Một đám pơ thi

(GLO)- Những năm 90 của thế kỷ trước, là người hay đi làng, tôi được uống rượu với không biết bao nhiêu là đám pơ thi (bỏ mả) của đồng bào Jrai. Nhưng ấn tượng duy nhất có lẽ suốt đời tôi không quên được, ấy là lễ bỏ mả cho ông Kpă Plem (buôn Ma Nhe, xã Đất Bằng, huyện Krông Pa).
Ông Plem chỉ có một người con gái duy nhất là chị Rơ Châm Mlak. Tục lệ quy định con gái phải nuôi cha mẹ. Do vậy, chị Mlak cũng là người phải chịu mọi phí tổn tang ma. Khá giả như nhà chị Mlak mà phải chuẩn bị bỏ mả trước 6 tháng. Lễ vật cúng gồm 2 con bò, 9 con heo, 50 ghè rượu. Và cũng bởi có tiếng khá giả nên chị còn phải chịu thêm lễ đâm trâu. Đúng 7 giờ, sau bài chiêng “rửa mặt”, lễ đâm trâu chính thức bắt đầu. Con trâu đực mà gia đình bỏ tiền mua trước đó được dắt ra cột vào cây cọc trụ chôn giữa sân nhà mả. Một người có uy tín trong làng được giao nhiệm vụ đâm trâu. Bài chiêng “ăn trâu” vừa tấu lên, ông ta vừa cầm giáo vừa nhảy múa theo nhịp chiêng. Hết 3 vòng, ngọn giáo trong tay ông lao vút ra găm vào nách con trâu với độ chính xác đáng kinh ngạc. Con trâu khuỵu xuống… Tiếp đến là số phận của 2 con bò và 9 con heo. Sau đó, chúng lần lượt được kéo đến đống lửa lớn để thui.
Lễ đâm trâu như vậy là xong. Lúc này mới khoảng 9 giờ sáng. Một người làng bảo tôi: Anh cứ về nghỉ, khi nào nghe tấu “chiêng mời” thì ra… Tôi về trụ sở UBND xã làm một giấc. Tỉnh dậy nhìn đồng hồ thấy đã quá trưa. Chẳng biết đã có “chiêng mời” hay chưa nhưng áng giờ này chắc mọi người đã vào cuộc rồi, tôi vội vã đi ra nhà mả. Bữa tiệc hóa ra vẫn chưa được chuẩn bị xong. Đội đầu bếp vẫn mải miết với công việc. Từng đống thịt to lù được lót lá để ngay trên mặt đất dưới cái nắng chói chang. Những người đàn ông ngồi bệt xuống đất, mải miết cứa thịt. Cho mãi đến 16 giờ, bữa tiệc bỏ mả mới chuẩn bị xong. Người ta bẻ lá cây nhãn rừng lót thành từng ô trên mặt đất rồi rải thức ăn ra. Các ghè rượu được đổ đầy nước xếp thành dãy. 500 con người bắt đầu vào cuộc, ồn ào như ong vỡ tổ… Chẳng đũa chén gì, bà con cứ dùng tay mà bốc. Bên cạnh tôi, một cậu thanh niên cũng dùng tay bốc thức ăn đựng trong chiếc chiêng để ngửa trên đùi. Thấy tôi mải nhìn, cậu ta bảo: “Cứ ăn đi, sợ gì chứ?”. Tôi cười nói lảng: “Lấy chiêng đựng thức ăn mà không kiêng sao?”. Người thanh niên cười: “Nó cũng phải ăn no mới kêu hay được chứ. Như con người thôi mà!”.
Ảnh minh họa: INTERNET
Ảnh minh họa: INTERNET
Hoàng hôn đã buông. Rừng phân vân một màu sáng tối thì bữa tiệc cũng bắt đầu chùng lại. 3 đội cồng chiêng bước ra trước tấu chiêng lên. Đám thanh niên uể oải đứng dậy. Đang định nối vòng xoang thì một cán bộ xã nhận ra tôi. Cái từ “khách quý nhà báo” khiến cả đám tiệc ồ lên. Đứt một “cang” với già làng, tôi được dẫn tiếp tới trưởng thôn, phó trưởng thôn rồi lần lượt là các cán bộ xã có mặt. Mỗi “cang” ít ra cũng là nửa lít và theo tục lệ thì không được từ chối ai, không được dở “cang” với ai… Ngọn lửa bắt đầu thức dậy trong tôi, dịu êm trong lồng ngực rồi bùng cháy. Tôi cảm giác toàn thân đang có lửa. Những khuôn mặt, những tiếng cười, tiếng cồng chiêng, ánh lửa… Tất cả đều quay cuồng, chao đảo… Trong cái cảm giác thực hư, tôi chợt nhận ra mình đã bị cuốn vào vòng xoang tự bao giờ. Bàn tay mềm mại của một thiếu nữ nóng rực trong tay tôi. Tôi cùng tan ra trong tiếng hú, tiếng nhịp chân rạn vỡ cả màn đêm. Rượu, lửa, vòng xoang cứ theo nhịp điệu của nó mà trôi đi, miên man vô tận… 
Tôi thức dậy với cảm giác con người hóa lửa của mình dịu đi bởi sự mát lành của một con suối nhỏ. Em gái trong vòng xoang ấn vào tay tôi trái bầu con đựng nước, nở nụ cười bẽn lẽn rồi chạy vụt đi. Tôi tu một hơi dài dòng nước mát thoang thoảng mùi bùn và lá cây mục rồi cố sức đứng lên…
Bình minh đã ló dạng trên ngọn cây rừng. Quanh đống lửa còn thoi thóp khói, đàn ông, đàn bà và cả những đứa bé nằm lăn lóc. Một người đàn ông duy nhất chống tay ngồi dậy, đảo mắt nhìn quanh một hồi rồi khóc rống lên. Tiếng khóc của ông đã kéo tôi về thực tại, rằng tôi đang đứng trước chân trời của buổi bình minh.
Người ta vẫn nói rằng, với người Jrai, đêm huyền diệu nhất trong mỗi cuộc đời chỉ có thể là đêm bỏ mả. Đấy là đêm của người và ma cùng trời đất giao hòa để rồi chia tay nhau vĩnh viễn… Đâu là phần người, đâu là phần ma của tôi trong cái đêm huyền diệu ấy. Quả thực cho đến bây giờ tôi vẫn không thể phân biệt rạch ròi. Chỉ có thể là những đám pơ thi nguyên gốc, chưa bị luộc chín bởi những phương tiện văn minh mới cho ta cảm nhận về cái khoảnh khắc bị cuốn đi bởi cơn cuồng phong vô thức.
NGỌC TẤN

Có thể bạn quan tâm

Cúng ông Công, ông Táo: Nét đẹp văn hóa của người Việt

Cúng ông Công, ông Táo: Nét đẹp văn hóa của người Việt

(GLO)- Trong tín ngưỡng đa thần của người Việt, thần còn gắn liền với nơi ăn, nơi ở của con người, có ông Công, ông Táo trông coi mọi việc trong nhà, nơi gian bếp. Hàng năm, đến ngày 23 tháng Chạp, 2 vị thần này cưỡi cá chép về trời, trình báo Ngọc Hoàng mọi sinh hoạt của gia đình gia chủ. Qua đó, Ngọc Hoàng ban thưởng, xử phạt tùy theo mức độ hành vi đến con người nơi trần gian.
Đổi mới quảng bá di sản văn hóa

Đổi mới quảng bá di sản văn hóa

(GLO)- Công tác tuyên truyền, quảng bá các di sản, di tích lịch sử-văn hóa được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng. Hoạt động này được triển khai dưới nhiều hình thức, trong đó, chú trọng đưa di sản văn hóa đến gần với công chúng.
Báu vật khởi dựng vương triều Lê

Báu vật khởi dựng vương triều Lê

Hệ thống thành bậc Điện Kính Thiên (thường gọi là thành bậc rồng Điện Kính Thiên) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia tại quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31.12.2020. Đây là một tuyệt tác, tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc dân tộc.
Lễ cưới của người Jrai: Tôn vinh giá trị gia đình

Lễ cưới của người Jrai: Tôn vinh giá trị gia đình

(GLO)- Giá trị gia đình, tình nghĩa vợ chồng, trách nhiệm cá nhân và cộng đồng được đề cao trong lễ cưới truyền thống của người Jrai. Giá trị độc đáo ấy được người dân làng Kép (phường Đống Đa, TP. Pleiku) tái hiện trong sự kiện văn hóa du lịch mới đây, góp thêm một góc nhìn thú vị về đời sống tinh thần của người Jrai trong chiều dài lịch sử.
Độc đáo lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao Đỏ, phải trải qua mới trưởng thành

Độc đáo lễ cấp sắc 12 đèn của người Dao Đỏ, phải trải qua mới trưởng thành

Trong cộng đồng người Dao Đỏ (một nhánh của dân tộc Dao) ở miền núi phía bắc bao đời nay vẫn gìn giữ một nghi thức độc đáo: lễ cấp sắc. Đây là nghi lễ quan trọng bậc nhất mà bất cứ người đàn ông Dao Đỏ nào cũng phải làm một lần trong đời trải qua để được công nhận đã trưởng thành.
Hội thi làm bánh, mứt truyền thống: Tết sum vầy, xuân gắn kết

Hội thi làm bánh, mứt truyền thống: Tết sum vầy, xuân gắn kết

(GLO)- Ngày 4 và 5-1, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh tổ chức hội thi “Công nhân, viên chức, lao động tỉnh Gia Lai với bánh, mứt truyền thống“ Xuân Quý Mão 2023. Hội thi nhằm góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc qua các sản phẩm bánh, mứt truyền thống, đồng thời củng cố tình đoàn kết, tinh thần “tương thân tương ái“ trong đoàn viên, người lao động.
Phát hiện thêm nhiều di tích khảo cổ học tiền sử

Phát hiện thêm nhiều di tích khảo cổ học tiền sử

(GLO)- Sau khi di tích Biển Hồ được khai quật khảo cổ (năm 1993), nhiều cuộc khai quật đã được tiến hành tại một số di tích trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Việc tiếp tục triển khai công tác điều tra khảo cổ học là rất cần thiết nhằm xác định đầy đủ các di tích, lập bản đồ khảo cổ học, tạo dựng cơ sở dữ liệu để làm căn cứ cho công tác quản lý, bảo tồn và nghiên cứu.
Chiếc xà gạc trong đời sống của người Jrai

Chiếc xà gạc trong đời sống của người Jrai

(GLO)- Xà gạc (chà gạc, con dao phát) là vật dụng quen thuộc trong cuộc sống của cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng Trường Sơn-Tây Nguyên nói chung, người Jrai nói riêng. Nó gắn liền với cuộc đời của người đàn ông từ khi sinh ra đến khi về với thế giới atâu.
Ngôi đình giữa đồng vắng

Ngôi đình giữa đồng vắng

(GLO)- Đình Cửu Đạo (thôn 1, xã Xuân An, thị xã An Khê) tọa lạc giữa cánh đồng rộng mênh mông, là chứng tích còn lại của một ngôi làng ra đời từ trăm năm trước. Đây cũng là nơi tập trung tất cả thông tin, tài liệu về lịch sử và văn hóa của thôn Cửu Đạo xưa.
Cần quan tâm đăng ký di vật, cổ vật

Cần quan tâm đăng ký di vật, cổ vật

(GLO)- Bảo tàng tỉnh Gia Lai đang lưu giữ và trưng bày gần 10.654 hiện vật phục vụ nhu cầu tham quan, nghiên cứu của người dân. Thời gian qua, công tác đăng ký, công nhận cổ vật, bảo vật quốc gia trên địa bàn tỉnh bước đầu đạt được những kết quả ghi nhận, song vẫn chưa tương xứng với tiềm lực vốn có của nó.
Văn hóa là nền tảng xây dựng gia đình hạnh phúc

Văn hóa là nền tảng xây dựng gia đình hạnh phúc

(GLO)- Năm 2022, công tác gia đình và phòng-chống bạo lực gia đình (BLGĐ) được Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai phối hợp với các ngành liên quan triển khai và đạt được nhiều kết quả ấn tượng, góp phần hoàn thành mục tiêu xây dựng gia đình văn hóa, no ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc.