Nghệ nhân Ưu tú Rơ Châm Tih đưa văn hóa, âm nhạc Jrai ra “biển lớn”

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam
(GLO)- Từ khi biết chơi và chế tác các loại nhạc cụ truyền thống của đồng bào Jrai, anh Rơ Châm Tih (làng Jút 1, xã Ia Dêr, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai) chưa bao giờ nghĩ đến ngày sẽ mang văn hóa, âm nhạc của dân tộc mình ra thế giới. Nhưng rồi những lời mời biểu diễn ở nhiều nước ngày càng nhiều đã giúp anh nhận thức sâu sắc về nội lực văn hóa mà bản thân được trao truyền.

“Mang chuông đi đánh xứ người”

Chúng tôi ghé thăm làng Jút 1 khi anh Rơ Châm Tih vừa trở về sau chuyến biểu diễn ở Sydney (Úc). Lời mời đến từ chương trình âm nhạc từ thiện “Một mẹ trăm con” nhằm gây quỹ ủng hộ các lớp học tình thương, do một nhóm Việt kiều từ tâm tại đây khởi xướng.

Trong chuyến xuất ngoại lần này, ngoài các nhạc cụ truyền thống như t'rưng, ting ning, kni, bro mong, Rơ Châm Tih còn mang theo một loại nhạc cụ mới do chính anh tìm tòi, sáng chế, đó là đàn klek klok. Cũng từ tre nứa mà ra nhưng âm thanh của klek klok lạ lắm, réo rắt hơn lời suối gọi trên ngàn. “Tôi muốn phần biểu diễn của mình phải luôn mới mẻ”-anh Rơ Châm Tih nói về lý do mang chiếc đàn đặc biệt đến Sydney lần này. Ngoài ra, anh còn cất công đóng gói sản phẩm lưu niệm với hàng chục chiếc chuông gió, gùi, đàn t'rưng xinh xắn với mong muốn nhân dịp này phô diễn nhiều nhất có thể vẻ đẹp của văn hóa Jrai. Dễ hiểu, bởi tại chương trình này, anh là đại diện duy nhất của Tây Nguyên.

Nghệ nhân Ưu tú Rơ Châm Tih đưa văn hóa, âm nhạc Jrai ra “biển lớn” ảnh 1

Nghệ nhân Ưu tú Rơ Châm Tih biểu diễn đàn kơ ní trên sân khấu tại Sydney. nh nhân vật cung cấp.

Đến Sydney, anh Rơ Châm Tih được đông đảo khán giả chào đón nồng nhiệt. Anh có một sân khấu đáng mơ ước để không gian, thời lượng, kịch bản biểu diễn không bị giới hạn. Được trao sự tự do tuyệt đối, anh lần lượt diễn tấu từ nhạc cụ này đến nhạc cụ khác, hoàn toàn tùy hứng, chơi cho đến khi nào cả người nghệ sĩ lẫn khán giả thỏa niềm say mê thì thôi. Anh mỉm cười nhớ lại: “Trước giờ diễn mình cũng lo lắm, nhưng khi đắm chìm trong âm nhạc thì… quên hết!”.

Sau đêm diễn, một thành viên Ban tổ chức đã tag anh trên trang Facebook cá nhân với những dòng đầy xúc cảm, chân tình: “Rơ Châm Tih đã mang tiếng suối, tiếng gió, tiếng nước róc rách, âm thanh vang dội của núi rừng Tây Nguyên đến Sydney qua tiếng đàn, tiếng hát của anh. Không chỉ đàn hát hay mà anh còn tự làm những nhạc cụ truyền thống, trình diễn và dạy cho thế hệ tiếp theo để gìn giữ nền âm nhạc của người Jrai. Rơ Châm Tih, một người tài hoa, điềm tĩnh và hiền hòa, được tình thương của tất cả những người gặp gỡ và biết đến anh”.

Anh Rơ Châm Tih kể, thành công của chuyến giao lưu văn hóa này còn nằm ở chỗ tất cả các nhạc cụ, sản phẩm lưu niệm mà anh mang theo đều được bán hết vèo. Anh đã rất thành công để nhẹ nhàng ra về tay không.

“Xuất khẩu văn hóa” từ làng

Từ năm 2009, anh Rơ Châm Tih đã lần đầu sang Úc biểu diễn, sau đó là Phần Lan, Anh, Campuchia, rồi quay lại Úc 2 lần nữa. Anh cho hay, trong 2 năm vừa qua, anh nhận được lời mời sang biểu diễn ở Ireland và Nhật Bản nhưng do đại dịch Covid-19 nên đành gác lại. Nếu không có gì thay đổi, tháng 9 năm nay, nghệ nhân này sẽ sang biểu diễn tại Hàn Quốc theo lời mời riêng.

Có thể nói, Rơ Châm Tih hiện là nghệ nhân tham gia “xuất khẩu văn hóa” hiệu quả nhất tỉnh. Hiếm có nghệ nhân nào như anh: vừa chơi thông thạo, vừa chế tác tài hoa các loại nhạc cụ của dân tộc mình, vừa có khả năng phục dựng nhà rông truyền thống Jrai, lại mong muốn quảng bá văn hóa của dân tộc ra thế giới bằng tất cả niềm tự hào và yêu mến.

Nghệ nhân Ưu tú Rơ Châm Tih đưa văn hóa, âm nhạc Jrai ra “biển lớn” ảnh 2

Du khách người Ý thích thú tìm hiểu các nhạc cụ truyền thống Jrai dưới sự hướng dẫn của Nghệ nhân Ưu tú Rơ Châm Tih. Ảnh: Nguyễn Linh Vinh Quốc

Tổng hòa đó đã làm nên “thương hiệu” Rơ Châm Tih, mang đến cho anh nhiều cơ hội. Trong các chuyến đi, anh nhớ nhất là chuyến biểu diễn tại Anh của đoàn nghệ thuật Việt Nam nhân kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa 2 nước (năm 2013). “Lần đó có cả Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Bình Minh tham dự. Âm nhạc Tây Nguyên được nhiều người yêu thích, đón nhận lắm”-nghệ nhân Rơ Châm Tih nhớ lại. Khi được hỏi về những điều nhận được từ những lần “đi một ngày đàng”, anh tự tin bảo, càng đi càng mở mang tầm nhìn và hiểu biết, từ đó thêm tự hào về văn hóa độc đáo của dân tộc mình-một nền văn hóa nguyên sơ đã và sẽ còn làm say lòng bao người.

Cuộc trò chuyện với nghệ nhân tài hoa năm nay bước qua tuổi 52 còn giúp chúng tôi nhận ra một điều: Không cần phải ra biểu diễn ở nước ngoài mới gọi là “xuất khẩu văn hóa”. Đôi khi chỉ cần… ngồi tại chỗ. Đó là khi du khách nước ngoài biết tiếng người nghệ sĩ của làng đã chủ động tìm đến mong được tìm hiểu về văn hóa, âm nhạc Tây Nguyên.

Cách đây khoảng 3 năm, một du khách Nhật khá am hiểu về âm nhạc đã lưu lại suốt 1 tuần và say sưa tìm hiểu cách Rơ Châm Tih chơi đàn, chế tác nhạc cụ. Gần đây nhất, tháng 2-2023, được sự giới thiệu của nhiếp ảnh gia Nguyễn Linh Vinh Quốc, một du khách người Ý đã ghé thăm xưởng chế tác nhạc cụ và sản phẩm lưu niệm của anh. “Thật kinh ngạc! Quá tuyệt vời!” là những cảm nhận mà du khách này chia sẻ. Càng phấn khích khi dưới sự hướng dẫn của Rơ Châm Tih, ông đã diễn tấu thành công một đoạn nhạc chỉ sau 15 phút.

Nhiếp ảnh gia Nguyễn Linh Vinh Quốc-người thường mời anh Rơ Châm Tih làm mẫu ảnh-chia sẻ: “Xuất phát từ sự yêu mến chiều sâu văn hóa Tây Nguyên, nhiều du khách đón nhận tài năng của Rơ Châm Tih với tất cả sự thán phục. Đáng nói là những nét văn hóa mà anh đang lưu giữ hết sức nguyên bản, không bị lai căng. Bằng tinh thần lao động và rèn luyện nghiêm túc, tài năng người nghệ nhân ưu tú này sẽ còn phát tiết và cơ hội thăng hoa”.

Có thể bạn quan tâm

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Phê duyệt Chương trình tổng thể về phát triển văn hóa Việt Nam 2023-2025

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Phê duyệt Chương trình tổng thể về phát triển văn hóa Việt Nam 2023-2025

(GLO)- Nhằm bảo tồn, phát huy bền vững giá trị văn hóa dân tộc; Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định 515/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình tổng thể về phát triển văn hóa Việt Nam giai đoạn 2023-2025 (Chương trình) sẽ triển khai tu bổ, phục hồi và tôn tạo cho 2 di sản văn hóa, thiên nhiên được UNESCO ghi danh và 15 di tích quốc gia đặc biệt đang xuống cấp.
Mô hình nào cho hoạt động văn hóa dân gian?

Mô hình nào cho hoạt động văn hóa dân gian?

(GLO)- Văn hóa không có cao hơn hay thấp hơn, không có hay hơn hay dở hơn, mà chỉ có sự khác nhau. Đây là nguyên tắc bất di bất dịch, được tất cả mọi người thừa nhận. Do đó, việc tổ chức thi, chấm điểm các sinh hoạt dân gian như đã diễn ra trong thời gian qua gặp những vướng mắc, bất cập cũng là điều dễ hiểu.
Dân làng Đê Chơ Gang chung tay bảo tồn nhà sàn truyền thống

Dân làng Đê Chơ Gang chung tay bảo tồn nhà sàn truyền thống

(GLO)- Chúng tôi vừa đến thăm làng Đê Chơ Gang (xã Phú An, huyện Đak Pơ, tỉnh Gia Lai). Đây là ngôi làng gắn bó với anh Hai Trầu (Nguyễn Nhạc), nơi có Di tích quốc gia đặc biệt-Hòn đá ông Nhạc. Điều khiến chúng tôi ấn tượng chính là việc người dân nơi đây vẫn giữ được rất nhiều nếp nhà sàn truyền thống và thường giúp nhau làm nhà sàn.
Tục “nối dây” của người Jrai xưa

Tục “nối dây” của người Jrai xưa

(GLO)- Không riêng người Jrai, nhiều dân tộc ít người ở khu vực Trường Sơn-Tây Nguyên, rộng ra cả trên thế giới, những tộc người theo chế độ mẫu hệ cũng có lệ tục này. Theo nhà dân tộc học Jacques Dournes, tục “nối dây” mục đích là nhằm tăng cường các mối liên kết trong dòng họ, bảo tồn gia đình, giảm thiểu rủi ro và sự phân tán tài sản trong bối cảnh xã hội mà cuộc sống con người luôn hướng tới các mối quan hệ liên minh để bảo tồn cuộc sống của mình.
Dân làng Jrăng Krăi cúng nhà rông mới

Dân làng Jrăng Krăi cúng nhà rông mới

(GLO)- Ngày 6 và 7-5, dân làng Jrăng Krăi (xã Ia Khai, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai) vui mừng làm lễ cúng nhà rông mới. Lễ cúng có ý nghĩa cảm tạ và mong các thần linh sẽ tiếp tục phù hộ cho dân làng khỏe mạnh, bình an khi về sinh hoạt trong ngôi nhà rông mới.
Nghệ sĩ đa tài ở Ó Kly

Nghệ sĩ đa tài ở Ó Kly

(GLO)- Âm nhạc dường như đã có sẵn trong dòng máu của nghệ sĩ đa tài Rơ Châm Luih (làng Ó Kly, xã Ia Tôr, huyện Chư Prông). Năm 2017, ông được cộng đồng công nhận nhờ tài năng chỉnh chiêng. Ngoài ra, ông còn có thể chế tác, sử dụng thành thạo nhiều loại nhạc cụ dân tộc ở trình độ và kỹ thuật điêu luyện.
Tính nhân văn trong lời khấn ở các lễ hội của người Tây Nguyên

Tính nhân văn trong lời khấn ở các lễ hội của người Tây Nguyên

(GLO)- Trong các nghi lễ của các dân tộc bản địa ở Tây Nguyên, lời khấn là một thành tố nghi thức không thể thiếu, dù đó là của riêng thành viên hay của chung cộng đồng buôn làng. Hầu hết những lời khấn đều có nội dung gần giống nhau và mang giá trị nhân văn sâu sắc, mong muốn đem đến sự bình yên cho con người và cộng đồng, hướng đến cuộc sống ấm no, hạnh phúc.