Phải thu hồi khoản chi sai
Bộ Nội vụ vừa yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các tỉnh, thành phố rà soát tổng thể kết quả giải quyết chính sách đối với những trường hợp đã được quyết định cho nghỉ việc theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 67/2025/NĐ-CP.
Việc rà soát nhằm bảo đảm đúng đối tượng, đúng trình tự, thủ tục; đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức liên quan trong việc xác định đối tượng và giải quyết chính sách. Nếu phát hiện sai sót, phải báo cáo cụ thể và có phương án khắc phục kịp thời. Các bộ, ngành, địa phương phải gửi báo cáo về Bộ Nội vụ trước ngày 15-9-2026.
Trước đó, qua kiểm toán chọn mẫu, Kiểm toán Nhà nước phát hiện hồ sơ nghỉ việc có sai sót tại 10 địa phương và 4 cơ quan Trung ương, với các trường hợp thiếu căn cứ, sai đối tượng hoặc tính sai chế độ. Sai sót được ghi nhận ở nhiều khâu như ban hành hướng dẫn, rà soát, thẩm định, phê duyệt và chi trả.
TS. Nguyễn Tiến Dĩnh - nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ - cho rằng, với những trường hợp thực hiện không đúng quy định, trước hết phải xác định trách nhiệm của những người thực hiện, trong đó có cán bộ tham mưu, đề xuất danh sách và người đứng đầu cơ quan, đơn vị, địa phương ký quyết định giải quyết chế độ không đúng.
Đối với người được hưởng chế độ, nếu phát hiện có sai sót thì phần chế độ đã chi sai phải được thu hồi và xử lý theo quy định.
Không phải cứ chi sai là trục lợi
Theo TS. Đặng Văn Cường - giảng viên khoa Luật và Lý luận chính trị (Trường Đại học Thủy lợi), cần phân biệt rõ sai sót trong quá trình thực hiện với việc chính sách có vấn đề.
Ông cho rằng, việc tổng rà soát cần xác định cụ thể sai ở đâu, sai như thế nào, ai sai, nguyên nhân gì và hậu quả đến đâu, chứ không phải mặc định tất cả những người nghỉ theo Nghị định 178 đều có vấn đề.
Nếu xác định khoản tiền đã chi không đúng đối tượng, không đúng chế độ hoặc vượt quá mức được hưởng, trước hết phải xác định chính xác số tiền và thực hiện thu hồi. Tuy nhiên, theo chuyên gia, thu hồi tiền chưa phải là kết thúc mà còn phải xem xét trách nhiệm pháp lý.
TS. Đặng Văn Cường lưu ý, đây là chính sách mới, chưa từng có tiền lệ, thời gian thực hiện gấp rút và có những nội dung thiếu hướng dẫn chi tiết. Vì vậy, trong quá trình thực hiện có thể phát sinh sai sót do chủ quan, nóng vội. Mặt khác, cũng có thể xuất hiện hành vi lợi dụng chính sách để trục lợi hoặc năng lực, trình độ không bảo đảm dẫn đến thất thoát, thiệt hại.
Từ đó, cơ quan chức năng cần làm rõ từng trường hợp để vừa khắc phục hậu quả, vừa xác định trách nhiệm phù hợp.
Căn cứ quan trọng là nguyên nhân và mức độ sai phạm
PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng - chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, tiền ngân sách chi sai phải được thu hồi, nhưng cần phân biệt sai sót khách quan do quá trình triển khai, cơ chế chưa hoàn thiện với hành vi cố ý làm sai, lợi dụng chính sách để trục lợi ngân sách.
Theo ông, chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy được triển khai đồng bộ trên quy mô rất lớn nên khó tránh khỏi những vấn đề chưa phù hợp. Sai sót có thể xuất phát từ nguyên nhân khách quan và chủ quan, nhất là khi việc xác định năng lực, mức độ phù hợp của từng người trong điều kiện mới không phải lúc nào cũng chính xác ngay từ đầu.
Do đó, khi phát hiện chi trả sai, việc thu hồi là nguyên tắc cần thực hiện. Nhưng nếu sai sót xuất phát từ cách thức triển khai chưa phù hợp thì phải đánh giá cụ thể mức độ và trách nhiệm; trường hợp cố ý trục lợi thì phải xử lý nghiêm.
Người nhận tiền có lỗi hay không cũng phải được làm rõ
Một vấn đề được đặt ra là trường hợp người đã nhận và sử dụng tiền nhưng sau đó xác định không thuộc diện hưởng chính sách.
Theo TS. Đặng Văn Cường, nếu một người thực tế không thuộc diện hưởng nhưng đã nhận tiền thì về nguyên tắc khoản chi sai phải được thu hồi. Việc người đó đã sử dụng tiền không làm thay đổi bản chất của khoản tiền chi sai.
Tuy nhiên, khi thu hồi cần xem xét người nhận có lỗi hay không. Người nhận tiền ngay tình trên cơ sở quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần được phân biệt với trường hợp biết rõ mình không đủ điều kiện nhưng vẫn cố tình lập hồ sơ hoặc cung cấp thông tin không trung thực để nhận tiền.
Trường hợp phải hoàn trả nhưng người nhận chưa có khả năng hoàn trả ngay, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét phương án thu hồi, hoàn trả theo quy định pháp luật. Quan trọng là phải cá thể hóa trách nhiệm, không áp dụng máy móc đối với tất cả những người đã nhận chính sách.
Trước đó, Ban Chỉ đạo của Chính phủ đã yêu cầu người đứng đầu cơ quan, đơn vị xác định đúng đối tượng nghỉ việc theo Nghị định 178, không để xảy ra tình trạng né tránh, đùn đẩy công việc hoặc lợi dụng chính sách; đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp, hành vi trục lợi, vi phạm theo quy định pháp luật.
