Đưa trẻ đến trường: Chưa đủ
Phát hiện con có dấu hiệu bất thường từ khi mới 2 tuổi rưỡi, với thể tự kỷ kèm tăng động khá nặng, từng không nói được, trầm cảm và gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp, gia đình chị Nguyễn Thị Hoàng Yến (phường Quy Nhơn) mất thời gian 9 năm đưa con theo học tại các trường ở TP Hồ Chí Minh. “Tôi dành toàn bộ thời gian nghiên cứu, học tập, nỗ lực cùng con; nhưng nỗ lực đó không đem lại kết quả như mong muốn, con gái không thể hòa nhập được” - chị Yến chia sẻ.
Bước ngoặt đến khi con được học tại Học viện Kỹ năng Khủng Long (phường Quy Nhơn). Sau 2 năm, từ chỗ chưa thể phát âm, bé đã nói được từ đơn, hiểu ý người lớn, biết diễn đạt mong muốn, giao tiếp bằng mắt tốt hơn và hình thành một số kỹ năng tự lập cơ bản.
Câu chuyện này cho thấy với trẻ tự kỷ, hòa nhập không đơn giản là đưa trẻ vào một lớp học phổ thông. Trước khi bước vào môi trường tập thể, trẻ cần được chuẩn bị những kỹ năng nền tảng như ngồi học, chờ đến lượt, lắng nghe, làm theo hướng dẫn, giao tiếp, chơi cùng bạn và kiểm soát hành vi.
Theo Th.S tâm lý trường học Trần Phương Thủy - Giám đốc Học viện Kỹ năng Khủng Long, mỗi trẻ tự kỷ có biểu hiện khác nhau. Có trẻ không thích vận động, hay khóc; có trẻ liên tục nhảy lên, đâm đầu vào tường; có trẻ dễ đánh bạn khi bị tác động; cũng có trẻ thâm trầm, không chịu nói.
“Không có công thức chung cho trẻ tự kỷ. Muốn dạy được trẻ, phải quan sát trẻ hoạt động để tìm phương pháp phù hợp. Người chăm sóc trẻ nhiều nhất chính là cha mẹ, vì vậy phải tìm được điểm chung giữa người lớn và trẻ để có thể đồng hành” - Th.S Thủy nói.
Cũng theo Th.S Thủy, kỹ năng xã hội không thể trang bị trong thời gian ngắn. Những việc tưởng đơn giản với trẻ bình thường như biết chờ đến lượt, biết thắng - thua, ngồi đúng chỗ, xếp ghế, xếp bàn, tham gia hoạt động tập thể… cũng có thể là một quá trình dài đối với trẻ tự kỷ.
Khi trẻ được đưa vào môi trường phổ thông nhưng chưa có những kỹ năng tối thiểu, việc hòa nhập rất dễ trở thành áp lực. Trẻ có thể không hiểu yêu cầu của giáo viên, không biết cách chơi với bạn, phản ứng mạnh khi thay đổi hoạt động hoặc không được đáp ứng mong muốn. Nếu hành vi không được hiểu đúng và hỗ trợ phù hợp, khó khăn sẽ lan sang giáo viên, bạn bè và cả lớp học.
Chuẩn bị để trẻ thích nghi
Trong 10 năm đồng hành cùng con, anh Nguyễn Khoa Việt Sang (phường Quy Nhơn Nam) hiểu rõ sự bền bỉ cần có khi dạy trẻ tự kỷ. Phát hiện con có dấu hiệu bất thường trước 2 tuổi, anh nghỉ việc, tự học các khóa tư vấn, tìm hiểu giáo trình để đồng hành cùng con. Theo anh Sang, dạy trẻ những kỹ năng cơ bản để tự chăm sóc bản thân không thể tính bằng vài lần hướng dẫn mà phải tính bằng năm. Chỉ một việc như mặc quần áo cũng có thể cần cả hành trình dài để trẻ hiểu và thực hiện.
Chị Nguyễn Ngọc Hà (phường Quy Nhơn Nam) cũng trải qua hành trình tương tự. Sau nhiều năm đưa con đi can thiệp, chị quyết định cho con học tại Trường Chuyên biệt Hy vọng Quy Nhơn (phường Quy Nhơn).
“Rất may tôi đưa con đi khám kịp thời, tận dụng được thời gian vàng trong can thiệp tự kỷ. Theo lời khuyên của bác sĩ, từ chỗ không biết gì về chứng tự kỷ, tôi bắt đầu phải học các kỹ năng, phương pháp chăm sóc và trị liệu cho con. Sau nhiều năm can thiệp, con đã nói được cả câu, đi học ngoan hơn và biết chơi với bạn. Đó là quá trình cực kỳ gian nan, nhiều khi tưởng như muốn bỏ cuộc” - chị Hà chia sẻ.
Chuyên gia Trần Phương Thủy cho rằng, phát hiện và can thiệp sớm có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt trong những năm đầu đời, khi trẻ còn nhiều cơ hội để hình thành và cải thiện các kỹ năng phát triển. Vì vậy, cha mẹ cần quan sát những biểu hiện bất thường và chủ động tìm đến bác sĩ, chuyên gia để được đánh giá, tư vấn thay vì chờ đợi.
Can thiệp không chỉ là dạy trẻ nói. Giao tiếp được xây dựng từ nhiều kỹ năng nối tiếp, trong đó tập trung chú ý là nền móng. Trẻ cần được hỗ trợ khả năng lắng nghe, giao tiếp bằng mắt; bắt chước, sử dụng cử chỉ, chơi tương tác, hiểu lời rồi từng bước phát triển ngôn ngữ và hội thoại.
Do đó, hòa nhập cần được xem là một quá trình chuyển tiếp. Trẻ cần được đánh giá khả năng, chuẩn bị kỹ năng xã hội, tự phục vụ, giao tiếp và kiểm soát hành vi trước khi vào môi trường tập thể. Nhà trường, giáo viên cũng cần được hỗ trợ chuyên môn và nhân lực để đồng hành.
