Đến cuối tháng 5-2025, toàn tỉnh có khoảng 8.350 ha sầu riêng, tập trung chủ yếu ở khu vực phía Tây tỉnh. Khoảng 2 năm gần đây, các nhà vườn đầu tư phát triển các giống sầu riêng chất lượng cao. Tuy nhiên, tốc độ tăng diện tích không tỷ lệ thuận với khả năng tổ chức sản xuất bài bản. Phần lớn nông hộ vẫn canh tác manh mún, chưa tham gia các chuỗi liên kết chặt chẽ với HTX, doanh nghiệp xuất khẩu. Tính đến cuối tháng 5-2025, toàn tỉnh mới có 67 mã số vùng trồng với diện tích 1.539 ha.
Từ khoảng 1 tuần nay, sầu riêng của Gia Lai đang bước vào thu hoạch chính vụ, nhưng tình hình thu mua khá trầm lắng. Theo thông tin thị trường, hiện giá sầu riêng Thái loại đẹp tại vườn dao động trong khoảng 65-70 ngàn đồng/kg (giảm khoảng 20-25 ngàn đồng/kg so với vụ năm ngoái). Đối với những vườn sầu riêng bị sượng cơm, thương lái chỉ mua với giá 20-30 ngàn đồng/kg.
Ông Đào Duy Quỳnh-Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hợp tác xã Nông nghiệp Cao Nguyên (làng Păng Gol-Phù Tiên, xã Ia Grai) cho biết: “Hợp tác xã có 30 thành viên canh tác 100 ha sầu riêng. Toàn bộ diện tích này đã được cấp 2 mã số vùng trồng. Để sản phẩm có chất lượng đồng nhất, HTX thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn về quy trình kỹ thuật chăm sóc để hướng đến việc thành viên cùng làm, cùng bán, tạo ra giá trị cao hơn. Trong vụ sản xuất này, nhiều thành viên đã làm nhiều đợt hoa để thu rải trong khoảng thời gian kéo dài, không bị dồn sản lượng tiêu thụ tại một thời điểm”. Theo ông Quỳnh, do mưa nhiều nên có tình trạng rụng quả, sượng cơm, giá bán sản phẩm thấp. Cùng với đó, thị trường xuất khẩu trầm lắng là tín hiệu cảnh báo, buộc ngành hàng sầu riêng phải tự tái cấu trúc lại toàn bộ chuỗi giá trị. Đây là cơ hội để sàng lọc thị trường, loại bỏ các mô hình sản xuất tự phát, không theo tiêu chuẩn và tạo động lực cho các HTX đầu tư bài bản, sản xuất theo chuỗi liên kết và kiểm soát tốt mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc.
Vụ sầu riêng năm nay, nhiều nhà vườn ở Gia Lai rơi vào cảnh lao đao khi thời tiết thất thường khiến bông và trái non rụng nhiều. Năng suất dự kiến giảm nhưng chi phí đầu tư lại không hề giảm, từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến nhân công đều đội giá. Ông Huỳnh Mau (xã Kon Gang) chia sẻ: “Gia đình tôi có 3 ha sầu riêng trồng theo phương pháp hữu cơ. Năm nay, gia đình tôi làm muộn hơn mấy vườn khác, dự kiến khoảng 2 tháng nữa mới thu hoạch. Đợt vừa rồi do ảnh hưởng thời tiết nên bông và trái non rụng rất nhiều. Theo tính toán, nếu giá bán không đạt mức 40 ngàn đồng/kg, người trồng gần như không có lãi, thậm chí thua lỗ”.
Ông Nguyễn Văn Lập-Chủ tịch Hội đồng Quản trị HTX Minh Phát Farms (xã Chư Prông) cho hay: Mặc dù HTX có liên kết với một công ty thu mua hàng xuất khẩu tại Đăk Lăk về hàng trái tươi, hàng đông lạnh bóc múi và chế biến các sản phẩm từ cơm sầu riêng, nhưng tình hình thu mua năm nay diễn ra không mấy thuận lợi. Vụ này giá giảm khoảng 30% so với vụ trước.
“Năng suất giảm, chất lượng quả không đạt khiến nhiều vườn sầu riêng bị thương lái ép giá thu mua dưới mức kỳ vọng. Nông dân bị kẹt giữa vòng xoáy chi phí đầu vào tăng cao và đầu ra bấp bênh. Nếu bà con cứ sản xuất theo kiểu nhỏ lẻ, khi thị trường nhập khẩu thu hẹp thì nguy cơ bị mất thị phần rất lớn. Nếu bà con làm hàng đạt chuẩn, có liên kết chặt với đối tác xuất khẩu, duy trì sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ thì vẫn tiêu thụ với giá ổn định. Đây chính là lợi thế cạnh tranh để giữ được đơn hàng và giá bán tốt hơn trong bối cảnh thị trường biến động”-ông Lập nói.
