Một đám pơ thi

Theo dõi Báo Gia Lai trên Google News
(GLO)- Những năm 90 của thế kỷ trước, là người hay đi làng, tôi được uống rượu với không biết bao nhiêu là đám pơ thi (bỏ mả) của đồng bào Jrai. Nhưng ấn tượng duy nhất có lẽ suốt đời tôi không quên được, ấy là lễ bỏ mả cho ông Kpă Plem (buôn Ma Nhe, xã Đất Bằng, huyện Krông Pa).
Ông Plem chỉ có một người con gái duy nhất là chị Rơ Châm Mlak. Tục lệ quy định con gái phải nuôi cha mẹ. Do vậy, chị Mlak cũng là người phải chịu mọi phí tổn tang ma. Khá giả như nhà chị Mlak mà phải chuẩn bị bỏ mả trước 6 tháng. Lễ vật cúng gồm 2 con bò, 9 con heo, 50 ghè rượu. Và cũng bởi có tiếng khá giả nên chị còn phải chịu thêm lễ đâm trâu. Đúng 7 giờ, sau bài chiêng “rửa mặt”, lễ đâm trâu chính thức bắt đầu. Con trâu đực mà gia đình bỏ tiền mua trước đó được dắt ra cột vào cây cọc trụ chôn giữa sân nhà mả. Một người có uy tín trong làng được giao nhiệm vụ đâm trâu. Bài chiêng “ăn trâu” vừa tấu lên, ông ta vừa cầm giáo vừa nhảy múa theo nhịp chiêng. Hết 3 vòng, ngọn giáo trong tay ông lao vút ra găm vào nách con trâu với độ chính xác đáng kinh ngạc. Con trâu khuỵu xuống… Tiếp đến là số phận của 2 con bò và 9 con heo. Sau đó, chúng lần lượt được kéo đến đống lửa lớn để thui.
Lễ đâm trâu như vậy là xong. Lúc này mới khoảng 9 giờ sáng. Một người làng bảo tôi: Anh cứ về nghỉ, khi nào nghe tấu “chiêng mời” thì ra… Tôi về trụ sở UBND xã làm một giấc. Tỉnh dậy nhìn đồng hồ thấy đã quá trưa. Chẳng biết đã có “chiêng mời” hay chưa nhưng áng giờ này chắc mọi người đã vào cuộc rồi, tôi vội vã đi ra nhà mả. Bữa tiệc hóa ra vẫn chưa được chuẩn bị xong. Đội đầu bếp vẫn mải miết với công việc. Từng đống thịt to lù được lót lá để ngay trên mặt đất dưới cái nắng chói chang. Những người đàn ông ngồi bệt xuống đất, mải miết cứa thịt. Cho mãi đến 16 giờ, bữa tiệc bỏ mả mới chuẩn bị xong. Người ta bẻ lá cây nhãn rừng lót thành từng ô trên mặt đất rồi rải thức ăn ra. Các ghè rượu được đổ đầy nước xếp thành dãy. 500 con người bắt đầu vào cuộc, ồn ào như ong vỡ tổ… Chẳng đũa chén gì, bà con cứ dùng tay mà bốc. Bên cạnh tôi, một cậu thanh niên cũng dùng tay bốc thức ăn đựng trong chiếc chiêng để ngửa trên đùi. Thấy tôi mải nhìn, cậu ta bảo: “Cứ ăn đi, sợ gì chứ?”. Tôi cười nói lảng: “Lấy chiêng đựng thức ăn mà không kiêng sao?”. Người thanh niên cười: “Nó cũng phải ăn no mới kêu hay được chứ. Như con người thôi mà!”.
Ảnh minh họa: INTERNET
Ảnh minh họa: INTERNET
Hoàng hôn đã buông. Rừng phân vân một màu sáng tối thì bữa tiệc cũng bắt đầu chùng lại. 3 đội cồng chiêng bước ra trước tấu chiêng lên. Đám thanh niên uể oải đứng dậy. Đang định nối vòng xoang thì một cán bộ xã nhận ra tôi. Cái từ “khách quý nhà báo” khiến cả đám tiệc ồ lên. Đứt một “cang” với già làng, tôi được dẫn tiếp tới trưởng thôn, phó trưởng thôn rồi lần lượt là các cán bộ xã có mặt. Mỗi “cang” ít ra cũng là nửa lít và theo tục lệ thì không được từ chối ai, không được dở “cang” với ai… Ngọn lửa bắt đầu thức dậy trong tôi, dịu êm trong lồng ngực rồi bùng cháy. Tôi cảm giác toàn thân đang có lửa. Những khuôn mặt, những tiếng cười, tiếng cồng chiêng, ánh lửa… Tất cả đều quay cuồng, chao đảo… Trong cái cảm giác thực hư, tôi chợt nhận ra mình đã bị cuốn vào vòng xoang tự bao giờ. Bàn tay mềm mại của một thiếu nữ nóng rực trong tay tôi. Tôi cùng tan ra trong tiếng hú, tiếng nhịp chân rạn vỡ cả màn đêm. Rượu, lửa, vòng xoang cứ theo nhịp điệu của nó mà trôi đi, miên man vô tận… 
Tôi thức dậy với cảm giác con người hóa lửa của mình dịu đi bởi sự mát lành của một con suối nhỏ. Em gái trong vòng xoang ấn vào tay tôi trái bầu con đựng nước, nở nụ cười bẽn lẽn rồi chạy vụt đi. Tôi tu một hơi dài dòng nước mát thoang thoảng mùi bùn và lá cây mục rồi cố sức đứng lên…
Bình minh đã ló dạng trên ngọn cây rừng. Quanh đống lửa còn thoi thóp khói, đàn ông, đàn bà và cả những đứa bé nằm lăn lóc. Một người đàn ông duy nhất chống tay ngồi dậy, đảo mắt nhìn quanh một hồi rồi khóc rống lên. Tiếng khóc của ông đã kéo tôi về thực tại, rằng tôi đang đứng trước chân trời của buổi bình minh.
Người ta vẫn nói rằng, với người Jrai, đêm huyền diệu nhất trong mỗi cuộc đời chỉ có thể là đêm bỏ mả. Đấy là đêm của người và ma cùng trời đất giao hòa để rồi chia tay nhau vĩnh viễn… Đâu là phần người, đâu là phần ma của tôi trong cái đêm huyền diệu ấy. Quả thực cho đến bây giờ tôi vẫn không thể phân biệt rạch ròi. Chỉ có thể là những đám pơ thi nguyên gốc, chưa bị luộc chín bởi những phương tiện văn minh mới cho ta cảm nhận về cái khoảnh khắc bị cuốn đi bởi cơn cuồng phong vô thức.
NGỌC TẤN

Có thể bạn quan tâm

Dưới bóng nhà dài

Dưới bóng nhà dài

(GLO)- Ngày trước, nhiều cộng đồng các dân tộc thiểu số ở vùng Trường Sơn-Tây Nguyên có tập quán ở nhà dài. Dưới bóng nhà dài, cuộc sống của bà con diễn ra thật yên bình, thư thái.
Mở rộng không gian cho di sản

Mở rộng không gian cho di sản

(GLO)- Cuối tuần qua, chương trình “Cồng chiêng cuối tuần-Thưởng thức và trải nghiệm”, “Sắc màu văn hóa Gia Lai-Bảo tồn và phát triển” được mở rộng không gian trình diễn. Đây là hướng đi mới nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả của công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong bối cảnh hiện nay.

 Gia Lai phát huy giá trị của văn hóa lễ hội

Gia Lai phát huy giá trị của văn hóa lễ hội

(GLO)- Gia Lai hiện có 44 dân tộc cùng sinh sống nên có sự đa dạng, phong phú về các loại hình văn hóa lễ hội. Để góp phần phát triển kinh tế-xã hội, tỉnh luôn chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị của văn hóa lễ hội trong cộng đồng các dân tộc.
Đưa cồng chiêng cuối tuần về Ia Pa

Đưa cồng chiêng cuối tuần về Ia Pa

(GLO)- Tối 9-6, chương trình “Cồng chiêng cuối tuần-Thưởng thức và trải nghiệm” lần đầu tiên được tổ chức tại huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai. Mặc dù trời mưa nặng hạt nhưng không làm khó được các nghệ nhân với những tiết mục đặc sắc, hấp dẫn.
Những nghi lễ cần biết về Tết Đoan Ngọ

Những nghi lễ cần biết về Tết Đoan Ngọ

Theo quan niệm dân gian, ngày Tết Đoan Ngọ mang ý nghĩa phòng bệnh, giữ gìn sức khỏe và bảo vệ mùa vụ. Một trong những nét đặc trưng của ngày Tết Đoan Ngọ là việc thực hiện nghi thức cúng tổ tiên và thần linh. Ý nghĩa lớn nhất và sâu sắc nhất của Tết Đoan Ngọ là ngày “y dược toàn dân”.
Phục dựng lễ hội: Đòn bẩy phát triển du lịch cộng đồng

Phục dựng lễ hội: Đòn bẩy phát triển du lịch cộng đồng

(GLO)- 5 năm qua, hàng chục lễ hội truyền thống được phục dựng tại các địa phương trong tỉnh Gia Lai. Điều đó cho thấy hệ thống lễ hội của các dân tộc thiểu số vô cùng phong phú, đặc sắc. Đây cũng là tài nguyên vô giá để định hình các sản phẩm du lịch, nhất là loại hình du lịch cộng đồng.
Phụ nữ Đăk Pơ Pho bảo tồn nghề dệt thổ cẩm

Phụ nữ Đăk Pơ Pho bảo tồn nghề dệt thổ cẩm

(GLO)- Tiếng dệt vải bần bật, mạnh và dứt khoát xua tan cái im ắng quanh không gian ngôi nhà rông. Thanh âm của các khung dệt tạo nên giai điệu gần gũi và thân thuộc. Đó là một buổi sinh hoạt trong câu lạc bộ dệt thổ cẩm của phụ nữ xã Đăk Pơ Pho, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai.
Khi người Bahnar về thế giới Atâu

Khi người Bahnar về thế giới Atâu

(GLO)- Mây đen vần vũ, cây cối lặng như tờ báo trước một cơn mưa. Vừa đến đầu xã Ya Ma (huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai), tôi đã nghe tiếng cồng chiêng vang xa. Hỏi thăm một người dân trên đường thì biết đó là nhạc chiêng đưa tiễn người chết ở làng Tờ Nùng-Măng.
Bà Siu H'Phưl-Người đưa sắc màu thổ cẩm vươn xa

Bà Siu H'Phưl-Người đưa sắc màu thổ cẩm vươn xa

(GLO)- Gần 60 tuổi, bà Siu H'Phưl (làng Mrông Yố 1, xã Ia Ka, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai) vẫn miệt mài may các sản phẩm từ chất liệu thổ cẩm để bán ra thị trường. Với cách làm này, bà không chỉ mang lại thu nhập cho gia đình mà còn góp phần gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc.

Hân hoan đón mừng lễ Phật đản

Hân hoan đón mừng lễ Phật đản

(GLO)- Cách đây hơn 2.500 năm, vào ngày rằm tháng tư, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni ra đời tại Ấn Độ. Suốt quá trình tu tập, hoằng pháp và độ sinh, Đức Phật đã để lại cho nhân loại một hệ thống tư tưởng giáo lý vô giá về trí tuệ, lòng từ bi, tinh thần bất bạo động, hòa hợp và phát triển.
Chiếc kang uống rượu của người Bahnar

Chiếc kang uống rượu của người Bahnar

(GLO)- Có nhiều yếu tố liên quan đến việc uống rượu cần của đồng bào Bahnar. Mỗi một yếu tố đều chứa đựng giá trị riêng, trong đó, chiếc kang uống rượu là vật nhằm đảm bảo sự công bằng giữa mọi người khi uống rượu.