong từng nhát cuốc khai hoang của người Jrai, đá núi lửa lại hiện ra, nằm ken dày dưới lớp đất bazan màu mỡ. Nhiều gia đình gom chúng thành từng đống ở góc vườn.

h1.jpg
Những “bom núi lửa” được nằm rải rác dưới chân núi Chư Đang Ya. Ảnh: Hoàng Ngọc

Ông Hyưt ở làng Xóa (xã Biển Hồ) kể, từ thuở nhỏ theo cha khai hoang đất dưới chân núi, ông đã quen với hình ảnh những viên đá cổ nằm rải rác khắp nơi. Hai cha con thường dồn lại thành từng đống để tiện canh tác. Sau này dựng nhà, ông tận dụng chính những viên đá ấy làm trụ cổng, trụ rào.

Ngôi nhà nằm bên đường lớn, được bao quanh bởi hàng trụ đá cổ thu hút ánh mắt người qua đường bởi sự mộc mạc, vững chãi, lại toát lên sự khéo léo và sáng tạo của chủ nhân.

Những viên đá cổ triệu năm còn hiện diện trong công trình tôn giáo lớn nhất của đồng bào Jrai nơi đây. Ông Hyưt kể: “Nhà thờ Chư Đang Ya trên địa bàn làng trước kia chưa có hàng rào bảo vệ, bà con lại khó khăn, không ai có điều kiện góp tiền xây dựng. Thấy quanh vùng đá núi lửa nhiều, nhà thờ lại nằm sát chân núi, tôi liền phát động bà con cùng chung sức gom đá về làm”.

Trong ký ức của già làng Me, những ngày bà con Jrai gùi từng khối đá về dựng công trình giống như một lễ hội lao động: Ở vùng đất này, đi đâu chẳng gặp đá núi lửa. Già trẻ, gái trai rủ nhau lên núi, chỉ vài ngày đã gùi đủ đá về dựng công trình lớn cho nhà thờ.

Trong khuôn viên rộng lớn của ngôi giáo đường dựa lưng vào núi, bom núi lửa hiện diện khắp nơi. Không chỉ làm hàng rào bao quanh, chúng còn hiện diện trong từng trụ cổng, bồn hoa, góc tiểu cảnh, tạo nên vẻ uy nghiêm mà vẫn gần gũi với thiên nhiên.

Ngay trước cổng chính nhà thờ, một quả bom núi lửa lớn được đặt làm điểm nhấn giữa muôn sắc hoa, như lời nhắc nhớ về sự gắn kết giữa thiên nhiên và con người nơi miền đất đỏ bazan.

Già làng Me kể thêm rằng, từ thuở xa xưa khi lập làng Xóa dưới chân núi, tổ tiên người Jrai đã phải đối mặt với thách thức lớn là đá núi lửa. Lên núi trồng cây gặp đá. Đào móng nhà gặp đá. Thậm chí múc một hố trồng cà phê cũng vướng lớp lớp đá xếp chồng bên dưới.

Thế nhưng, hàng trăm năm như thế chất chồng ký ức tháng ngày, người Jrai dần biết cách sống chung với những phiến đá triệu năm, biến trở ngại thành chất liệu của cuộc sống. Trên đất đá, cây cối vẫn xanh ngời, mùa màng trù phú nhờ bàn tay nhẫn nại của con người.

Có lẽ sâu dưới những thửa ruộng dong riềng, khoai mật ở làng vẫn còn hàng triệu hòn đá cổ ẩn mình. Còn trên mặt đất, con người nhẫn nại tha từng viên đá về một chỗ, biến chúng thành hàng rào, cổng nhà, bờ ruộng… để rồi cùng nhau tạo dựng nên một cảnh quan-văn hóa độc đáo nơi chân ngọn núi lửa. Vì vậy với người Jrai, đá núi lửa giờ được xem là món quà của Yang núi. Ký ức đá cổ dần vững chãi theo những mùa vui hạnh phúc nối dài.

dscf0695.jpg
Bên dưới màu xanh trù mật của núi lửa Chư Đang Ya là lớp lớp đá cổ. Ảnh: Hoàng Ngọc

Chàng trai Hyêm thuộc thế hệ trẻ của làng Xóa, chia sẻ: “Từ khi vùng đất này phát triển du lịch nhờ núi lửa Chư Đang Ya, mình mới tìm hiểu kỹ về hiện tượng thiên nhiên này. Trước kia đi làm rẫy hễ gặp đá chỉ thấy phiền phức, còn bây giờ, mỗi khi bắt gặp đá núi lửa lại thấy thích thú và tự hào, bởi chỉ ở quê hương mình mới có. Ngay trên đỉnh núi còn có một khối đá lớn được đặt làm biểu tượng-đó cũng là niềm tự hào của cộng đồng Jrai chúng tôi”.

Cuối năm 2020, Bảo tàng tỉnh Gia Lai (nay là Bảo tàng Pleiku) tổ chức hội thảo khoa học về núi lửa Chư Đang Ya. Chuyên gia địa chất Lương Thị Tuất cho biết: Trong quá trình khảo sát hệ thống núi lửa ở Việt Nam, các nhà khoa học mới chỉ ghi nhận khoảng 8 loại bom núi lửa.

Riêng tại Chư Đang Ya đã phát hiện tới 6-7 loại, như bom quả bàng, bom dải (hay bom ruy băng), bom cannon, bom bánh mì… Đây là sự đa dạng chưa từng thấy ở bất kỳ núi lửa nào khác trong cả nước.

Theo bà Tuất, những mẫu vật quý giá trên còn là “giáo cụ trực quan” để nâng cao nhận thức cộng đồng về di sản địa chất, đồng thời mở ra tiềm năng gắn kết nghiên cứu-bảo tồn với phát triển du lịch và kinh tế địa phương

Có thể bạn quan tâm

Mang củi tặng thầy

Mang củi tặng thầy

(GLO)- Mang củi giúp thầy cô thêm chút hơi ấm mà rồi cả thầy cô và bọn trẻ lòng đều vui như tết, thầy cô giữ bọn trẻ ở lại ăn cơm chiều xong mới thả cho về. Ra về, đường đã mờ mịt sương nhưng chúng tung tăng vì khiến thầy cô vui...

Gia Lai khai mạc “Ngày hội Di sản văn hóa” năm 2026

Gia Lai khai mạc “Ngày hội Di sản văn hóa” năm 2026

(GLO)- Hưởng ứng “Ngày Văn hóa Việt Nam” gắn với “Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc”, chiều 20-11, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai khai mạc chương trình “Ngày hội Di sản văn hóa” năm 2026 tại khuôn viên Bảo tàng Pleiku.

Thầy tôi

Thầy tôi

(GLO)- . Cứ mỗi mùa mưa về, nghe tiếng mưa dội trên mái tôn, tôi lại nhớ đến đêm lũ năm xưa - nhớ ánh đèn pin loang loáng, nhớ chiếc thuyền nhỏ giữa mịt mùng nước bạc, và khuôn mặt thầy Hiếu ướt sũng mà vẫn nở nụ cười hiền...

"Di sản văn hóa Tây Nguyên qua điêu khắc gỗ"

"Di sản văn hóa Tây Nguyên qua điêu khắc gỗ"

(GLO)- Đó là chủ đề triển lãm sẽ diễn ra tại Phòng trưng bày chuyên đề, Bảo tàng Pleiku (tỉnh Gia Lai) từ ngày 20-11 đến hết ngày 10-12, qua đó giới thiệu 40 hiện vật, tác phẩm, tư liệu tiêu biểu về nghệ thuật điêu khắc gỗ Tây Nguyên.

Công an tỉnh Gia Lai tổ chức nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Công an tỉnh Gia Lai tổ chức nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

(GLO)- Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24-11), từ ngày 10 đến 30-11, Đội Văn nghệ xung kích Công an tỉnh phối hợp với Ban Thanh niên, Ban Phụ nữ Công an tỉnh Gia Lai tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, tuyên truyền pháp luật và hoạt động thiện nguyện tại các địa phương, đơn vị trong tỉnh.

Nhà rông mạch nguồn chảy mãi

Nhà rông mạch nguồn chảy mãi

(GLO)- Ðã bao đời nay, nhà rông được xem là không gian hội tụ đời sống văn hóa, tín ngưỡng và sức mạnh cộng đồng của các dân tộc Tây Nguyên. Từ Kon Blo của người Bahnar Kriêm đến Ia Gri của người Jrai, những mái nhà rông đang được dựng lên, tiếp nối một mạch nguồn văn hóa giữa đại ngàn.

Phường An Nhơn Nam truyền dạy bài chòi dân gian

Phường An Nhơn Nam khai mạc lớp truyền dạy nghệ thuật bài chòi dân gian

(GLO)- Ngày 14-11, tại Hội trường UBND phường An Nhơn Nam (tỉnh Gia Lai), UBND phường khai mạc lớp truyền dạy nghệ thuật bài chòi dân gian năm 2026, với sự tham gia của 84 học viên là thành viên Câu lạc bộ (CLB) bài chòi phường, giáo viên và học sinh các trường tiểu học, THCS trên địa bàn.

null