(GLO)- Ông Lý Văn Tính (SN 1951) là người duy nhất trong cộng đồng người Mông tại xã Ya Hội (huyện Đak Pơ, Gia Lai) biết nắn chỉnh, chế tác khèn, một loại nhạc cụ đặc trưng của dân tộc mình. Từ trăn trở này, ông mong muốn truyền dạy những kinh nghiệm cho thế hệ trẻ để kế tục, phát huy những giá trị văn hóa dân tộc.
15 tuổi đã biết chế tác khèn
Sinh ra và lớn lên tại huyện Quảng Yên (tỉnh Cao Bằng), năm 1982, ông Lý Văn Tính đưa vợ và 4 người con vào xã Ya Hội lập nghiệp. Trong hành trình xa lắc lơ, ngoài một số đồ dùng cần thiết cho cuộc sống tại nơi ở mới, ông Tính không quên đem theo cây khèn và chiếc hộp đựng đồ nghề chế tác nhạc cụ.
Ông Tính cho biết: “Khèn là loại nhạc cụ quan trọng trong đời sống tinh thần của người Mông. Những chàng trai Mông thổi khèn như cách để chứng tỏ mình đã trưởng thành, mạnh mẽ, cuốn hút các cô gái. Chính điều này đã thôi thúc tôi đi học thổi khèn bằng được. Nhờ sự chỉ dạy của những người già trong làng mà chẳng mấy chốc tôi đã biết múa và thổi thành thục hàng chục bài khèn từ lúc mới 14 tuổi. Một năm sau đó, cũng nhờ các nghệ nhân chỉ bảo, cộng thêm chịu khó mày mò học hỏi nên tôi đã biết cách chế tác một cây khèn”.
 |
| Ông Tính bên cây khèn quý và hộp dụng cụ chế tác nhạc cụ. Ảnh: N.M |
Khèn của người Mông có cấu tạo gồm: bầu gỗ đục lỗ và 6 ống trúc có độ dài, ngắn khác nhau; âm thanh được phát ra từ những lưỡi gà (làm bằng đồng nguyên chất) gắn bên trong. “Thoạt nhìn khá đơn giản, nhưng khi bắt tay vào chế tác thì rất khó khăn, vất vả. Từ khâu tìm kiếm nguyên liệu, sơ chế đến chế tác, công đoạn nào cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Quan trọng nhất là điều chỉnh sao cho âm thanh vang vọng và có hồn thì cây khèn đó mới đạt chuẩn”-ông Tính giải thích.
Thời gian qua, để chế tác hoặc sửa chữa những cây khèn bị lạc âm, mọt ống, ông Tính phải nhập nguyên liệu từ các tỉnh phía Bắc vào (nguyên liệu từ núi rừng Tây Nguyên không tạo ra âm thanh như mong muốn). Vì vậy, điều ông Tính lo lắng là việc chế tác khèn tại Ya Hội đang có nguy cơ bị mai một.
Mong muốn bảo tồn văn hóa truyền thống
Nhắc tới bản sắc văn hóa của người Mông, không thể không nhắc tới cây khèn. Theo ông Tính, tiếng khèn luôn hiện hữu trong đời sống người dân từ lễ hội, đến cưới hỏi, ma chay; là phương tiện giao tiếp của con người với thế giới tâm linh, là tâm hồn, bản sắc văn hóa của dân tộc Mông. “Tiếng khèn vang vọng trong những ngày lễ, Tết, hội hè đã bắc cầu cho lời tỏ tình đôi lứa của những chàng trai. Đặc biệt, tiếng khèn không thể thiếu trong các đám ma của người Mông”-ông Tính nhấn mạnh.
Chính vì những ý nghĩa đó nên dù tuổi đã cao, ông Tính luôn vận động đoàn viên, thanh niên trong làng tham gia các lớp học thổi khèn do ông truyền dạy miễn phí. Ngay tại nhà mình, ông tận tình hướng dẫn các bạn trẻ từng động tác cầm, múa khèn, cách lấy hơi thổi… Từ đó, lan tỏa tình yêu tiếng khèn trong thế hệ trẻ. Anh Lý Văn Thắng (làng Mông) vui vẻ cho hay: “Học thổi và múa khèn rất khó, cần kiên trì và có niềm đam mê mới theo được. Dù vậy, nhờ sự nhiệt tình chỉ dạy kỹ càng của ông Tính mà mình đã biết thổi khèn”.
Ông Lý Nguyên Hùng-Phó Bí thư Đảng ủy xã Ya Hội-cho biết: Làng Mông hiện có 147 hộ với gần 700 khẩu. Trong làng có 6 người biết thổi khèn, nhưng biết chế tác và sửa khèn thì chỉ có ông Tính. Ông cũng là người rất tâm huyết trong việc truyền dạy kinh nghiệm thổi khèn cho nhiều người, nhất là các thanh niên trong làng.
“Những năm qua, huyện luôn khuyến khích và duy trì tổ chức các hoạt động lễ hội, ngày hội văn hóa các dân tộc nhằm tạo sân chơi, tạo cơ hội giao lưu, học hỏi, thông qua đó gìn giữ, phát huy những nét văn hóa đặc sắc của các dân tộc tại chỗ và dân tộc di cư từ phía Bắc vào, trong đó có điệu khèn của người Mông. Bên cạnh đó, xã cũng tăng cường tuyên truyền, vận động thanh-thiếu niên tham gia học thổi khèn; phối hợp với các nghệ nhân mở lớp dạy múa, thổi khèn cho thế hệ trẻ, qua đó góp phần bảo lưu những nét văn hóa truyền thống”-ông Lý Nguyên Hùng thông tin thêm.
NGỌC MINH
