Tuy nhiên, đến nay mới có khoảng 12% diện tích cây trồng áp dụng các hình thức tưới tiên tiến, tiết kiệm nước.
Giảm chi phí, bảo vệ tài nguyên
Phát triển sản xuất khiến nhu cầu nước tăng mạnh trong khi điều kiện tự nhiên không còn thuận lợi như trước khiến việc sử dụng hiệu quả nguồn nước trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Tại nhiều vùng trồng cà phê, hình ảnh nông dân kéo ống dẫn nước tưới đến từng gốc cây dần được thay thế bằng các hệ thống tưới béc tự động. Không chỉ giảm áp lực chi phí, điều này còn cho thấy nhận thức về giá trị của tài nguyên nước ngày càng rõ ràng.
Ông Byin (thôn Châm Bôm, xã Ia Băng) cho biết, với 3 ha cà phê, trước đây mỗi mùa tưới tôi đều lo thiếu nước. Việc tưới thủ công khiến gia đình tôi vừa tốn công, vừa tiêu hao lượng nước lớn. Sau khi chủ động tìm hiểu và lắp đặt hệ thống tưới béc tự động, việc tưới trở nên tiết kiệm, nhẹ nhàng hơn, chỉ cần cài đặt thời gian vận hành.
Tương tự, ông Nguyễn Tất Tiến (thôn Hợp Thành, xã Ia Grai) đã đầu tư hơn 80 triệu đồng để hoàn thiện hệ thống tưới béc cho 2 ha cà phê ngay từ khi tái canh vườn. Dù chi phí ban đầu không nhỏ, nhưng hiệu quả mang lại rõ rệt, giảm lượng nước tưới, tiết kiệm công lao động, cây sinh trưởng đồng đều.
Theo nhiều nông dân, tưới béc giúp nước phân bổ đều, thấm từ từ, hạn chế thất thoát so với tưới kiểu cũ. Mỗi đợt tưới có thể tiết kiệm khoảng 30% lượng nước, trong khi hiệu quả sinh trưởng của cây trồng lại cao hơn.
Khi hàng trăm, hàng nghìn héc ta cùng giảm 30% lượng nước tưới, tổng lượng tiết kiệm có thể lên đến hàng triệu mét khối. Nhờ đó, sẽ hạn chế suy kiệt nguồn nước ngầm, giữ được cấu trúc đất, nước không bị dội mạnh nên không làm xói mòn, không phá vỡ kết cấu đất. Đất đủ độ màu cao sẽ giữ nước tốt hơn, đây là một vòng tuần hoàn có lợi.
Sản xuất chủ động bằng công nghệ
Sự chuyển đổi sang tưới tiết kiệm đang dần hình thành ở nhiều địa phương. Ông Siu Hnit - Chủ tịch Hội Nông dân xã Ia Hrung - cho biết, người dân đã bắt đầu áp dụng các hình thức như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa.
Những phương thức này giúp giảm đáng kể lượng nước sử dụng, đồng thời tiết kiệm chi phí điện và công lao động. Khi giá điện, giá nhiên liệu và chi phí nhân công đều tăng, việc tối ưu chi phí trở thành yếu tố then chốt để đảm bảo lợi nhuận.
Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là thay đổi tư duy sản xuất từ tưới theo kinh nghiệm sang tưới dựa trên tính toán khoa học căn cứ vào độ ẩm đất và nhu cầu sinh trưởng của cây trồng, thay vì “tưới cầu âu, tưới cho chắc”.
Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 88.768 ha cây trồng áp dụng các hình thức tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm nước, tăng 1.405 ha so với năm trước, tập trung chủ yếu ở các cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, mía, thuốc lá, cây ăn quả…
Dù xu hướng chuyển đổi đã hình thành, nhưng tiến độ vẫn còn chậm khi phần lớn diện tích vẫn duy trì phương thức tưới truyền thống, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí nước và giảm hiệu quả sản xuất.
Theo ông Biện Văn Hảo - Phó Chủ tịch UBND xã Ia Phí, trong điều kiện mùa khô ngày càng khắc nghiệt, tưới tiết kiệm là hướng đi phù hợp, nhất là với cây cà phê vốn phụ thuộc lớn vào nước.
Từ hiệu quả của những vườn áp dụng phương pháp tưới tiết kiệm của nhiều hộ dân tại địa phương, ông cho rằng không phải hộ nào cũng có thể chuyển đổi ngay, nhưng nếu chậm thay đổi, nông dân sẽ ngày càng bị động trước rủi ro khí hậu.
Ông Huỳnh Thành Ngọc - Nhà sáng lập, CEO Dự án “Người chiến sĩ nông dân” đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi các loại cây trồng sang canh tác hữu cơ, chỉ ra rằng rào cản lớn không chỉ nằm ở chi phí đầu tư ban đầu, mà còn ở thói quen canh tác.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, nguồn nước không còn dồi dào như trước, việc tiết kiệm nước tưới không còn là lựa chọn, mà trở thành yêu cầu bắt buộc.
Thực tế sản xuất cho thấy, các mô hình tưới tiết kiệm có thể giúp giảm từ 20-40% lượng nước sử dụng, đồng thời giảm chi phí điện, công lao động và phân bón.
Đặc biệt, hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân qua nước đang mở ra hướng canh tác mới khi dinh dưỡng được cung cấp đồng đều, cây hấp thu hiệu quả hơn, sinh trưởng ổn định ngay cả trong điều kiện nắng nóng kéo dài.
